Abstrakt
Artykuł rozwija analogię pomiędzy historią nauki i historią prawa, wskazując, że sposoby rozumienia natury, prawdy oraz stabilizacji sensu ewoluowały w obu dziedzinach według podobnych struktur epistemicznych. Punktem wyjścia są refleksje blogera mannet dotyczące logodygmatu jako zasady „jednym opisać więcej”, rozwiniętej na tle historii fizyki i zasady zachowania energii. Tekst argumentuje, że:
klasycznemu prawu naturalnemu odpowiadała klasyczna nauka natury,
pozytywizmowi prawnemu odpowiadała mechanistyczna wizja fizyki,
natomiast współczesna fizyka kwantowa znajduje swoją analogię w operacyjnej i modalnej jurysprudencji kwantowej.
Szczególną uwagę poświęcono przypadkowi neutrina Wolfgang Pauli jako przykładowi „niewidzialnego elementu stabilizującego teorię”, którego odpowiednikiem w prawie są fikcje, klauzule generalne i konstrukcje interpretacyjne podtrzymujące integralność systemu normatywnego. Artykuł proponuje rozumienie prawa jako systemu operacyjnej stabilizacji znaczenia, funkcjonującego analogicznie do współczesnych teorii fizycznych.
1. Wprowadzenie
Rozwój prawa i rozwój nauki:
bardzo często analizowane są oddzielnie.
Jednak:
historia obu dziedzin
ujawnia zaskakujące analogie strukturalne.
Zmianom:
sposobu rozumienia:
natury,
prawdy,
i rzeczywistości,
towarzyszyły:
analogiczne przemiany:
prawa,
interpretacji,
oraz legitymizacji sensu.
Inspiracją do niniejszego tekstu stały się rozważania blogera mannet¹ dotyczące:
logodygmatu
jako zasady:
„jednym opisać więcej”.
Komentator:
powiązał logodygmat
z:
historią fizyki,
zasadą zachowania energii,
oraz przypadkiem neutrina postulowanego przez Wolfgang Pauli.
Tekst rozwija tę intuicję,
pokazując,
że:
ewolucja nauki i prawa
podążała według analogicznych struktur epistemicznych.
2. Prawo naturalne i nauka klasyczna
2.1. Natura jako fundament
Klasyczne prawo naturalne:
zakładało:
istnienie:
obiektywnego porządku natury,
logosu,
oraz racjonalnej struktury rzeczywistości.
Norma:
miała charakter:
odkrywany,
a nie:
konstruowany.
2.2. Klasyczna nauka natury
Analogicznie:
klasyczna nauka:
od Aristotle
po Isaac Newton,
zakładała:
stabilny,
racjonalny,
i obiektywny porządek świata.
Natura:
była:
uporządkowaną strukturą bytów,
której:
prawa
należało odkrywać.
3. Pozytywizm i mechanika klasyczna
3.1. Mechanizacja prawa
Nowoczesny pozytywizm:
redukował prawo
do:
tekstu normy,
procedury,
i formalnej poprawności.
Prawo:
zaczęło funkcjonować:
jako mechanizm regulacyjny.
3.2. Mechanika klasyczna
Analogicznie:
fizyka nowożytna
coraz bardziej:
mechanizowała obraz świata.
Rzeczywistość:
interpretowano:
jako układ:
przewidywalnych relacji przyczynowych.
Model:
miał charakter:
deterministyczny,
ciągły,
i formalny.
4. Kryzys mechanicyzmu
4.1. Anomalie nauki
W XX wieku:
fizyka napotkała:
zjawiska,
których:
klasyczny model
nie potrafił wyjaśnić.
Pojawiły się:
kwantowość,
nieoznaczoność,
energia ujemna,
i problem rozpadu beta.
4.2. Neutrino Pauli’ego
Wolfgang Pauli:
postulował istnienie neutrina,
ponieważ:
rozpad beta
wydawał się naruszać:
zasadę zachowania energii².
Nowa cząstka:
nie była jeszcze obserwowalna,
jednak:
system teorii
potrzebował jej,
aby:
utrzymać integralność własnej struktury.
To fundamentalny moment epistemologiczny.
