Piłsudski i Dmowski: cena władzy i cena idei. Czego im nie wybaczamy

W pierwszej części pokazałem, jak Piłsudski i Dmowski — mimo wzajemnej

niechęci — wspólnie wywalczyli granice odrodzonej Polski. Ta część jest o

czymś innym: o cenie, jaką obaj zapłacili za władzę i za idee, które głosili.

FAKTY

Maj 1926 roku. Przewrót Piłsudskiego kosztował życie co najmniej 379 osób —

215 żołnierzy i 164 cywilów, według bilansu komisji gen. Lucjana Żeligowskiego.

Część ówczesnych źródeł, jak "Kurier Warszawski" powołujący się na dane

Czerwonego Krzyża, podawała nawet 421 ofiar. Nikt nigdy nie odpowiedział za

te śmierci.

Osiem lat później, w czerwcu 1934 roku, premier Leon Kozłowski zaproponował,

a Piłsudski zaakceptował, utworzenie miejsca odosobnienia bez wyroku sądu —

Berezę Kartuską. Przez obóz przeszło około trzech tysięcy osób, zmarło tam

13-17 ludzi. Historyk prof. Andrzej Garlicki nazwał to "polskim obozem

koncentracyjnym" — określenie sporne, ale mechanizm bezsporny: człowiek,

który sam dziewięć lat wcześniej był przetrzymywany bez wyroku w Magdeburgu,

zaakceptował ten sam mechanizm wobec własnych obywateli.

Po drugiej stronie: Dmowski, który nigdy nie miał władzy wykonawczej, ale

odpowiadał za idee. W 1912 roku wezwał do bojkotu ekonomicznego żydowskich

przedsiębiorstw. Prywatnie krytykował radykalizm młodego ONR-u — publicznie

nigdy się od niego jasno nie odciął. A przed 1933 rokiem pisał o Hitlerze

jako "wcieleniu ducha narodowego" — w towarzystwie zachodnich polityków i

prasy, którzy wtedy oceniali go podobnie.

ANALIZA

To nie są identyczne winy. Piłsudski odpowiada za decyzje państwa i użycie

siły. Dmowski — za język, który określał, kto naprawdę należy do narodu.

Obaj budowali państwo. Obaj zostawili po sobie coś, czego nie da się

uczciwie przykryć pomnikiem.

PROGNOZA

Jerzy Giedroyc mówił: "Polską rządzą dwie trumny — Piłsudskiego i

Dmowskiego". Sto lat później to zdanie wciąż jest aktualne. Tylko zamiast

trumien mamy dziś partie, a zamiast analizy — często kult.

Pełny odcinek: https://youtu.be/edhdWIJC8ro?si=3guHDAbr-W4DaRCn

Część 1: https://youtu.be/JCDzkFIw71E?si=ZOplpwL2bu8iJMfn