41 obserwujących
2138 notek
1167k odsłon
  6751   0

Służby specjalne (wywiad, kontrwywiad, bezpieka) PRL

Jan Bodakowski

Służby specjalne (wywiad, kontrwywiad, bezpieka) PRL


Służby specjalne PRL były podstawą funkcjonowania komunistycznej dyktatury PRL. Funkcjonowanie i kształt służ specjalnych PRL przybliżył Leszek Pawlikowicz w swojej książce „Tajny front zimnej wojny - Uciekinierzy z polskich służb specjalnych 1956-1964” (poświęconej głównie funkcjonariuszom służ specjalnych którzy zbiegli na zachód z PRL) wydanej przez wydawnictwo Rytm.


Na służby specjalne PRL składały się wywiad wojskowy i cywilny, oraz inne służby bezpieczeństwa których funkcje i praktyka odbiegały od praktyki policji. Formacjami policyjnymi w zniewolonej przez komunistów Polsce były Milicja Obywatelska (działająca w latach 1944-1990) i Wojska Ochrony Pogranicza (działające w latach 1945-1990).


Bezpieka w komunistycznej Polsce kilkukrotnie zmieniała swoje nazwy (pierwotny Resort Bezpieczeństwa Publicznego przekształcił się w Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego i działał od 1944 do 1954 roku, jego zadania przejął od 1954 do 1956 roku Komitet do spraw Bezpieczeństwa Publicznego, a na końcu Służba Bezpieczeństwa Ministerstwa Spraw Wewnętrznych działacza od 1956 do 1990 roku.


Historia bezpieki PRL rozpoczęła się w 1944 roku kiedy pierwszych 120 polskojęzycznych komunistów przeszła kurs w szkole NKWD nr 366 w Kujbyszewie. Wraz z powstaniem PKWN administrującego terenami przyszłej PRL z nadania sowieckiego powstał Resort Bezpieczeństwa Publicznego. W nim najbardziej rozbudowany był Departament Kontrwywiadu. Pod koniec 1944 roku liczba tajnych funkcjonariuszy Resortu Bezpieczeństwa Publicznego wynosiła 300. Kiedy PKWN przekształcił się w styczniu 1945 roku w Rząd Tymczasowy, Resort Bezpieczeństwa Publicznego przekształcił się w Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego. Ministerstwu w terenie podlegało 15 Wojewódzkich Urzędów Bezpieczeństwa PublicznegoPowiatowych Urzędów Bezpieczeństwa Publicznego. W grudniu 1945 w resorcie pracowało 24.000 funkcjonariuszy. Podległość bezpieki sowietom sformalizowała prośba KC PPR do sowieckiego Państwowego Komitetu Obrony z dnia 20 lutego 1945 roku o skierowanie do Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego pierwszych 500 doradców. Do 1947 sowieci nadzorowali prace wszystkich Wojewódzkich i Powiatowych Urzędów Bezpieczeństwa Publicznego. W latach 1946-1948 głównym celem bezpieki była likwidacja podziemia antykomunistycznego. Po 1948 nastąpiła eskalacja ingerencji bezpieki w życie społeczne. i ponad 200


Liczba funkcjonariuszy bezpieki nieustannie rosła. W 1954 roku istniało już 17 Wojewódzkich Urzędów Bezpieczeństwa Publicznego, 5 Miejskich Urzędów Bezpieczeństwa Publicznego na prawach Powiatowego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego i ponad 268 Powiatowych Urzędów Bezpieczeństwa Publicznego. W bezpiece pracowało 33.200 funkcjonariuszy (w tym w centrali 7400). Bezpieka miała 85.300 Tajnych Współpracowników. Prace centrali nadzorowało 35 doradców sowieckich, w każdego z Wojewódzkich lub Powiatowych Urzędów Bezpieczeństwa Publicznego 1 lub 2 sowieckich doradców.


W grudniu 1953 ucieka na zachód Józef Światło. Kilka miesięcy po ucieczce występuje w Radiu Wolna Europa z cyklem audycji o partii i bezpiece. Audycje te przyśpieszają destalinizacje w PRL. Konsekwencją destalinizacji była reorganizacja UB. Oficerowie średniego szczebla występują z krytyką przełożonych (za nadmierną rozbudowę aparatu, panoszenie się w resorcie sowieckich doradców, chorą podejrzliwość). W grudniu 1954 roku z Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego powstaje Ministerstwo Spraw Wewnętrznych (kontrolujące MO, wiezienia, Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Wojska Ochrony Pogranicza) i Komitet ds Bezpieczeństwa Publicznego przy Radzie Ministrów (zarządzający zmniejszonymi służbami specjalnymi). Reforma resortu w PRL była kalka reformy resortu w ZSRR. Komitet ds Bezpieczeństwa Publicznego zajmował się: wywiadem, kontr wywiadem, walka ze zbrojnym podziemiem, kontrolą gospodarki i transportu, walka z kościołem. Do połowy lat 60 spadała liczba Tajnych Współpracowników bezpieki (1955 36.000, 1956 20.000, 1957 11.500, 1960 8720). Spadek agentów zakończył się wzrostem ich liczby od 1964 roku (10.500). Podczas reorganizacji resortu w 1956 bezpośredni nadzór w resorcie zakończyli sowieccy doradcy. W centrali pozostali na statusie dyplomatów, od 1958 roku ich rola znowu zaczęła wzrastać. W 1956 roku Komitet ds Bezpieczeństwa Publicznego został zlikwidowany, jego struktury przekazano do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych (z nich utworzono Służbę Bezpieczeństwa) i Ministerstwa Obrony Narodowej (Główny Zarząd Informacji).


Po 1945 roku wywiad cywilny był jako wydział wywiadu częścią Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego. Od 1947 nosił nazwę Wydziału II Samodzielnego MBP, od 1959 Departamentu VII MBP (wśród 565 etatowych pracowników 173 było na etatach nie jawnych). Wywiad cywilny zajmował się wywiadem zagranicznym. Po likwidacji MBP wywiadem zagranicznym zajmował się Departament I KdsBP. W 1956 Departament I trafił do MSW. Największe jego zainteresowanie wywiadu wzbudzała RFN, USA, Wielka Brytania, Francja, Watykan, inne kraje Europy, Ameryki Północnej i Południowej. W departamencie pracowało kilkuset funkcjonariuszy, kilkuset agentów, 5 doradców sowieckich. Polskojęzyczni funkcjonariusze utrzymywali regularne nieoficjalne kontakty z funkcjonariuszami KGB.

Lubię to! Skomentuj Napisz notkę Zgłoś nadużycie

Więcej na ten temat

Komentarze

Inne tematy w dziale Kultura