Abstrakt
Artykuł rozwija krytyczną wersję teorii semiotycznych meta-założeń nauki. Punktem wyjścia jest teza, że nauka nie operuje bezpośrednio na „czystej rzeczywistości”, lecz na strukturach znakowych organizujących możliwość jej interpretacji. Wersja krytyczna analizuje jednak problem materialności znaku oraz zarzut, zgodnie z którym semiotyczne ujęcie nauki prowadzi do idealizmu lub negacji rzeczywistości fizycznej. Tekst argumentuje, że znak naukowy nie jest bytem czysto abstrakcyjnym, lecz posiada nieredukowalny wymiar materialny i energetyczny. Analizie poddano:
eksperymenty Pasteura dotyczące chiralności,
zasadę Landauera,
problem reprezentacji naukowej,
relację między informacją a materialnością,
oraz granice semiotycznego konstruktywizmu.
Artykuł proponuje pojęcie materialno-semiotycznej struktury nauki, zgodnie z którym rzeczywistość naukowa posiada jednocześnie wymiar fizyczny i interpretacyjny.
1. Wprowadzenie
Współczesna filozofia nauki coraz częściej wskazuje, że:
nauka operuje poprzez:
modele,
symbole,
reprezentacje,
oraz struktury znakowe¹.
Powstaje jednak natychmiastowy zarzut:
czy semiotyczne ujęcie nauki
nie redukuje rzeczywistości do języka lub interpretacji?
Problem ten szczególnie wyraźnie ujawnia się w odniesieniu do:
eksperymentów materialnych,
fizyki,
chemii,
oraz nauk empirycznych.
Czy:
Louis Pasteur rozdzielający kryształy pincetą
operował:
na rzeczywistości,
czy:
na znakach?
Niniejszy tekst argumentuje, że:
opozycja między materialnością a znakiem jest fałszywa.
Znaki naukowe:
nie są wyłącznie abstrakcyjne,
lecz:
posiadają wymiar materialny,
energetyczny,
oraz operacyjny.
2. Problem reprezentacji naukowej
2.1. Nauka i znak
Każda teoria naukowa:
zakłada możliwość reprezentacji świata².
Pomiar:
nie jest samą rzeczą,
lecz:
jej reprezentacją,
interpretacją,
lub formalizacją.
Jednak:
reprezentacja nie oznacza negacji rzeczywistości materialnej.
2.2. Obiekt naukowy jako struktura podwójna
Obiekt naukowy:
funkcjonuje jednocześnie:
materialnie,
i semiotycznie.
Kryształ Pasteura:
był:
fizycznym obiektem,
ale zarazem:
znakiem asymetrii,
znakiem chiralności,
oraz znakiem organizacji molekularnej.
Bez odpowiedniej struktury interpretacyjnej:
pozostawałby jedynie materialnym fragmentem materii.
3. Pasteur i materialność znaku
3.1. Chiralność jako problem semiotyczny
Eksperymenty Louis Pasteur nad winianem amonowo-sodowym³:
miały charakter fizyczny,
lecz ich znaczenie naukowe
powstało dopiero:
poprzez interpretację asymetrii kryształów.
Materiał:
nie „mówi sam”.
Dopiero system nauki:
organizuje materialność jako nośnik sensu.
3.2. Materialność i interpretacja
Semiotyczna teoria nauki:
nie twierdzi,
że istnieją wyłącznie znaki.
Twierdzi raczej:
nauka nie posiada dostępu do rzeczywistości
poza organizacją znakową doświadczenia.
4. Landauer i fizyczność informacji
4.1. Informacja jako proces fizyczny
Rolf Landauer wykazał, że:
usunięcie informacji
posiada koszt energetyczny⁴.
Wymazanie bitu:
generuje entropię,
a więc:
znak nie jest całkowicie niematerialny.
4.2. Znak jako zdarzenie fizyczne
Informacja:
wymaga:
nośnika,
różnicy fizycznej,
stabilizacji energetycznej.
Znak:
nie jest więc „duchem języka”,
lecz:
materialnie ucieleśnioną strukturą różnicy.
5. Materialno-semiotyczna struktura nauki
5.1. Fałszywa opozycja
Klasyczna opozycja:
materia ↔ znak,
okazuje się niewystarczająca.
Nowoczesna teoria informacji,
cybernetyka,
oraz biosemiotyka pokazują,
że:
procesy materialne
i struktury znaczeniowe
pozostają nierozdzielne⁵.
5.2. Nauka jako organizacja różnicy
Nauka:
nie operuje:
ani na „czystej materii”,
ani na „czystych znakach”.
Operuje:
materialno-semiotycznymi strukturami różnicy.
6. Mechanika kwantowa i problem znaku
6.1. Funkcja falowa
Mechanika kwantowa:
radykalizuje problem reprezentacji.
Czy funkcja falowa:
jest rzeczą,
informacją,
narzędziem obliczeniowym,
czy znakiem probabilistycznym?
6.2. Problem obserwacji
Pomiar kwantowy:
ujawnia,
że:
granica między:
rzeczą,
znakiem,
i informacją,
staje się niejednoznaczna.
7. Krytyka semiotycznego konstruktywizmu
7.1. Granice idealizmu
Semiotyczna teoria nauki:
nie oznacza,
że rzeczywistość jest wyłącznie konstruktem językowym.
Świat:
stawia opór,
ogranicza interpretacje,
oraz posiada materialną strukturę niezależną od systemu znakowego.
7.2. Granice realizmu naiwnego
Jednocześnie:
nauka nie posiada dostępu do „czystej rzeczywistości”
poza:
pomiarem,
reprezentacją,
i interpretacją.
8. Meta-semiotyczna niezupełność
Najbardziej radykalna konsekwencja brzmi:
nauka nie może całkowicie oddzielić:
rzeczy,
znaku,
i interpretacji.
Każda obserwacja:
posiada:
wymiar materialny,
semiotyczny,
i interpretacyjny.
9. Wnioski
Semiotyczne meta-założenia nauki:
nie prowadzą do negacji rzeczywistości materialnej.
Przeciwnie:
pokazują,
że nauka operuje:
na materialno-semiotycznych strukturach reprezentacji.
Znak:
nie jest bytem całkowicie abstrakcyjnym,
lecz:
wymaga:
nośnika,
energii,
i fizycznej organizacji różnicy.
W konsekwencji:
nauka okazuje się systemem organizacji materialnego sensu,
a nie wyłącznie systemem językowym lub czysto fizycznym.
Przypisy
Thomas Kuhn, The Structure of Scientific Revolutions (Chicago: University of Chicago Press, 1962).
Ferdinand de Saussure, Course in General Linguistics (New York: McGraw-Hill, 1966).
Louis Pasteur, “Researches on the Molecular Asymmetry of Natural Organic Products,” 1848.
Rolf Landauer, “Irreversibility and Heat Generation in the Computing Process,” IBM Journal of Research and Development 5 (1961).
Norbert Wiener, Cybernetics (Cambridge, MA: MIT Press, 1948).
Bibliografia
Kuhn, Thomas. The Structure of Scientific Revolutions. Chicago: University of Chicago Press, 1962.
Landauer, Rolf. “Irreversibility and Heat Generation in the Computing Process.” IBM Journal of Research and Development 5 (1961).
Pasteur, Louis. “Researches on the Molecular Asymmetry of Natural Organic Products.” 1848.
Saussure, Ferdinand de. Course in General Linguistics. New York: McGraw-Hill, 1966.
Wiener, Norbert. Cybernetics. Cambridge, MA: MIT Press, 1948.
Komentarze
Pokaż komentarze (3)