Abstrakt
Artykuł rozwija koncepcję wartości modalnej pieniądza jako alternatywy wobec klasycznych teorii pieniądza opartych na nominalizmie monetarnym oraz substancjalnym rozumieniu wartości ekonomicznej. Autor wskazuje, że pieniądz nie jest rzeczą, znakiem ani nawet przepływem, lecz szczególną formą organizacji możliwości ekonomicznych. W tym ujęciu wartość pieniądza nie wynika z jego ilości, lecz ze zdolności do aktualizacji przyszłych działań gospodarczych. Analiza prowadzi do rozróżnienia pomiędzy pieniądzem nominalnym, realnym, przepływowym oraz modalnym, a także do reinterpretacji kategorii Free Cash Flow (FCF) i Discounted Cash Flow (DCF) jako różnych poziomów organizacji ekonomicznej potencjalności.
1. Problem pieniądza
Pieniądz należy do najbardziej oczywistych pojęć współczesnej ekonomii.
Jednocześnie jest jednym z najmniej oczywistych ontologicznie.
W potocznym rozumieniu pieniądz oznacza:
• monetę,
• banknot,
• saldo rachunku bankowego,
• zapis księgowy.
W ekonomii klasycznej pełni funkcję:
• środka wymiany,
• miernika wartości,
• środka przechowywania wartości.¹
Jednak wszystkie te definicje opisują funkcje pieniądza.
Nie odpowiadają na pytanie:
czym pieniądz jest z punktu widzenia organizacji rzeczywistości ekonomicznej?
2. Pieniądz nominalny
Pierwszym poziomem jest pieniądz nominalny.
Jest on znakiem.
Przyjmuje postać:
• monety,
• banknotu,
• cyfrowego zapisu,
• jednostki rachunkowej.
Nominał pozwala mierzyć i porównywać wartości.
Nie oznacza jednak jeszcze rzeczywistej zdolności działania.
Milion złotych zapisany w bilansie może współistnieć z brakiem zdolności regulowania zobowiązań.
Podobnie dodatni wynik finansowy może współistnieć z utratą płynności.
Nominał jest więc reprezentacją.
Nie jest rzeczywistością ekonomiczną.
3. Pieniądz realny
Pieniądz realny nie jest znakiem.
Jest zdolnością aktualizacji zobowiązań.
Przedsiębiorstwo posiada pieniądz realny wtedy, gdy może:
• wypłacić wynagrodzenia,
• zapłacić dostawcom,
• regulować podatki,
• finansować działalność.
W tym sensie pieniądz realny nie jest kategorią księgową.
Jest kategorią operacyjną.
Jego miarą nie jest liczba.
Jego miarą jest skuteczność działania.
4. Pieniądz jako relacja przepływu i zobowiązania
Najważniejszym błędem ekonomii substancjalnej jest utożsamienie pieniądza z zasobem.
W rzeczywistości gospodarczej pieniądz funkcjonuje przede wszystkim jako relacja.
Łączy dwa porządki:
przepływ
oraz
zobowiązanie.
Przedsiębiorstwo nie upada dlatego, że posiada zbyt mało aktywów.
Upada wtedy, gdy przepływy nie pozwalają realizować zobowiązań.
Dlatego możliwa jest sytuacja, w której:
• podmiot posiada znaczący majątek,
• wykazuje dodatni zysk,
a mimo to traci zdolność funkcjonowania.
Przyczyną jest zaburzenie relacji pomiędzy przepływem a zobowiązaniem.
5. Pieniądz jako czas
Na problem pieniądza zwraca uwagę teoria dyskontowania przepływów pieniężnych.²
Sto złotych dziś.
Sto złotych za dziesięć lat.
Nominalnie są identyczne.
Ekonomicznie nie są tym samym.
Oznacza to, że pieniądz posiada strukturę temporalną.
Jego wartość zależy nie tylko od ilości, ale również od momentu aktualizacji.
Pieniądz jest więc organizacją czasu ekonomicznego.
6. Pieniądz jako możliwość
Logodygmat proponuje jeszcze głębszą interpretację.
Pieniądz nie jest rzeczą.
Nie jest nawet przepływem.
Pieniądz jest zorganizowaną możliwością ekonomiczną.
Moneta.
Banknot.
Przelew.
Kredyt.
Limit obrotowy.
Są jedynie różnymi sposobami aktualizacji tej możliwości.
Wartość pieniądza wynika z liczby działań, które może uruchomić.
W tym sensie pieniądz posiada naturę modalną.
7. Free Cash Flow jako aktualizacja wartości modalnej
W klasycznych finansach szczególną rolę odgrywa Free Cash Flow (FCF).³
FCF często interpretowany jest jako przepływ pieniężny pozostający po pokryciu kosztów działalności i inwestycji.
Z perspektywy logodygmatu jego znaczenie jest głębsze.
FCF nie jest jeszcze wartością modalną.
Jest aktualizacją wartości modalnej.
Pokazuje bowiem aktualną zdolność przedsiębiorstwa do:
• generowania nadwyżki ekonomicznej,
• utrzymywania płynności,
• realizacji zobowiązań,
• tworzenia nowych możliwości.
