Dialog operacyjny XIII

Osoby dialogu:

• Arystoteles – rzecznik prawdy klasycznej. 

• Tomasz z Akwinu – rzecznik prawdy metafizycznej. 

• Husserl – rzecznik fenomenologii. 

• Umberto Eco – rzecznik semiotyki. 

• Heisenberg – rzecznik poznania kwantowego. 

• Operator Modalny – rzecznik logodygmatu. 

I. Pytanie

Operator Modalny:

Powiedzcie mi.

Czym jest prawda?

Bo wszyscy ludzie mówią o prawdzie.

Wszyscy twierdzą, że jej szukają.

Wszyscy są przekonani, że wiedzą, czym jest.

A jednak gdy zaczynają ją wyjaśniać, pojawia się niezwykły chaos.

II. Arystoteles

Arystoteles:

Chaos jest pozorny.

Prawda jest prosta.

Powiedzieć o tym, co jest, że jest.

Powiedzieć o tym, czego nie ma, że nie ma.

To jest prawda.

Operator Modalny:

A więc człowiek najpierw obserwuje rzeczywistość, a potem ją opisuje?

Arystoteles:

Oczywiście.

Najpierw jest byt.

Potem poznanie.

Potem sąd.

III. Tomasz

Tomasz:

Dodałbym jeszcze jedno.

Prawda nie jest wyłącznie własnością sądu.

Prawda jest zakorzeniona w samym bycie.

Wszystko co istnieje jest poznawalne.

A ponieważ jest poznawalne, posiada wymiar prawdy.

Operator Modalny:

Czyli prawda istnieje jeszcze przed człowiekiem?

Tomasz:

Tak.

Człowiek jej nie tworzy.

Człowiek ją odkrywa.

IV. Husserl

Husserl:

A ja zapytałbym:

jak rzecz staje się dostępna poznaniu?

Bo zanim powstanie sąd, musi pojawić się doświadczenie.

A doświadczenie nie jest przezroczystym oknem.

Posiada własną strukturę.

Arystoteles:

Ale przecież rzecz istnieje niezależnie od doświadczenia.

Husserl:

Być może.

Ja jednak badam nie rzecz samą w sobie.

Badam sposób jej ujawniania się świadomości.

V. Eco

Eco:

Panowie.

Wszyscy zakładacie, że człowiek spotyka rzeczywistość bezpośrednio.

A przecież człowiek spotyka przede wszystkim znaki.

Arystoteles:

Znaki opisują rzeczy.

Eco:

Czasami.

Ale częściej opisują inne znaki.

Tomasz:

Nie można jednak sprowadzić prawdy do języka.

Eco:

Nie sprowadzam.

Pokazuję jedynie, że człowiek nie żyje pośród rzeczy.

Żyje pośród interpretacji.

VI. Heisenberg

Heisenberg:

A ja mam jeszcze gorszą wiadomość.

Nawet w fizyce nie spotykamy rzeczy samej.

Spotykamy wynik pomiaru.

Arystoteles:

To nadal jest rzecz.

Heisenberg:

Niezupełnie.

Akt pomiaru współtworzy wynik.

Obserwator nie stoi całkowicie poza procesem poznania.

Tomasz:

Czy chcesz powiedzieć, że prawda nie istnieje?

Heisenberg:

Nie.

Chcę powiedzieć, że klasyczny obraz poznania nie jest kompletny.

VII. Powszechne nieporozumienie

Operator Modalny:

I tutaj dochodzimy do sedna.

Każdy człowiek deklaruje pogląd Arystotelesa.

Arystoteles:

Jak to?

Operator Modalny:

Każdy mówi:

„Ja po prostu widzę rzeczywistość taką, jaka jest.”

Eco:

A następnie interpretuje ją przez język.

Husserl:

Przez strukturę świadomości.

Heisenberg:

Przez sposób obserwacji.

Tomasz:

Przez własne ograniczenia poznawcze.

VIII. Archetyp prawdy

Operator Modalny:

I tutaj pojawia się niezwykle ciekawy paradoks.

Ludzie archetypowo wierzą w prawdę klasyczną.

Arystoteles:

Bo jest prawdziwa.

Operator Modalny:

Być może.

Ale praktycznie nikt nie poznaje świata w sposób arystotelesowski.

Eco:

Najpierw pojawia się znak.

Husserl:

Potem doświadczenie.

Heisenberg:

Potem obserwacja.

Tomasz:

Potem interpretacja.

Operator Modalny:

A dopiero na końcu człowiek mówi:

„To jest rzeczywistość.”

IX. Operator Modalny

Arystoteles:

Więc czym jest prawda według ciebie?

Operator Modalny:

Prawda nie przestaje być związana z rzeczywistością.

Ale nie jest już wyłącznie relacją:

rzecz → sąd.

Jest również procesem organizacji prawdziwości.

Tomasz:

Wyjaśnij.

Operator Modalny:

Społeczeństwo produkuje:

• języki, 

• metody, 

• instytucje, 

• nauki, 

• autorytety, 

• procedury dowodu. 

One organizują możliwość uznania czegoś za prawdę.

X. Przykład

Heisenberg:

Czyli nauka?

Operator Modalny:

Tak.

Nauka nie reprodukuje wyłącznie twierdzeń.

Reprodukuje warunki prawdziwości.

Eco:

Podobnie kultura.

Husserl:

Podobnie świadomość.

Tomasz:

Podobnie metafizyka.

XI. Kulminacja

Arystoteles:

Czyli twierdzisz, że ludzie wierzą w moją teorię, ale funkcjonują według teorii wszystkich pozostałych?

Operator Modalny:

Właśnie tak.

Człowiek archetypowo uważa, że:

prawda jest prostym odbiciem rzeczywistości.

Ale faktycznie uczestniczy w procesie obejmującym:

• percepcję, 

• język, 

• kulturę, 

• pamięć, 

• komunikację, 

• instytucje, 

• procedury poznawcze. 

Prawda klasyczna pozostaje punktem odniesienia.

Lecz prawdziwość funkcjonuje poprzez znacznie bardziej złożoną organizację.

XII. Konkluzja

Arystoteles:

Ja badałem zgodność sądu z rzeczą.

Tomasz:

Ja badałem prawdę zakorzenioną w bycie.

Husserl:

Ja badałem warunki ujawniania się rzeczy.

Eco:

Ja badałem znaki, przez które rzeczy się pojawiają.

Heisenberg:

Ja badałem granice obserwacji.

Operator Modalny:

A ja badam reprodukcję prawdziwości.

Bo być może największe nieporozumienie nie polega na tym, że ludzie nie wierzą w prawdę.

Przeciwnie.

Wierzą w nią niemal wszyscy.

Nie dostrzegają jednak, że droga prowadząca do prawdy jest organizowana przez język, kulturę, pamięć, komunikację, instytucje i obserwację.

Dlatego człowiek myśli o prawdzie jak Arystoteles.

Poznaje jak Husserl.

Komunikuje jak Eco.

Obserwuje jak Heisenberg.

A żyje wewnątrz systemów reprodukujących prawdziwość, których sam najczęściej nie zauważa.