OSOBY:
Woda
H₂O
CO₂
Przyczyna
Znaczenie
System Nauki
Operator Hermeneutyczny
Stary Chemik
Dziecko
I. Laboratorium interpretacyjne
Operator Hermeneutyczny wszedł do sali numer 7.
Na drzwiach widniał napis:
INSTYTUT ZGODNOŚCI SEMANTYCZNEJ
Pod spodem, drobnym drukiem:
„Zakłada się, że wszyscy rozumieją to samo.”
Operator westchnął.
To był zawsze niepokojący zapis.
II. Woda
W centrum sali siedziała kobieta w przezroczystym płaszczu.
Wyglądała znajomo.
— Kim jesteś? — spytał Operator.
— Wodą.
— Czyli H₂O?
Kobieta milczała chwilę.
— To zależy kto pyta.
III. Chemik
Przy stole laboratoryjnym siedział Stary Chemik.
Nie podniósł wzroku.
— Woda to H₂O.
Dwa atomy wodoru. Jeden tlenu.
Układ wiązań. Polaryzacja.
— A smak? — spytało Dziecko siedzące w kącie.
Chemik zmarszczył brwi.
— Smak nie jest definicją.
— A pragnienie?
— To reakcja biologiczna.
— A rzeka?
Chemik westchnął ciężko.
— To układ hydrodynamiczny.
Woda spojrzała na Operatora.
— Widzisz problem?
IV. Dziecko
Dziecko podeszło do stołu.
— Dla mnie woda jest zimna.
Chemik milczał.
— I można w niej pływać.
Chemik nadal milczał.
— I czasem pachnie deszczem.
Operator spojrzał na H₂O stojące pod ścianą.
Wyglądało na obrażone.
V. H₂O
— Jestem prawdziwą definicją — powiedziało chłodno H₂O.
— Cała reszta to fenomenologia.
— A jeśli ktoś nigdy nie studiował chemii? — spytał Operator.
— Wtedy rozumie wodę błędnie.
Woda roześmiała się cicho.
— Czyli większość historii ludzkości nie rozumiała wody?
H₂O zawahało się.
— Formalnie… tak.
VI. CO₂
Wtedy z sufitu opadł szary obłok.
— A ja? — spytał.
Operator spojrzał ostrożnie.
— CO₂?
— Dla jednych gaz.
Dla innych zagrożenie klimatyczne.
Dla roślin — pożywienie.
Dla przemysłu — parametr regulacyjny.
Dla polityki — instrument reorganizacji gospodarki.
— A czym jesteś naprawdę? — spytało Dziecko.
CO₂ zamyślił się długo.
— To zależy od aktualnej modalności systemu.
VII. Przyczyna
W kącie siedziała stara postać.
Operator rozpoznał ją natychmiast.
— Przyczyna?
— Dawniej byłam prostsza.
— Co się stało?
— Mechanicyzm. Statystyka. Kwantowość. Systemy złożone.
— A dziś?
Przyczyna wzruszyła ramionami.
— Dziś często jestem tylko korelacją z odpowiednim finansowaniem.
VIII. Znaczenie
Nagle światła przygasły.
W centrum sali pojawiła się nowa postać.
Nie miała twarzy.
— Kim jesteś? — spytał Operator.
— Znaczeniem.
Chemik spojrzał na nią nieufnie.
— Znaczenie powinno być stabilne.
Postać roześmiała się.
— Wtedy filozofia skończyłaby się dwa tysiące lat temu.
IX. Konflikt
H₂O uderzyło dłonią w stół.
— Nie można przecież twierdzić, że każda interpretacja jest równa!
— Oczywiście, że nie — odpowiedziało Znaczenie.
— Ale nie można też twierdzić, że istnieje jedno rozumienie niezależne od historii interpretacji.
Chemik wstał gwałtownie.
— Nauka operuje faktami!
— Nie — odparło spokojnie Znaczenie.
— Nauka operuje:
ustabilizowanymi interpretacjami faktów.
W sali zrobiło się cicho.
X. System Nauki
Z głośników rozległ się metaliczny głos.
UWAGA:
WYKRYTO NIEJEDNORODNOŚĆ ROZUMIENIA
Operator spojrzał w górę.
— To problem?
System odpowiedział natychmiast:
— Ogromny.
— Dlaczego?
— Ponieważ zakładam:
wspólne znaczenie,
wspólną metodę,
wspólną interpretację.
— A jeśli one nie istnieją?
Przez chwilę słychać było tylko szum serwerów epistemicznych.
W końcu System odpowiedział:
„Wtedy nauka staje się stabilizacją komunikacji,
a nie pełną zgodnością rozumienia.”
XI. Dziecko i ostatnie pytanie
Dziecko spojrzało na wodę.
— Czy ty jesteś H₂O?
Woda uśmiechnęła się łagodnie.
— Czasami.
— A kiedy nie?
Woda spojrzała na:
Chemika,
CO₂,
Znaczenie,
Przyczynę,
i Operatora.
Potem odpowiedziała:
„Kiedy ktoś jeszcze pamięta,
że można mnie pić,
zanim zacznie mnie definiować.”
XII. Ostatni komunikat
Na ścianie laboratorium pojawił się napis:
NAUKA NIE OPERUJE WYŁĄCZNIE NA FAKTACH
Po chwili druga linia:
OPERUJE TAKŻE NA HISTORYCZNYCH
WARUNKACH ROZUMIENIA FAKTÓW
A pod spodem, niemal niewidocznie:
\text{TO SAMO ≠ TAK SAMO ROZUMIANE}
Światła zgasły.
Komentarze
Pokaż komentarze