FCF nie opisuje wyłącznie przeszłości.
Nie opisuje jednak również całej przyszłości.
Opisuje aktualny poziom operacyjnej zdolności działania.
8. DCF jako wycena potencjalności
Znacznie bliżej wartości modalnej znajduje się DCF (Discounted Cash Flow).⁴
DCF nie analizuje pojedynczego przepływu.
Analizuje przyszłe przepływy możliwe do wygenerowania.
Schemat wygląda następująco:
Przyszłe FCF
↓
Dyskontowanie
↓
DCF
W tym sensie DCF jest próbą wyceny przestrzeni ekonomicznych możliwości.
Jeżeli FCF opisuje aktualizację możliwości,
to DCF opisuje wartość potencjalności.
9. Zysk, FCF i DCF
Można wyróżnić trzy poziomy ekonomicznej temporalności.
Zysk
Opisuje historyczne aktualizacje.
Odpowiada na pytanie:
Co wydarzyło się w przeszłości?
FCF
Opisuje aktualną zdolność działania.
Odpowiada na pytanie:
Jaką operacyjną możliwość posiadam obecnie?
DCF
Opisuje potencjalność przyszłości.
Odpowiada na pytanie:
Ile warte są przyszłe możliwości wynikające z obecnej sytuacji?
10. Paradoks przedsiębiorstwa
Z tej perspektywy możliwy staje się paradoks.
Przedsiębiorstwo może posiadać:
• wysoki zysk,
• wysoki majątek,
• dodatni wynik księgowy,
a jednocześnie:
• niski FCF,
• niski DCF.
W takim przypadku posiada wysoką wartość nominalną i niską wartość modalną.
Może również wystąpić sytuacja odwrotna.
Niewielki majątek.
Niewielki zysk.
Wysoki FCF.
Wysoki DCF.
Takie przedsiębiorstwo posiada wysoką zdolność reprodukcji możliwości ekonomicznych.
11. Pieniądz a reprodukcja możliwości
Z perspektywy logodygmatu wartość pieniądza nie wynika z ilości.
Wynika ze zdolności podtrzymywania przyszłych aktualizacji.
Pieniądz staje się operatorem potencjalności.
Jego funkcją nie jest przechowywanie bogactwa.
Jego funkcją jest organizowanie możliwości.
12. Hierarchia logodygmatyczna pieniądza
Można wyróżnić pięć poziomów organizacji pieniądza.
Poziom I – znak
Moneta, banknot, zapis księgowy.
Poziom II – nominał
Jednostka rachunkowa.
Poziom III – pieniądz realny
Zdolność realizacji zobowiązań.
Poziom IV – przepływ
Synchronizacja wpływów i zobowiązań.
Poziom V – wartość modalna
Zdolność generowania przyszłych możliwości ekonomicznych.
13. Logodygmat pieniądza
Schemat logodygmatu pieniądza można przedstawić następująco:
Możliwość
↓
Pieniądz
↓
Przepływ
↓
Aktualizacja
↓
Nowe możliwości
↓
Reprodukcja systemu
Pieniądz nie jest więc substancją.
Jest operatorem reprodukcji możliwości ekonomicznych.
14. Wnioski
Klasyczna ekonomia utożsamia pieniądz z jego reprezentacją.
Logodygmat proponuje rozróżnienie pomiędzy:
• pieniądzem nominalnym,
• pieniądzem realnym,
• przepływem,
• wartością modalną.
Nominał opisuje znak.
Płynność opisuje zdolność działania.
FCF opisuje aktualną zdolność operacyjną.
DCF opisuje wartość przyszłych możliwości.
W konsekwencji pieniądz nie jest rzeczą ani liczbą.
Jest szczególną formą organizacji ekonomicznej potencjalności.
Można więc sformułować zasadę logodygmatu pieniądza:
Wartość pieniądza nie wynika z jego ilości, lecz ze zdolności generowania i reprodukcji przyszłych możliwości ekonomicznych.
W tym sensie pieniądz staje się nie tyle środkiem wymiany, ile operatorem autopoietycznej organizacji przyszłości gospodarczej.
Przypisy
1. Adam Smith, The Wealth of Nations; Carl Menger, Principles of Economics.
2. Irving Fisher, The Theory of Interest.
3. Alfred Rappaport, Creating Shareholder Value.
4. John Burr Williams, The Theory of Investment Value.
5. Georg Simmel, Philosophie des Geldes.
6. W perspektywie autopoiesis por. Niklas Luhmann, Die Wirtschaft der Gesellschaft.
Bibliografia
• Adam Smith, The Wealth of Nations.
• Carl Menger, Principles of Economics.
• Irving Fisher, The Theory of Interest.
• John Burr Williams, The Theory of Investment Value.
• Alfred Rappaport, Creating Shareholder Value.
• Georg Simmel, Philosophie des Geldes.
• Niklas Luhmann, Die Wirtschaft der Gesellschaft.
Komentarze
Pokaż komentarze