Inflacja nie jest ani nowym zjawiskiem, ani chwilową usterką systemu. To stały element gospodarczej gry – zarówno między klientem a sprzedawcą, jak i między państwami na globalnej arenie. W najprostszym ujęciu inflacja oznacza wzrost cen, przez co za tę samą kwotę kupujemy coraz mniej. W praktyce wygląda to tak, że codzienne zakupy drożeją niemal niezauważalnie, a mimo rosnących zarobków nasz poziom życia nie zwiększa się proporcjonalnie do wypłaty.
Jak działa obecny system pustego pieniądza?
15 sierpnia 1971 roku świat gospodarczy doświadczył szoku, który zapoczątkował trwający do dziś system pieniądza fiducjarnego (oparty na pieniądzu fiat). Prezydent USA Richard Nixon ostatecznie zawiesił wymienialność dolara na złoto. Obecny system opiera się na zaufaniu do banku centralnego, ponieważ waluta nie ma już pokrycia w twardych aktywach. Bank centralny to najważniejsza instytucja finansowa w kraju odpowiadająca za kreację pieniądza, obsługę bankową państwa oraz stabilność systemu gospodarczego.
Banki centralne uzyskały większą elastyczność w polityce monetarnej, ale ceną za to jest wyższa inflacja w długim terminie. Dzięki temu zabiegowi banki centralne mogą dodrukowywać pieniądze oraz zarządzać stopami procentowymi w celu walki z recesją, co było niemożliwe przy sztywnym parytecie. Brak ograniczeń wynikających z ilości złota ułatwił rządom zadłużanie się i doprowadził do trwałej inflacji, co skutkowało wzrostem cen np. kruszców, które stały się aktywem inwestycyjnym. Jeśli ktoś chce zrozumieć na jakich zasadach działa obecny system i w jaki sposób do obrotu trafia nowa waluta, zachęcam do obejrzenia tego filmu: Na czym polega dodruk?
Ważnymi momentami dla obecnego systemu psucia pieniądza były lata 2008 i 2020. Kryzys finansowy w Stanach Zjednoczonych w 2008 roku doprowadził do znaczącego dodruku waluty w celu ratowania gospodarki i sektora bankowego. Jedną z jego przyczyn była nadmierna skłonność instytucji finansowych do udzielania kredytów podmiotom o niskiej zdolności kredytowej. Gdy sytuacja wymknęła się spod kontroli, bank centralny zasilił system finansowy płynnością, zapobiegając efektowi domina i upadłości wielu instytucji.
Rok 2008 stał się symbolem odejścia od wcześniejszych ograniczeń w polityce monetarnej – skala kreacji pieniądza pozostała wysoka również w kolejnych latach.
W 2020 roku masowy dodruk miał załagodzić skutki gospodarcze pandemii C19. Skala kreacji pieniądza przewyższyła tę z 2008 roku. Na załączonym wykresie widzimy znaczący wzrost bazy monetarnej (gotówka + rezerwy banków komercyjnych), który prezentuje skale kreacji w tych kluczowych latach. Za skutki masowego dodruku płacą zwykli ludzie, którym inflacja pożera oszczędności i doprowadza do spadku siły nabywczej w codziennych zakupach.
Jak liczona jest inflacja?
W praktyce gospodarczej posługujemy się oficjalną miarą inflacji, choć w rzeczywistości dla każdego jest ona inna. Inaczej wzrost cen odczuwa klient na bazarowych zakupach, a inaczej właściciel firmy. Aby ujednolicić miarę, Główny Urząd Statystyczny (GUS) tworzy koszyk inflacyjny, w którego skład wchodzą różne produkty i usługi. Następnie porównuje ich ceny w czasie, tworząc średnią zmianę cen w gospodarce.
Wskaźnik inflacji konsumenckiej (CPI – Consumer Price Index) – zależy w głównej części (ok. 26%) od cen żywności i napojów bezalkoholowych, kosztów użytkowania mieszkania lub domu (ok. 20%) oraz transportu (ok. 10%). Takie proporcje wynikają z faktu, że są to statystycznie największe wydatki polskiej rodziny w skali roku. Szczegółowe zestawienie wag stosowanych w obliczaniu CPI przedstawia poniższa grafika.
Źródło: Opracowanie własne
Choć CPI jest użytecznym narzędziem do porównywania zmian cen w skali całej gospodarki, trzeba pamiętać, że jest to jedynie statystyczna średnia, która nie oddaje w pełni indywidualnych doświadczeń konsumentów. Każdy z nas ma własny „koszyk inflacyjny”, zależny od stylu życia, wieku, miejsca zamieszkania czy struktury wydatków. Dlatego realna inflacja, którą odczuwamy w portfelu, może być znacznie wyższa lub niższa od tej oficjalnej – i to właśnie ta różnica sprawia, że jedni mówią o „drożyźnie”, a inni twierdzą, że „nic tak bardzo nie podrożało”.
