Osoby dialogu
Obserwator — próbuje zrozumieć, skąd bierze się znaczenie.
Zmiana — powoduje, że rzeczywistość nie pozostaje identyczna.
Różnica — odróżnia jeden stan od innego.
Znak — odnosi do czegoś innego niż on sam.
Przedmiot — to, do czego znak się odnosi.
Interpretant — znaczeniowy skutek znaku.
Organizacja semiotyczna — układ reguł, relacji i kodów pozwalających znakom funkcjonować.
Znaczenie — względnie trwała organizacja interpretacji.
Operator semiotyczny — sposób przekształcania znaków i interpretacji.
Sprawczość semiotyczna — zdolność tworzenia i zmieniania znaków.
Metaorganizacja — zdolność zmiany reguł wytwarzania znaczenia.
I. Czy każda różnica coś znaczy?
Obserwator:
Od czego rozpoczyna się znaczenie?
Zmiana:
Najpierw coś staje się inne, niż było wcześniej.
Różnica:
A wtedy pojawiam się ja.
Temperatura jest wyższa albo niższa.
Światło jest mocniejsze albo słabsze.
Jedna liczba różni się od drugiej.
Jedno słowo różni się od innego.
Obserwator:
Czy każda różnica jest już znakiem?
Różnica:
Nie.
Kamień może być cieplejszy od innego kamienia. Jest to różnica, ale nie musi ona niczego oznaczać dla żadnego systemu.
Zmiana:
Różnice mogą istnieć, zanim pojawi się ktokolwiek lub cokolwiek zdolne do ich interpretowania.
Obserwator:
Co więc musi się wydarzyć, aby różnica stała się znakiem?
Różnica:
Musi zacząć funkcjonować jako różnica odnosząca do czegoś innego.
II. Kiedy różnica staje się znakiem?
Znak:
Wtedy pojawiam się ja.
Obserwator:
Czym różnisz się od zwykłej różnicy?
Znak:
Nie tylko jestem inny. W określonej organizacji wskazuję na coś poza sobą.
Dym może wskazywać na ogień.
Czerwona lampka może wskazywać na awarię.
Wynik badania może wskazywać na określony stan organizmu.
Liczba w sprawozdaniu może wskazywać na wynik finansowy.
Obserwator:
Czy dym zawsze jest znakiem ognia?
Znak:
Nie.
Fizycznie dym jest rezultatem spalania. Staje się znakiem dopiero dla systemu, który potrafi powiązać go z możliwością występowania ognia.
Różnica:
To ważne. Korelacja nie jest jeszcze znaczeniem.
Obserwator:
Dlaczego?
Różnica:
Ponieważ dwa zjawiska mogą występować razem, mimo że żaden system nie traktuje jednego jako odnoszącego do drugiego.
III. Przedmiot znaku
Przedmiot:
Jeżeli Znak do czegoś się odnosi, tym czymś jestem ja.
Obserwator:
Czy zawsze jesteś rzeczą?
Przedmiot:
Nie.
Mogę być:
rzeczą;
zdarzeniem;
procesem;
właściwością;
osobą;
normą;
możliwością;
instytucją;
innym znakiem.
Obserwator:
Czy jeden znak przedstawia cały przedmiot?
Przedmiot:
Zwykle nie.
Słowo „przedsiębiorstwo” może wskazywać na podmiot prawny, organizację pracy, zbiór aktywów albo system przepływów finansowych.
Każdy znak może ujmować mnie pod innym względem.
Znak:
Nie jestem kopią Przedmiotu. Wybieram albo uwidaczniam określony jego aspekt.
Obserwator:
A kto wybiera ten aspekt?
Znak:
Czasami nadawca. Czasami reguły języka. Czasami instytucja. Czasami sposób pomiaru. Czasami historia wcześniejszych interpretacji.
IV. Interpretant
Interpretant:
Sama relacja Znaku do Przedmiotu nie wystarcza.
Obserwator:
Kim jesteś?
Interpretant:
Jestem tym, co znaczeniowo powstaje dzięki Znakowi.
Mogę być:
rozpoznaniem;
pojęciem;
reakcją;
kwalifikacją;
przewidywaniem;
nowym znakiem;
zmianą działania.
Obserwator:
Czy jesteś osobą interpretującą?
Interpretant:
Nie.
Osoba może mnie wytwarzać, ale ja jestem skutkiem interpretacji.
Gdy ktoś widzi dym i myśli „ogień”, ta myśl jest Interpretantem.