5. Logodygmat i stabilizacja teorii
5.1. „Jednym opisać więcej”
W refleksjach blogera mannet:
logodygmat
oznacza:
tendencję systemów poznawczych
do organizowania możliwie szerokiego pola zjawisk
za pomocą minimalnej liczby zasad interpretacyjnych.
To:
ekonomia organizacji sensu.
5.2. Zasada zachowania energii
Zasada zachowania energii:
pełniła funkcję:
meta-zasady stabilizacji teorii.
Neutrino:
zostało postulowane:
nie dlatego,
że było widzialne,
lecz:
aby:
zachować logodygmatyczną spójność systemu.
6. Jurysprudencja kwantowa
6.1. Kryzys pozytywizmu prawnego
Podobny proces:
nastąpił w prawie.
Sam tekst normy:
okazał się niewystarczający
dla:
stabilizacji rzeczywistości społecznej.
Prawo:
zaczęło funkcjonować:
coraz bardziej:
interpretacyjnie,
proceduralnie,
i operacyjnie.
6.2. Modalność interpretacyjna
Współczesne prawo:
bardzo często:
utrzymuje:
wiele możliwych interpretacji jednocześnie.
Dopiero:
wyrok,
decyzja,
akt wykładni,
redukuje:
modalność interpretacyjną
do:
jednej operacyjnie obowiązującej konfiguracji sensu.
6.3. Pomiar i decyzja
Powstaje analogia:
7. Operacyjne neutrino prawa
7.1. Niewidzialne elementy systemu
Podobnie jak neutrino:
wiele instytucji prawnych
funkcjonuje:
jako:
„niewidzialne stabilizatory” systemu.
Np.:
„zasady współżycia społecznego”,
„dobra wiara”,
„interes społeczny”,
„racjonalny ustawodawca”.
7.2. Integralność systemu
Instytucje te:
często:
nie posiadają ścisłej materialnej uchwytności,
jednak:
podtrzymują:
operacyjną integralność prawa.
To:
neutrino jurysprudencji.
8. Ius operativum
W proponowanym ujęciu:
prawo
nie jest wyłącznie:
tekstem,
lecz:
systemem operacyjnej reprodukcji znaczeń normatywnych.
Norma:
realizuje swoje znaczenie:
poprzez:
decyzje,
procedury,
interpretacje,
i instytucje.
9. Meta-modalność prawa i nauki
Najbardziej radykalna konsekwencja brzmi:
zarówno nauka,
jak i prawo
nie funkcjonują wyłącznie poprzez opis rzeczywistości,
lecz:
poprzez operacyjną stabilizację pola możliwych interpretacji.
Logodygmat:
nie jest wyłącznie zasadą nauki,
lecz:
uniwersalnym mechanizmem organizacji sensu systemowego.
10. Wnioski
Historia prawa i historia nauki:
ujawniają:
analogiczne przemiany epistemiczne.
Klasycznej naturze:
odpowiadało:
prawo naturalne.
Mechanicyzmowi:
odpowiadał:
pozytywizm prawny.
Natomiast:
współczesnej fizyce kwantowej
coraz bardziej odpowiada:
jurysprudencja modalno-operacyjna.
W tym ujęciu:
prawo,
podobnie jak nauka,
funkcjonuje:
poprzez:
stabilizację interpretacji,
redukcję modalności,
i logodygmatyczną organizację sensu.
Przypisy
Bloger mannet, „Logodygmat. Zasada zachowania energii ukazuje niewidzialne neutrino”, Salon24 – wpis blogowy.
Wolfgang Pauli, list do fizyków z Tybingi, 1930.
Bibliografia
Heller, Michał. Filozofia przypadku. Kraków: Copernicus Center Press, 2012.
Kuhn, Thomas. The Structure of Scientific Revolutions. Chicago: University of Chicago Press, 1962.
Luhmann, Niklas. Das Recht der Gesellschaft. Frankfurt a.M.: Suhrkamp, 1993.
Pauli, Wolfgang. Letter to the Tübingen Physicists, 1930.
Życiński, Józef. Granice racjonalności. Kraków: WAM, 1993.
Komentarze
Pokaż komentarze (2)