Logodygmat jako program badawczy

Abstrakt

Artykuł proponuje metodologiczną rekonstrukcję logodygmatu jako programu badawczego. Po zdefiniowaniu podstawowych pojęć, aksjomatów, operatorów organizacyjnych, parametrów oraz zasad współzależności naturalnym etapem rozwoju teorii staje się określenie sposobu jej stosowania. Autor proponuje model obejmujący siedem poziomów organizacji teorii – od aparatu pojęciowego po studia przypadku. Celem logodygmatu nie jest zastępowanie nauk szczegółowych, lecz dostarczenie wspólnej architektury interpretacyjnej dla analizy systemów złożonych.

Słowa kluczowe: logodygmat, program badawczy, metaontologia, metodologia, systemy złożone.

1. Problem

Każda rozwinięta teoria naukowa posiada własną strukturę metodologiczną.

Nie składa się wyłącznie z definicji.

Nie ogranicza się również do pojedynczych hipotez.

Tworzy uporządkowaną architekturę pojęć, zasad i sposobów zastosowania.

Powstaje zatem pytanie.

Jaką strukturę metodologiczną posiada logodygmat?

2. Poziom pierwszy. Definicje

Pierwszy poziom tworzy aparat pojęciowy.

Obejmuje definicje:

elementu,

relacji,

organizacji,

systemu,

przestrzeni możliwości.

Definicje określają przedmiot analizy.

Nie wyjaśniają jeszcze jego dynamiki.

3. Poziom drugi. Aksjomaty

Aksjomaty wyznaczają najbardziej ogólne założenia teorii.

Nie opisują konkretnych systemów.

Stanowią warunki metodologiczne umożliwiające dalszą analizę.

4. Poziom trzeci. Operatory

Operatory opisują podstawowe procesy organizacyjne.

Do najważniejszych należą:

selekcja,

aktualizacja,

stabilizacja,

reorganizacja,

kompensacja,

emergencja.

Operatory przedstawiają sposób przekształcania przestrzeni możliwości.

5. Poziom czwarty. Parametry

Parametry umożliwiają porównywanie różnych organizacji.

Należą do nich między innymi:

gęstość przestrzeni możliwości,

potencjał organizacyjny,

inercja organizacyjna,

współczynnik kompensacji,

tempo reorganizacji,

potencjał emergencji.

Parametry nie są wielkościami fizycznymi.

Stanowią narzędzia analizy organizacyjnej.

6. Poziom piąty. Zasady współzależności

Na tym poziomie analizowane są relacje pomiędzy parametrami.

Nie są one traktowane jako prawa przyrody.

Opisują tendencje organizacyjne wspólne dla różnych systemów.

7. Poziom szósty. Twierdzenia logodygmatu

Twierdzenia stanowią konsekwencje przyjętego aparatu pojęciowego.

Dotyczą między innymi:

ciągłości organizacyjnej,

kompensacji,

emergencji,

pamięci organizacyjnej,

reprodukcji przestrzeni możliwości.

Stanowią filozoficzne hipotezy wyjaśniające.

8. Poziom siódmy. Studia przypadku

Najwyższy poziom programu badawczego stanowią analizy konkretnych zjawisk.

Nie służą one prostemu potwierdzaniu teorii.

Ich funkcją jest sprawdzenie, czy zaproponowany aparat pojęciowy pozwala organizować analizę problemów należących do różnych dyscyplin.

Przykładowo.

Geologia

Etna, Wezuwiusz oraz organizacja aktywności wulkanicznej.

Klimatologia

Relacja pomiędzy CO₂, H₂O oraz operatorami zagrożenia.

Biologia

Reprodukcja organizacji życia.

Ekonomia

Free Cash Flow jako parametr przestrzeni możliwości przedsiębiorstwa.

Prawo

Organizacja przestrzeni normatywnej oraz reprodukcja możliwości prawa.

Społeczeństwo

Mechanizmy kompensacji organizacyjnej.

Piłka nożna

Taktyka modalna jako organizacja przestrzeni możliwości gry.

Każdy przypadek stanowi niezależny eksperyment interpretacyjny.

9. Kryteria wartości programu badawczego

Logodygmat nie powinien być oceniany wyłącznie na podstawie zgodności z pojedynczymi przykładami.

O jego wartości decydują przede wszystkim następujące kryteria.

Uniwersalność

Czy aparat pojęciowy może być stosowany w różnych dyscyplinach?

Spójność

Czy poszczególne pojęcia tworzą jednolity system?

Moc wyjaśniająca

Czy teoria pozwala wyjaśnić zjawiska trudne do interpretacji przy użyciu wcześniejszych modeli?

Płodność heurystyczna

Czy prowadzi do stawiania nowych pytań badawczych?

Integracja wiedzy

Czy umożliwia prowadzenie dialogu pomiędzy różnymi dyscyplinami nauki?

10. Logodygmat jako program badawczy

Przedstawiona struktura prowadzi do następującego schematu.

DEFINICJE

↓

AKSJOMATY

↓

OPERATORY

↓

PARAMETRY

↓

ZASADY WSPÓŁZALEŻNOŚCI

↓

TWIERDZENIA

↓

CASE STUDIES

Każdy poziom rozwija poprzedni.

Żaden nie zastępuje wcześniejszych.

Tworzą wspólnie architekturę programu badawczego.

11. Wnioski

Logodygmat nie jest jedynie teorią systemów.

Nie jest również wyłącznie metaontologią.

Stanowi propozycję programu badawczego, którego przedmiotem pozostaje organizacja przestrzeni możliwości.

Nie zastępuje nauk szczegółowych.

Dostarcza wspólnego języka umożliwiającego analizę geologii, biologii, ekonomii, prawa, nauki czy społeczeństwa.

Ostatecznym kryterium wartości programu nie jest zgodność z jedną dziedziną.

Jest nim zdolność organizowania coraz większej liczby problemów badawczych przy zachowaniu spójności własnego aparatu pojęciowego.

Przypisy

Imre Lakatos, The Methodology of Scientific Research Programmes, Cambridge University Press, 1978.

Thomas Kuhn, The Structure of Scientific Revolutions, University of Chicago Press, 1962.

Karl Popper, The Logic of Scientific Discovery, Routledge, 1959.

Przedstawiona struktura programu badawczego stanowi autorską propozycję metodologiczną rozwijaną w ramach projektu logodygmatu.