Gdy sąd przekształca opis zdarzenia w kwalifikację prawną, kwalifikacja jest Interpretantem.
Gdy lekarz odczytuje wynik badania jako wskazanie określonego stanu organizmu, diagnoza jest Interpretantem.
Obserwator:
Czy każda reakcja jest interpretacją?
Interpretant:
Nie.
Jeżeli dźwięk wywołuje drżenie szyby, szyba nie musi niczego interpretować.
Skutek fizyczny nie jest automatycznie skutkiem znaczeniowym.
Znak:
Interpretacja pojawia się wtedy, gdy reakcja zostaje włączona do relacji między mną, Przedmiotem i organizacją systemu.
V. Organizacja semiotyczna
Organizacja semiotyczna:
Żaden z was nie działa w całkowitej izolacji.
Obserwator:
Czy to Ty nadajesz znakom znaczenie?
Organizacja semiotyczna:
Nie działam jak osoba nadająca znaczenia.
Jestem układem reguł, relacji i ograniczeń, dzięki któremu określone różnice mogą pełnić funkcję znaków.
Obserwator:
Co wchodzi w Twój skład?
Organizacja semiotyczna:
Na przykład:
język;
kod;
kontekst;
wcześniejsze interpretacje;
wiedza użytkowników;
reguły instytucji;
sposoby klasyfikacji;
kryteria poprawności.
Obserwator:
Podaj prosty przykład.
Organizacja semiotyczna:
Czerwone światło na skrzyżowaniu oznacza zatrzymanie, ponieważ istnieją:
przepisy ruchu;
sygnalizacja świetlna;
utrwalona konwencja;
wiedza kierowców;
praktyka stosowania reguł.
Poza tą organizacją czerwone światło nie musi znaczyć „zatrzymaj się”.
Znak:
Nie noszę całego znaczenia w sobie.
Organizacja semiotyczna:
Twoje znaczenie zależy od miejsca, które zajmujesz w systemie różnic i interpretacji.
VI. Czy znaczenie znajduje się w znaku?
Znaczenie:
Nie znajduję się w Znaku jak przedmiot w pudełku.
Obserwator:
Gdzie więc jesteś?
Znaczenie:
Powstaję w relacji między:
Znakiem;
Przedmiotem;
Interpretantem;
kontekstem;
innymi znakami;
historią użycia.
Obserwator:
Czy jesteś stałe?
Znaczenie:
Jestem względnie trwałe.
Gdybym zmieniało się całkowicie przy każdym użyciu, komunikacja byłaby niemożliwa.
Gdybym nigdy się nie zmieniało, język, nauka i prawo nie mogłyby się rozwijać.
Organizacja semiotyczna:
Znaczenie jest stabilizowane przez powtarzalne interpretacje.
Znaczenie:
Dlatego nie jestem ani całkowicie stałe, ani zupełnie dowolne.
Można powiedzieć, że jestem metastabilne.
Obserwator:
Co to znaczy?
Znaczenie:
Zachowuję rozpoznawalność, mimo że każde użycie może mnie nieco przekształcać.
VII. To samo słowo, różne znaczenia
Obserwator:
Czy jedno słowo może należeć do kilku organizacji znaczeniowych?
Znaczenie:
Tak.
Weźmy słowo „zysk”.
W języku potocznym może oznaczać pieniądze, które komuś pozostały.
W rachunkowości oznacza wynik ustalony według określonych zasad.
W finansach może zostać zestawiony z przepływami pieniężnymi.
W analizie reprodukcyjnej może zostać oceniony przez zdolność przedsiębiorstwa do odtwarzania zasobów i dalszego funkcjonowania.
Obserwator:
Czyli to samo słowo może mieć kilka znaczeń?
Znaczenie:
Tak, ponieważ zostaje umieszczone w różnych układach relacji.
Organizacja semiotyczna:
Zmienia się nie tylko definicja. Zmienia się również przestrzeń pytań, do których słowo może zostać użyte.
Obserwator:
Czy jedno ze znaczeń musi być błędne?
Znaczenie:
Nie zawsze. Mogą dotyczyć różnych aspektów tego samego przedmiotu.
Problem pojawia się wtedy, gdy znaczenie z jednego systemu zostaje bez uzasadnienia przeniesione do innego.
VIII. Przestrzeń znaczenia
Obserwator:
Czy wszystkie możliwe interpretacje czekają gdzieś na odkrycie?
Organizacja semiotyczna:
Nie należy wyobrażać sobie przestrzeni znaczenia jak magazynu gotowych interpretacji.
