Abstrakt
Artykuł rozwija analogię pomiędzy współczesną biologią, modalno-autopoietyczną teorią znaczenia oraz logodygmatem jako zasadą organizacji życia. Punktem wyjścia jest teza, że współczesna biologia coraz mniej interpretuje organizm jako substancjalny byt posiadający trwałą esencję, a coraz bardziej jako system operacyjnej reprodukcji relacji i procesów. Tekst argumentuje, że:
życie nie wynika wyłącznie z materialnych składników organizmu,
lecz:
z dynamicznej organizacji relacji,
przepływów energii,
informacji,
i procesów autopoietycznych.
Szczególnej analizie poddano:
organizację komórki,
DNA jako strukturę operacyjną,
homeostazę,
ewolucję,
oraz relacyjny charakter organizmu.
Artykuł proponuje rozumienie biologii jako nauki o modalnej stabilizacji procesów reprodukcji życia, organizowanych poprzez logodygmat relacji biologicznych.
1. Wprowadzenie
Klasyczna biologia:
często:
interpretowała organizm:
jako:
względnie trwałą substancję żywą.
Organizm:
posiadał:
własną esencję,
funkcję,
i stabilną tożsamość gatunkową.
Współczesna biologia:
coraz bardziej:
podważa:
substancjalny charakter życia.
Życie:
okazuje się:
procesem,
przepływem,
organizacją relacji,
oraz reprodukcją operacji biologicznych.
2. Kryzys substancjalności organizmu
2.1. Organizm nie jest rzeczą
Komórki organizmu:
nieustannie:
umierają,
wymieniają materię,
i reorganizują własne struktury.
A jednak:
organizm
zachowuje:
względną tożsamość operacyjną.
To fundamentalny problem epistemologiczny.
2.2. Tożsamość jako stabilizacja
Tożsamość biologiczna:
nie wynika wyłącznie:
z trwałości materii,
lecz:
z:
reprodukcji organizacji relacyjnej.
Życie:
bardziej:
„trwa operacyjnie”
niż:
„istnieje substancjalnie”.
3. Komórka jako system autopoietyczny
3.1. Autopoiesis
Humberto Maturana
i Francisco Varela
określili organizm żywy:
jako:
system autopoietyczny¹.
Oznacza to:
system zdolny:
do reprodukcji własnej organizacji.
3.2. Życie jako operacja
Komórka:
nie istnieje:
jako statyczna rzecz,
lecz:
jako:
dynamiczna reprodukcja:
błony,
metabolizmu,
informacji,
i relacji chemicznych.
To:
operacyjna ontologia życia.
4. DNA i logodygmat biologii
4.1. Minimalna struktura – maksymalna organizacja
DNA:
stanowi:
szczególny przykład:
logodygmatu biologicznego.
Minimalny zestaw zasad kodowania:
organizuje:
ogromne pola:
form życia,
struktur organizmu,
i procesów biologicznych.
Powstaje:
minimum kodu→maksimum organizacji życia
4.2. Informacja jako relacja
DNA:
nie działa:
samodzielnie.
Znaczenie biologiczne:
powstaje:
dopiero:
w relacji:
do:
komórki,
środowiska,
i procesów metabolicznych.
To:
relacyjna ontologia informacji biologicznej.
5. Homeostaza jako stabilizacja modalności
5.1. Organizm jako pole możliwości
Organizm:
stale:
utrzymuje:
wiele potencjalnych stanów fizjologicznych.
Homeostaza:
stabilizuje:
organizm
w:
określonym zakresie modalnym.
5.2. Redukcja biologicznej nieokreśloności
Procesy:
hormonalne,
immunologiczne,
neurologiczne,
działają:
jako:
mechanizmy redukcji modalności biologicznej.
To:
biologiczny odpowiednik:
stabilizacji systemowej.
6. Ewolucja i modalność życia
6.1. Ewolucja jako przestrzeń możliwości
Ewolucja:
nie rozwija:
jednej koniecznej formy życia,
lecz:
eksploruje:
pole modalnych konfiguracji biologicznych.
6.2. Selekcja jako decyzja systemowa
Dobór naturalny:
działa:
jak:
operacyjna redukcja modalności ewolucyjnej.
Wiele możliwych form:
zostaje:
zredukowanych
do:
konfiguracji zdolnych do reprodukcji.
7. Organizm i struktura społeczna
7.1. Relacyjność biologiczna i społeczna
Biologia:
coraz bardziej:
pokazuje,
że:
organizm:
nie jest:
izolowaną jednostką,
lecz:
siecią relacji.
Np.:
mikrobiom,
układ odpornościowy,
symbiozy,
komunikacja komórkowa.
7.2. Analogiczność społeczna
Powstaje analogia:
8. Modalno-autopoietyczna teoria życia
8.1. Życie jako relacja
Życie:
nie posiada:
wyłącznie substancjalnego charakteru.
Jest:
organizacją:
przepływów,
relacji,
i operacyjnej reprodukcji.
8.2. Znaczenie biologiczne
W biologii:
„znaczenie”
np.:
sygnału komórkowego,
genu,
hormonu,
nie wynika:
wyłącznie:
z materialności,
lecz:
z:
pozycji operacyjnej w systemie relacji biologicznych.
To bardzo bliskie:
modalno-autopoietycznej teorii znaczenia.
9. Meta-modalność biologii
Najbardziej radykalna konsekwencja brzmi:
biologia
nie opisuje wyłącznie substancji żywych,
lecz:
organizację modalnych procesów reprodukcji życia.
Organizm:
okazuje się:
dynamiczną stabilizacją relacyjną,
a nie:
całkowicie trwałą substancją.
10. Wnioski
Współczesna biologia:
coraz bardziej:
przesuwa uwagę:
od:
substancji
ku:
relacji,
procesowi,
przepływowi,
i autopoiesis.
Życie:
okazuje się:
operacyjną reprodukcją organizacji biologicznej.
DNA:
organizuje:
przestrzeń życia.
Homeostaza:
stabilizuje:
modalność organizmu.
Ewolucja:
redukuje:
przestrzeń możliwych konfiguracji biologicznych.
W tym sensie:
biologia
stanowi:
szczególnie silny model
dla:
logodygmatu,
modalności,
i autopoietycznej organizacji sensu.
Przypisy
Humberto Maturana, Francisco Varela, Autopoiesis and Cognition (Dordrecht: Reidel, 1980).
Bibliografia
Maturana, Humberto; Varela, Francisco. Autopoiesis and Cognition. Dordrecht: Reidel, 1980.
Monod, Jacques. Chance and Necessity. New York: Vintage, 1972.
Prigogine, Ilya. Order Out of Chaos. New York: Bantam Books, 1984.
Schrödinger, Erwin. What is Life? Cambridge University Press, 1944.
Varela, Francisco. Principles of Biological Autonomy. Elsevier, 1979.
Komentarze
Pokaż komentarze (4)