Geopolityka modalna i autopoiesis systemów politycznych

Abstrakt

Artykuł analizuje współczesną geopolitykę w perspektywie modalno-autopoietycznej teorii znaczenia oraz logodygmatu jako zasady organizacji relacji systemowych. Punktem wyjścia jest teza, że współczesne systemy polityczne coraz mniej funkcjonują wyłącznie jako substancjalne byty suwerenności militarnej, a coraz bardziej jako operacyjne struktury reprodukcji relacji, przepływów i stabilizacji modalności geopolitycznych. Tekst argumentuje, że:

• współczesne konflikty coraz częściej przyjmują postać: 

o ekonomiczną, 

o informacyjną, 

o technologiczną, 

o energetyczną, 

o i strukturalną, 

• natomiast klasyczna wojna militarna staje się jedynie jednym z możliwych poziomów destabilizacji systemowej.

Szczególnej analizie poddano: 

• autopoietyczny charakter European Union, 

• problem słabości operacyjnej systemów relacyjnych, 

• wojny strukturalne, 

• redundancję proceduralną, 

• oraz geopolitykę przepływów.

Artykuł proponuje interpretację współczesnej geopolityki jako pola modalnej stabilizacji relacji systemowych, w którym wojna coraz częściej przyjmuje charakter operacyjnej destabilizacji autopoiesis przeciwnika. 

1. Wprowadzenie

Klasyczna geopolityka:

• interpretowała państwo: 

o jako: 

- substancjalny byt suwerenności. 

Siła:

• wynikała: 

o przede wszystkim: 

z: 

terytorium, 

armii, 

demografii, 

i zasobów materialnych. 

Współczesny świat:

• coraz bardziej: 

o destabilizuje: 

ten model. 

Geopolityka:

• przekształca się: 

o z: 

geopolityki substancji

w: 

geopolitykę relacji,

przepływów,

infrastruktury,

informacji,

i modalnej stabilizacji systemów.

2. Od państwa substancjalnego do systemu relacyjnego

2.1. Klasyczna suwerenność

Nowoczesne państwo:

• posiadało: 

o względnie wyraźną: 

- granicę, 

- władzę, 

- i monopol przemocy. 

Model ten:

• odpowiadał: 

o klasycznej ontologii substancji politycznej. 

2.2. Systemy relacyjne

Współczesne systemy polityczne:

• coraz bardziej: 

o funkcjonują: 

- poprzez: 

- handel, 

- technologie, 

- sieci energetyczne, 

- finanse, 

- informacje, 

- i komunikację proceduralną. 

Państwo:

• nie jest już: 

o wyłącznie strukturą militarną,

lecz: 

operacyjnym organizatorem przepływów.

3. Autopoiesis geopolityczna

3.1. Reprodukcja systemowa

European Union:

• stanowi: 

o szczególny przykład: 

autopoietycznego systemu geopolitycznego.

UE:

• reprodukuje: 

o własną organizację

poprzez: 

• procedury, 

• prawo, 

• wspólny rynek, 

• fundusze, 

• komunikację instytucjonalną, 

• i normy integracyjne. 

3.2. Integracja operacyjna

Jedność UE:

• nie wynika: 

o z: 

 jednolitego narodu, 

 jednej armii, 

 czy jednej kultury politycznej,

lecz: 

• z: 

reprodukcji warunków dalszej integracji.

To:

• relacyjna forma stabilizacji geopolitycznej. 

4. Logodygmat geopolityczny

4.1. „Jednym opisać więcej”

Współczesne systemy geopolityczne:

• dążą: 

o do: 

organizacji maksymalnej stabilności

przy:

• minimalizacji kosztu przemocy. 

Powstaje:

minimum przemocy→maksimum stabilizacji relacji\text{minimum przemocy} \rightarrow \text{maksimum stabilizacji relacji}minimum przemocy→maksimum stabilizacji relacji 

To:

logodygmat geopolityczny.

4.2. Proceduralizacja pokoju

Pokój:

• coraz częściej: 

o nie oznacza: 

 wyłącznie braku wojny,

lecz: 

• zdolność: 

o utrzymywania: 

 konfliktów

w: 

• formie proceduralnej, 

• ekonomicznej, 

• lub informacyjnej. 