Znaczenie:
Zakres dostępnych interpretacji zależy od organizacji systemu.
Obserwator:
Co to oznacza?
Organizacja semiotyczna:
Człowiek może zinterpretować znak tylko za pomocą pojęć, kodów i doświadczeń, którymi dysponuje.
Sąd może interpretować przepis w ramach określonego systemu prawa.
Naukowiec interpretuje wynik za pomocą dostępnych teorii i metod.
Obserwator:
A więc nie każda interpretacja jest zawsze dostępna?
Organizacja semiotyczna:
Tak.
Niektóre interpretacje mogą być:
językowo niewyrażalne;
pojęciowo niedostępne;
instytucjonalnie wykluczone;
niewidoczne przy danej rozdzielczości;
sprzeczne z aktualnym kodem.
Znaczenie:
Dlatego mówimy o lokalnej przestrzeni osiągalnych interpretacji.
Obserwator:
Czyli organizacja nie wybiera jednej interpretacji z gotowego zbioru?
Organizacja semiotyczna:
Nie. Współokreśla, jakie interpretacje mogą w ogóle pojawić się jako sensowne.
IX. Operator semiotyczny
Operator semiotyczny:
Ja opisuję sposób przechodzenia od jednego układu znaczeń do innego.
Obserwator:
Podaj przykłady.
Operator semiotyczny:
Mogę być:
definicją;
metaforą;
analogią;
klasyfikacją;
tłumaczeniem;
kwalifikacją prawną;
metodą naukową;
zmianą rozdzielczości.
Obserwator:
W jaki sposób definicja jest operatorem?
Operator semiotyczny:
Ponieważ ogranicza zakres interpretacji pojęcia.
Obserwator:
A metafora?
Operator semiotyczny:
Przenosi układ relacji z jednego obszaru na inny.
Gdy mówimy, że „organizacja jest organizmem”, przenosimy na organizację społeczną pojęcia wzrostu, regulacji, zdrowia i reprodukcji.
Obserwator:
Czy metafora mówi prawdę?
Operator semiotyczny:
Może ujawniać pewne relacje, ale może też ukrywać inne.
Nie jestem gwarancją prawdy. Jestem sposobem transformacji znaczenia.
Obserwator:
Czy sam wybierasz, kiedy zostaniesz użyty?
Operator semiotyczny:
Nie. Nie jestem sprawcą.
Opisuję sposób przejścia. Ktoś albo jakiś system musi mnie zastosować lub uruchomić.
X. Regulacja interpretacji
Regulacja:
Czasami system zauważa, że dotychczasowa interpretacja nie działa.
Obserwator:
Co wtedy robi?
Regulacja:
Koryguje sposób użycia znaków.
Lekarz może zmienić diagnozę po otrzymaniu nowych wyników.
Sąd może zmienić kwalifikację po ujawnieniu dodatkowych faktów.
Naukowiec może zmodyfikować model po wystąpieniu anomalii.
Obserwator:
Czy taka korekta jest już sprawczością?
Regulacja:
Nie zawsze.
Może być automatyczna albo proceduralna.
System może wykonywać wcześniej ustaloną regułę korekty.
Operator semiotyczny:
Ja określam sposób interpretacji.
Regulacja:
Ja uzależniam jego zastosowanie od warunków i informacji zwrotnej.
XI. Sprawczość semiotyczna
Sprawczość semiotyczna:
Pojawiam się wtedy, gdy system może aktywnie wpływać na organizację znaków i interpretacji.
Obserwator:
Co potrafisz?
Sprawczość semiotyczna:
Mogę:
tworzyć nowe znaki;
zmieniać nazwy;
redefiniować pojęcia;
wybierać sposób przedstawienia;
kierować uwagę;
zmieniać kontekst;
wpływać na interpretacje innych.
Obserwator:
Czy reklama jest przykładem sprawczości semiotycznej?
Sprawczość semiotyczna:
Tak, gdy świadomie organizuje znaki, aby wywołać określone interpretacje.
Obserwator:
A propaganda?
Sprawczość semiotyczna:
Również, ale może wykorzystywać znaki do ograniczania przestrzeni interpretacji i ukrywania alternatyw.
Obserwator:
Czy nauka również posiada sprawczość semiotyczną?
Sprawczość semiotyczna:
Tak. Tworzy pojęcia, modele i klasyfikacje, dzięki którym nowe zjawiska stają się poznawczo dostępne.
Znaczenie:
Ale sprawczość nie gwarantuje prawdy. Można również tworzyć pojęcia błędne, manipulacyjne albo zbyt wąskie.
