Fundament etyczny cywilizacji

O ile dość wyraźnie da się wskazać cel - aczkolwiek bywa on "przykrywany" górnolotnymi frazesami, to już wskazanie podmiotu jest nieco trudniejsze. Wydawać by się mogło, że podmiotem jest jakaś grupa ludzi - bywa, że naród. Jednak bliższa analiza wskazuje, że faktycznym podmiotem są relacje zachodzące między bytami tworzącymi cywilizację.

Takie określenie jest o tyle trafne, że tymi bytami mogą być nie tylko ludzie, ale także świat zwierząt, roślin, a także przyroda nieożywiona. I właśnie poszerzenie bazy podmiotowej wskazuje na jakość cywilizacji.

Równie trudne, a może nawet bardzo trudne, jest wskazanie drogi realizacji celu cywilizacyjnego. I tu należy zauważyć, że ta droga zależna jest od fundamentu etycznego stanowiącego bazę odniesienia.

Retrospekcja historyczna myśli filozoficznej wskazuje, że systemy opracowywane przez wielkich myślicieli są faktycznie ideami cywilizacji - zasadami współżycia umożliwiającymi realizację celu przy określonym systemie etycznym.

Schemat powtarza się - nie ma sensu omawiać wszystkich przypadków, ale może kilka najbardziej znanych.

I tak w przypadku Arystotelesa tym fundamentem jest najwyższe dobro, szczęście (eudajmonia), u Augustyna jest to szczęście wynikające z miłości do Boga, ale w wyniku własnej woli dążącego. Z kolei Akwinata przyjmuje, że jest to szczęście wynikające z poznawania Boga jako najwyższego dobra.

Podobnie można wskazać etyczną bazę komunizmu jako dążenie do uzyskiwania dóbr materialnych.

Te uwagi można uzupełnić stwierdzeniem, że europejska myśl oparta jest na nauce Chrystusa, który za podstawę etyczną wskazał miłość bliźniego. (Myśl grecka, wcześniejsza od nauk Chrystusa, także skłania się ku temu). Trzeba jednak zauważyć, że w tej nauce miłość odnosi się do ludzi, a pomija inne byty.

Innym spostrzeżeniem jest, że koncepcje ideowe powstają na skutek uwidoczniających się cech negatywnych w życiu społecznym opartym na danej idei współżycia. Są poszukiwaniem remedium na niepokoje społeczne stąd wynikające.

Tyle skrótowo o europejskim teatrze działań cywilizacyjnych. A należy uwzględnić i inne systemy.

W Indiach Cywilizacja Bramińska opiera swe zasady etyczne na prawym postępowaniu (Dharma) i Ahimsia (nieczynienie zła). Buddyzm ma bardzo zbliżoną etykę tyle, że nieco poszerzona została baza bytów mogących dostąpić zbawienia (wyjścia z kręgu karmicznego).

Systemy europejskie oparte na chrześcijaństwie i hinduskie mają wspólny element - tworzący je sami poszukują podstawy etyki.

A są też inne cywilizacje, gdzie fundament etyczny został narzucony . W Chinach etyka zależna jest od cesarza, który może zmieniać zasady jako wyraziciel woli Nieba. W Rosji - car jest wszechwładny, gdyż za podstawę przyjęto samodzierżawie, a zatem przekazanie pełnej władzy carowi przez Boga, czyli także określania zasad etyki. Judaizm to etyka oparta o Prawo nadane przez Jahwe Narodowi Żydowskiemu. I warto wspomnieć o koncepcji niemieckiej, gdzie źródłem etyki ma być państwo (statolatria).

A jak jest w Cywilizacji Polskiej?

Tu fundamentem etycznym jest miłość, aczkolwiek nieco inaczej definiowana - może w szerszym znaczeniu niż w chrześcijaństwie i hinduizmie. Ważne, by zdać sobie sprawę, że podstawa etyki jest w tych przypadkach zbliżona, co wskazuje na wspólne pochodzenie systemów. Ma to daleko idące następstwa, bo początków należy dopatrywać się koncepcjach aryjskich, a gdzie chrześcijaństwo oparte na nauce Chrystusa jest próbą przywrócenia tych zasad w społeczeństwie żydowskim (nie przyszedłem stanowić prawa, ale je wypełniać). Z kolei polskość wynika z następstwa słowiańskiego także wynikającego z aryjskich korzeni. Hinduizm - tworzyły plemiona Ariów , które wywędrowały do Indii.

Skąd zatem biorą się różnice między cywilizacjami - chodzi zwłaszcza o różnice między Cywilizacją Polska, Hinduską i chrześcijaństwem? Wydaje się, że wynikają one z odmiennych interpretacji rozumienia miłości. Ale o tym w następnej notce