Andsol [poza siecią – matematyk] na swoim blogu [ www.andsol.blox.pl ] rozważał ostatnio problem udziału kobiet w naukach ścisłych np. w matematyce. Dyskutujący milcząco założyli , że udział pań w tego rodzaju twórczości jest nikły i przeszli do tropienia przyczyn tego zjawiska.
Jestem innego zdania.
Jeśli ten udział mierzyć wielkością geniuszu i dziełami, a nie liczbą osobników płci pięknej , to w skutkach dla postępu nauk ścisłych – panie biją na głowę panów.
Przywołam w tym wpisie Amerykankę – Lisę Randall, fizyka matematycznego, która została uznana w roku 2007 przez magazyn Times jedną ze 100 najbardziej wpływowych osób w świecie nauki [1].
Przywołam w tym wpisie Amerykankę – Lisę Randall, fizyka matematycznego, która została uznana w roku 2007 przez magazyn Times jedną ze 100 najbardziej wpływowych osób w świecie nauki [1].
Urodziła się w 18.VI.1962 w Queens w Nowym Jorku, jako „cudowne dziecko” w dziedzinie matematyki ,ukończyła w wieku 17 lat Stuyvesant High School,w wieku 18 lat zajęła pierwsze miejsce w Westinghouse Science Talent Search, a doktorat obroniła na Uniwersytecie Harvarda, gdzie obecnie jest profesorem fizyki teoretycznej.
Porównywana jest do Emmy Nether, co do rodzaju geniusza matematycznego, i jest powodem do wielkiej nadziei i dumy nauki amerykańskiej[oczekiwanie na pierwszego kobiecego nobla amerykańskiego, właśnie dla niej !], ma najczęściej na świecie cytowane prace, jej wizja fizyki ma szansę otwarcia nowej epoki tej nauki.
Lisa Randall pracuje w teorii cząstek elementarnych z wyraźnym skłonem do kosmologii.
Ale do tej kosmologii wnosi własną ideę zjednoczenia dwóch „skrzydeł” fizyki współczesnej: fenomenologicznych modeli doświadczalnych , z abstrakcyjnymi teoriami strun ,a dokładnie – z teorią bran i fizyki na branach.
Wspólnie z Ramanem Sundrumem, przedstawiła w 1999 roku [2] 5-wymiarową wygiętą geometrię czasoprzestrzeni [5-dimensional warped geometry theory] w zastosowaniu do modelu pojawienia się naszego wszechświata i jego stanu aktualnego, oraz stanu końcowego.
Lisa Randall pracuje w teorii cząstek elementarnych z wyraźnym skłonem do kosmologii.
Ale do tej kosmologii wnosi własną ideę zjednoczenia dwóch „skrzydeł” fizyki współczesnej: fenomenologicznych modeli doświadczalnych , z abstrakcyjnymi teoriami strun ,a dokładnie – z teorią bran i fizyki na branach.
Wspólnie z Ramanem Sundrumem, przedstawiła w 1999 roku [2] 5-wymiarową wygiętą geometrię czasoprzestrzeni [5-dimensional warped geometry theory] w zastosowaniu do modelu pojawienia się naszego wszechświata i jego stanu aktualnego, oraz stanu końcowego.
Gdybym napisał, że nie jestem entuzjastą teorii strun ,to byłaby cieniutka prawda: ja wręcz nie lubię tego podejścia do zagadnień funkcjonowania wszechświata, w którym się znajdujemy, i uważam je za ślepy zaułek, do którego próbują wtrącić matematycy- fizykę.
Tymczasem, to co robi [ i rezultaty tego co robi] Lisa Randall ze swą szkołą, wzbudzają mój podziw i uznanie dlatego, że jej dokonania zmieniają nasze rozumienie materii, przestrzeni i oddziaływań.
Według Lisy R. żyjemy na 3-wymiarowej branie [4-wymiarowej,jeśli dodamy czas],która jest zanurzona w 4-wymiarowej przestrzeni [czyli 5-wymiarowej czasoprzestrzeni],ale ten czwarty wymiar przestrzenny jest bezpośrednio niewidoczny.
Jest on nieskończony i „wygięty” lub „zakrzywiony”, ale parametr charakteryzujący tę krzywiznę jest inny od tego, jaki występuje w geometrii rozmaitości Riemanna, lub w geometrii Schwarzschilda, w związku z czym metryka w tej „wygiętej” przestrzeni ma klasyczną formę pomnożoną przez czynnik wykładniczy.
Wykładniczo malejący czynnik jest zależny od czwartego wymiaru przestrzeni [ piątego czasoprzestrzeni ] i powoduje wykładniczy spadek funkcji falowej Schroedingera w miarę jak w tym wymiarze zmieniamy położenie obiektu fizycznego.
Wykładniczo malejący czynnik jest zależny od czwartego wymiaru przestrzeni [ piątego czasoprzestrzeni ] i powoduje wykładniczy spadek funkcji falowej Schroedingera w miarę jak w tym wymiarze zmieniamy położenie obiektu fizycznego.