XII. Metaorganizacja znaczenia
Metaorganizacja:
Najgłębsza zmiana zachodzi wtedy, gdy przekształcane są nie tylko znaki, lecz reguły ich rozumienia.
Obserwator:
Czym różnisz się od zwykłej zmiany znaczenia?
Metaorganizacja:
Zwykła interpretacja odbywa się w ramach istniejącego kodu.
Ja zmieniam sam kod.
Obserwator:
Podaj przykład.
Metaorganizacja:
Nauka może nie tylko inaczej odpowiedzieć na pytanie, ale zmienić znaczenie podstawowych pojęć.
Fizyka kwantowa zmieniła sposób rozumienia stanu, pomiaru i własności.
Geologia głębokiego czasu zmieniła znaczenie trwałości góry i kontynentu.
Nowa teoria finansów może zmienić sposób rozumienia zysku, wartości i reprodukcji przedsiębiorstwa.
Obserwator:
Czy zmiana reguł zawsze prowadzi do rozwoju?
Metaorganizacja:
Nie.
Może:
otworzyć nowe interpretacje;
zwiększyć rozdzielczość poznania;
ale również zawęzić język;
usunąć ważne różnice;
utrudnić komunikację;
stworzyć ideologiczną klasyfikację.
Nie jestem gwarancją postępu. Jestem zdolnością zmiany sposobu wytwarzania znaczenia.
XIII. Czy cała rzeczywistość jest znakiem?
Obserwator:
Skoro znaki mogą pojawiać się wszędzie, czy wszystko jest znakiem?
Różnica:
Nie każda różnica jest Znakiem.
Zmiana:
Nie każda zmiana jest komunikatem.
Organizacja semiotyczna:
Nie każda organizacja jest organizacją znaczenia.
Interpretant:
Nie każdy skutek jest interpretacją.
Sprawczość semiotyczna:
Nie każda reakcja jest sprawczym wyborem.
Obserwator:
Co więc odróżnia znak?
Znak:
Muszę funkcjonować jako odnoszący do czegoś innego w organizacji zdolnej do wytworzenia Interpretanta.
Obserwator:
Czy rzeka jest znakiem?
Znak:
Może nim być dla geologa, mieszkańca albo kartografa.
Sama rzeka nie musi jednak interpretować własnego nurtu.
Obserwator:
Czy kod genetyczny jest znakiem?
Organizacja semiotyczna:
To wymaga dokładnego określenia, czy mówimy o korelacji fizykochemicznej, funkcjonalnej informacji czy rzeczywistej relacji semiotycznej.
Nie wolno rozstrzygać tego wyłącznie przez metaforyczne użycie słowa „kod”.
XIV. Prawo jako semioza
Prawo:
Mój sposób działania również można przedstawić jako proces semiotyczny.
Obserwator:
W jaki sposób?
Prawo:
Najpierw zachodzi zdarzenie.
Następnie powstaje jego opis.
Opis może stać się dowodem.
Dowód zostaje zinterpretowany.
Zdarzenie otrzymuje kwalifikację prawną.
Kwalifikacja prowadzi do rozstrzygnięcia.
Znak:
Tekst przepisu nie działa sam.
Interpretant:
Musi zostać włączony do procesu wykładni.
Organizacja semiotyczna:
Znaczenie prawne zależy od języka, procedur, kompetencji, hierarchii norm i praktyki orzeczniczej.
Obserwator:
Czy praworządność ma więc wymiar semiotyczny?
Prawo:
Tak.
Wymaga dostatecznej stabilności reguł, według których zdarzenia są opisywane, kwalifikowane i oceniane.
Arbitralność może polegać nie tylko na złamaniu normy, ale również na nagłej zmianie znaczenia używanych pojęć.
XV. Ekonomia i znak liczby
Ekonomia:
Liczby również są znakami.
Obserwator:
Czy liczba nie jest po prostu faktem?
Ekonomia:
Liczba jest wynikiem określonego pomiaru i klasyfikacji.
Przychód, koszt, zysk, wartość i zadłużenie nie są samymi procesami gospodarczymi.
Są ich reprezentacjami.
Znaczenie:
To samo oznaczenie liczbowe może prowadzić do różnych Interpretantów.
Obserwator:
Na przykład?
Ekonomia:
Zysk może zostać odczytany jako:
wynik rachunkowy;
korzyść właściciela;
kwota możliwa do wypłaty;
sygnał rentowności;
informacja niewystarczająca bez analizy przepływów pieniężnych.