Realna inflacja vs. Oficjalna miara inflacji (CPI)
Odczuwalny wzrost cen jest często wyższy od urzędowych danych. Wynika to głównie z kilku czynników:
Ciągłość inflacji
Działa tu ta sama zasada, którą znamy z procentu składanego – inflacja jest procesem ciągłym, a ceny rosną każdego roku od coraz wyższej „bazy”. Oznacza to, że nawet przy niezmiennym tempie inflacji, nominalne podwyżki stają się coraz większe.
Przykład: załóżmy, że koszyk zakupów kosztuje 100 zł, a inflacja wynosi 10% rocznie przez 3 lata.
Cena koszyka w kolejnych latach wygląda tak:
Rok 0: 100 zł
Rok 1: 110 zł
Rok 2: 121 zł
Rok 3: 133,10 zł
Widzimy więc, że mimo identycznego tempa inflacji, cena rośnie coraz szybciej. Po 10 latach taki koszyk kosztowałby już ponad 2,5 razy więcej niż na początku – choć inflacja to „tylko” 10% rocznie. To właśnie siła procentu składanego, która w długim okresie potrafi dramatycznie obniżyć realną wartość pieniądza.
„Spadająca inflacja”
Chwyt językowy często wykorzystywany przez polityków i komentatorów w mediach. Sugeruje, że spadająca inflacja jest równoznaczna ze spadkiem cen. Spadająca inflacja to tylko spadek wskaźnika, a nie realny spadek cen (ceny rosną, ale wolniej).
Warto zwrócić tu uwagę na perspektywę długoterminową. W życiu gospodarczym przeplatają się okresy rosnącej i spadającej inflacji. Jednak z punktu widzenia konsumenta jest to ciągły spadek wartości pieniądza.
Wskaźnik CPI w Polsce w latach 2000-2025 (w %, rdr), źródło: NBP
Wykres przedstawia oficjalną miarę inflacji w Polsce. Poza okresem 2014-2016 roku (deflacja – spadek cen) ceny nieustannie rosną, mimo okresów „spadającej” inflacji.
Podatek inflacyjny
To jedno z najbardziej podstępnych zjawisk ekonomicznych – działa po cichu, ale dotyka każdego posiadacza oszczędności. Polega na tym, że wraz ze wzrostem cen realna siła nabywcza pieniądza spada, przez co nasze oszczędności tracą wartość, nawet jeśli nominalnie pozostają takie same. Schemat działania podatku inflacyjnego przedstawia poniższa grafika.
Źródło: Opracowanie własne
Zgodnie z powyższym schematem, na podatku inflacyjnym korzystają dłużnicy, w tym państwo. Rosną bowiem nominalne wpływy podatkowe, a realna wartość zadłużenia maleje. W tym samym czasie obywatele mogą kupić coraz mniej za tę samą kwotę, choć na pierwszy rzut oka nikt nie „zabrał” im ani złotówki.
Kolejnym skutkiem wynikającym z tzw. podatku inflacyjnego jest rosnąca liczba osób wpadających w drugi próg podatkowy. W Polsce obowiązuje stawka 12% dla dochodów do 120 000 zł rocznie oraz 32% dla wartości powyżej tej kwoty. Ostatnia waloryzacja progu miała miejsce w 2022 roku, kiedy został on podniesiony z 85 528 zł do obecnie obowiązującego poziomu 120 000 zł. Od tego czasu, mimo wysokiej inflacji, próg pozostaje zamrożony. Reforma z 2022 roku „wyłączyła” z drugiego progu około milion osób, jednak inflacja „przesunęła” je tam z powrotem w ciągu zaledwie dwóch lat. W samym 2024 roku prawie 2 mln osób uzyskało dochody przekraczające 120 000 zł, a prognozy na 2025 wskazują, że liczba ta wzrośnie do około 2,5 mln osób. Mechanizm ten sprawia, że nominalny wzrost wynagrodzeń, mający jedynie niwelować skutki inflacji, zostaje w dużej mierze skonsumowany przez państwo. Podatnik, wpadający w wyższy próg podatkowy, płaci wyższą daninę od dochodu, którego realna wartość po uwzględnieniu inflacji pozostała w zasadzie bez zmian.
Czytaj dalej: Independent Trader - oszczędzanie i inwestowanie
Jak osiągnąć niezależność finansową?
Autor: Bartosz Piwko
Komentarze
Pokaż komentarze (3)