Tym samym, w 5-wymiarowej wygiętej czasoprzestrzeni [zwanej antydesitterowską , zobacz.poz.3 ,s.130-135] grawitacja, masy i energie cząstek elementarnych, rozmiary obiektów są lokalnymi własnościami.
Są różne , w różnych miejscach 5-wymiarowej zakrzywionej czasoprzestrzeni.
Toteż uogólniona zasad kosmologiczna kopernikańska , która mówi;
Wszechświat jest z grubsza jednorodny i izotropowy
zostaje w fizyce Lisy Randall zakwestionowana.
Jeżeli dokonamy 3-wymiarowych cięć w piątym wymiarze czasoprzestrzeni antydesitterowskiej, to dla każdego cięcia[przekroju] otrzymamy np. prawo grawitacji inne, od postaci podanej przez Newtona.
Przemieszczanie się w 5-tym wymiarze [4-tym przestrzennym] jest równoważne stosowaniu przez człowieka różnych energii. Fizyka cząstek elementarnych wykonuje od stu lat nieustanny marsz do coraz to większych energii, i odkrywa coraz to owe cząstki. W modelu 5-wymiarowej „wygiętej” geometrii Lisy Randall nie ma w tym nic zaskakującego.
To są nowe cięcia wszechświata antydesitterowskiego, zaglądamy do innych wszechświatów dzięki ukrytemu wymiarowi przestrzeni.
To są nowe cięcia wszechświata antydesitterowskiego, zaglądamy do innych wszechświatów dzięki ukrytemu wymiarowi przestrzeni.
Lisa Randall i jej współpracownicy przewidują ,że przy energii rzędu 10 TeV [dostępnej dla LHC] odkryjemy fascynujące cząstki Kaluzy-Kleina, oraz cząstki będące super-partnerami dla fotonu i grawitonu.
Wyraźny i realny związek modelu czasoprzestrzeni Lisyy Randall z ukrytym 5-tym wymiarem, z fizyką eksperymentalną, decyduje o mojej przychylności dla tego modelu i moim zainteresowaniu nim.
Toteż z satysfakcją przyjąłem fakt wydania przez oficynę Prószyński i S-ka popularnej pracy Lisy Randall : „Warped Passages” ,w wielce znamienitej serii :Na ścieżkach nauki” [4].
Wprawdzie polski tytuł publikacji , nie jest zgodny z tytułem oryginału , lecz z podtytułem:
„Unraveling the Mysteries of the Universes Hidden Dimensions”,
„Unraveling the Mysteries of the Universes Hidden Dimensions”,
lecz ten szczegół nie może ostudzić mojej radości z faktu , że rodzima literatura popularnonaukowa została wzmocniona tak znakomitym dziełem.
Użyty w tytule oryginału termin :„pasaż” jest wieloznaczny, lecz „duch” tego terminu jest jeden : przejście.
A przejścia mogą być w architekturze, muzyce, medycynie, geografii fizycznej.
A przejścia mogą być w architekturze, muzyce, medycynie, geografii fizycznej.
Książka Lisy Randall jest o „przejściach” w zakrzywionym , piątym wymiarze , z jednej brany czterowymiarowej do drugiej w różnych modelach wszechświata tworzonych przez fizykę współczesną.
Tak książka powinna być wydana u nas kilka lat temu ,gdyż amerykańskie wydanie oryginale opublikowane zostało w 2005 roku.
Tak książka powinna być wydana u nas kilka lat temu ,gdyż amerykańskie wydanie oryginale opublikowane zostało w 2005 roku.
Spełnia najważniejsze kryterium wybitnych prac prezentujących popularnie - lecz ściśle - fronty badań teoretycznych nowej fizyki : opisuje własne badania i poszukiwania wiedzy o tajemnicach wszechświata.
Literatura
[1] Time 100." Time Magazine May 14, 2007: 108
[2]L.Randall,R.Sandrum,Large Mass Hierarchy from a Small Extra Dimension Physical Review Letters ,83 (17): 3370–3373, arXiv:hep-ph/9905221
Dla znających fizykę na poziomie wyższym szczególnie polecam prace:
[2a] A. Karch and L. Randall, "Localized Gravity in String Theory", Phys.Rev.Lett. 87 061601 (2001)
http://arxiv.org/abs/hep-th/0105108
[2b] L. Randall, Matthew D. Schwartz, , "Discretizing Gravity in Warped Spacetime", Journal-ref: JHEP 0510 (2005) 110, http://lanl.arxiv.org/abs/hep-th/0507102
[2c] L. Randall, G. Servant, "Gravitational Waves from Warped Spacetime", hep-ph/0607158 (2006), http://lanl.arxiv.org/abs/hep-ph/0607158
[2d]M. R. Buckley, Lisa Randall, "Xogenesis" (2010), http://arXiv.org/abs/1009.0270
[3] M.Heller, Osobliwy wszechświat,PWN,Warszawa,1001
[4]L.Randall,Ukryte wymiary wszechświata, Prószyński i Ska,Warszawa,2011 [tytuł oryginału: Warped Passages]
Komentarze
Pokaż komentarze (160)