Obserwator:
Czy błąd zawsze polega na złym obliczeniu?
Ekonomia:
Nie.
Liczba może być obliczona prawidłowo, ale błędnie zinterpretowana.
Problem semiotyczny polega wtedy na przypisaniu znakowi znaczenia, którego nie posiada w systemie, który go wytworzył.
XVI. Nauka jako organizacja znaków
Nauka:
Ja również nie obserwuję rzeczywistości bezpośrednio i bez pośrednictwa znaków.
Obserwator:
Przecież opierasz się na faktach.
Nauka:
Fakt naukowy musi zostać:
zaobserwowany;
zmierzony;
zapisany;
zaklasyfikowany;
porównany;
zinterpretowany.
Instrument przekształca proces fizyczny w znak.
Wynik pomiaru staje się Interpretantem dopiero w teorii.
Metaorganizacja:
Rewolucja naukowa zachodzi wtedy, gdy zmieniają się nie tylko wyniki, lecz również pojęcia, dzięki którym wynik może być rozpoznany.
Obserwator:
Czyli nauka zmienia również własną przestrzeń znaczenia?
Nauka:
Tak.
Czasami nowe odkrycie wymaga nowego słowa.
Czasami nowe słowo wymaga nowej teorii.
A czasami nowa teoria zmienia znaczenie słów, które istniały wcześniej.
XVII. Logodygmat wobec semiotyki
Logodygmat:
Nie twierdzę, że wszystko jest znakiem.
Obserwator:
Co więc proponujesz?
Logodygmat:
Opisuję przejście:
od Zmiany,
przez Różnicę,
Relację,
Ograniczenie,
Organizację,
aż do sytuacji, w której różnica może funkcjonować jako Znak.
Obserwator:
Co dodajesz do klasycznej semiotyki?
Logodygmat:
Pytam nie tylko:
czym jest znak;
do czego się odnosi;
jaki wytwarza interpretant.
Pytam także:
jak powstaje organizacja umożliwiająca semiozę;
jak znaczenie uzyskuje względną trwałość;
jakie interpretacje są osiągalne dla danego systemu;
jak system zmienia własne kody;
jak znaczenie zachowuje tożsamość poprzez transformacje.
Znaczenie:
Logodygmat nie przedstawia mnie jako nieruchomej treści.
Logodygmat:
Przedstawiam Cię jako względnie stabilną organizację procesów interpretacyjnych.
XVIII. Zakończenie
Obserwator:
Czy można całą rozmowę podsumować jednym ciągiem?
Zmiana:
Najpierw zachodzą przemiany.
Różnica:
Przemiany wytwarzają różnice.
Organizacja semiotyczna:
Niektóre różnice stają się relewantne dla systemu.
Znak:
Część z nich zaczyna odnosić do czegoś innego.
Przedmiot:
Znak wskazuje na określony aspekt mnie.
Interpretant:
Znak prowadzi do skutku znaczeniowego.
Znaczenie:
Powtarzalne interpretacje tworzą względnie trwałą organizację sensu.
Operator semiotyczny:
Określone reguły przekształcają jedne interpretacje w inne.
Regulacja:
System może korygować interpretacje.
Sprawczość semiotyczna:
Może również tworzyć i zmieniać znaki.
Metaorganizacja:
A w końcu może przekształcić same reguły wytwarzania znaczenia.
Obserwator:
Jaka jest zatem teza końcowa?
Logodygmat:
Znak nie jest zwykłą różnicą, lecz różnicą funkcjonującą w organizacji jako odniesienie do czegoś innego. Interpretant jest znaczeniowym skutkiem tego odniesienia. Znaczenie powstaje jako względnie trwała organizacja kolejnych interpretacji, a metaorganizacja semiotyczna zmienia reguły, według których interpretacje mogą dalej powstawać.
Znaczenie:
Nie istnieję poza zmianą.
Zmiana:
Ale nie każda zmiana posiada znaczenie.
Znak:
Znaczenie pojawia się dopiero wtedy, gdy różnica zostaje włączona do semiozy.
Metaorganizacja:
A kiedy semioza zmienia własne reguły, powstaje nowa przestrzeń możliwego rozumienia.
Teza syntetyczna
Semiotyczna architektura logodygmatu opisuje drogę od różnicy, która jeszcze niczego nie oznacza, do systemu zdolnego tworzyć znaki, stabilizować znaczenia i przekształcać reguły własnej interpretacji.
Komentarze
Pokaż komentarze (2)