5. Wojny strukturalne

5.1. Zmiana charakteru konfliktu

Współczesny konflikt:

• coraz częściej: 

o nie polega: 

 na bezpośrednim podboju terytorialnym,

lecz: 

• na: 

destabilizacji struktur reprodukcji systemowej przeciwnika.

5.2. Formy wojny strukturalnej

Do podstawowych form:

• wojny strukturalnej

należą: 

• wojny informacyjne, 

• wojny ekonomiczne, 

• destabilizacja energetyczna, 

• cyberataki, 

• wojny finansowe, 

• presja migracyjna, 

• destabilizacja narracyjna, 

• oraz fragmentacja pola komunikacyjnego. 

6. Wojna jako destabilizacja autopoiesis

6.1. Cel współczesnego konfliktu

W klasycznej wojnie:

• celem: 

o było: 

 zniszczenie armii przeciwnika. 

W wojnie strukturalnej:

• celem: 

o staje się: 

destabilizacja zdolności systemu do reprodukcji własnej organizacji.

6.2. Uderzenie w relacje

Atakowane są:

• przepływy, 

• infrastruktury, 

• zaufanie społeczne, 

• finanse, 

• informacje, 

• i komunikacja systemowa. 

To:

• wojna: 

o przeciwko: 

modalności istnienia systemu.

7. Problem słabości operacyjnej

7.1. System relacyjny a obrona

System relacyjny:

• może: 

o skutecznie stabilizować: 

 pokój,

jednak: 

• całkowita redukcja zdolności obronnych

może: 

destabilizować równowagę geopolityczną.

7.2. Analogiczność biologiczna

Powstaje analogia:

autopoiesis organizmu reprodukcja systemu politycznego

System:

• który: 

o nie potrafi: 

 chronić własnej organizacji,

może: 

• utracić: 

o zdolność reprodukcji autopoietycznej. 

8. Redundancja proceduralna

8.1. Kryzys nadmiaru formalizacji

Współczesne systemy integracyjne:

• mogą: 

o generować: 

redundancję proceduralną.

Procedury:

• zaczynają: 

o reprodukować: 

 własną złożoność,

a nie: 

• zdolność działania systemowego. 

8.2. Autopoiesis biurokratyczna

Powstaje ryzyko:

• że system: 

o bardziej: 

 chroni własne operacje proceduralne

niż: 

• zdolność stabilizacji rzeczywistości geopolitycznej. 

9. Modalna geopolityka współczesności

9.1. Konflikt jako zarządzanie modalnością

Współczesna geopolityka:

• coraz bardziej: 

o dotyczy: 

organizacji pola możliwych konfiguracji relacji międzynarodowych.

Nie chodzi wyłącznie:

• o podbój,

lecz: 

• o: 

o kontrolę: 

- przepływów, 

- informacji, 

- energii, 

- i interpretacji. 

9.2. Geopolityka sensu

System geopolityczny:

• musi: 

o stabilizować: 

- nie tylko granice,

lecz: 

• również: 

sens własnej legitymizacji i integralności.

10. Wnioski

Współczesna geopolityka:

• coraz bardziej: 

o przesuwa uwagę:

od: 

• substancjalnej projekcji siły

ku: 

modalnej stabilizacji relacji systemowych.

Wojna:

• przestaje być: 

o wyłącznie konfliktem militarnym,

a coraz bardziej: 

• operacyjną destabilizacją autopoiesis przeciwnika. 

European Union:

• stanowi: 

o szczególnie interesujący przykład: 

 systemu relacyjnego, 

 którego siła wynika: 

 z reprodukcji proceduralnych warunków integracji. 

Jednak:

• każdy system autopoietyczny

musi: 

• utrzymywać: 

o zdolność ochrony własnej modalności operacyjnej. 

W przeciwnym razie:

• wojna strukturalna

może: 

• doprowadzić: 

o do destabilizacji samej możliwości dalszej reprodukcji systemu. 

________________________________________

Bibliografia

Agamben, Giorgio. State of Exception. Chicago University Press, 2005.

Foucault, Michel. Naissance de la biopolitique. Paris: Gallimard, 2004.

Luhmann, Niklas. Soziale Systeme. Frankfurt a.M.: Suhrkamp, 1984.

Maturana, Humberto; Varela, Francisco. Autopoiesis and Cognition. Dordrecht: Reidel, 1980.

Sloterdijk, Peter. Sphären. Frankfurt a.M.: Suhrkamp, 1998.