Dialog operacyjny XXIV. Pomiędzy widzialnością modelową a widzialnością pośrednią

Osoby

Doświadczenie

Obserwacja

Materializacja

Relacja

Operator Wyjaśniający

Model

Widzialność Modelowa

Widzialność Pośrednia

Fakt

Metaepistemologia

Logodygmat

I. Początek

Doświadczenie

Wszyscy zaczynają ode mnie.

Świat po prostu się pojawia.

Drzewo.

Kamień.

Niebo.

Rzeka.

Obserwacja

Czy naprawdę?

Od dawna oskarża się mnie,

że nigdy nie jestem całkowicie niewinna.

Jedni widzą gwiazdy.

Inni planety.

Jeszcze inni jedynie punkty światła.

Doświadczenie

Czyli nawet ja nie jestem początkiem?

Obserwacja

Jesteś początkiem kontaktu.

Nie jesteś początkiem poznania.

II. Materializacja

Materializacja

Pozwólcie,

że przedstawię się.

To mnie wszyscy obserwują.

Spadające jabłko.

Zmieniający się dziób zięby.

Rosnące ceny.

Odchylenie wahadła.

Tor pocisku.

Obserwacja

Czyli jesteś rzeczywistością?

Materializacja

Nie.

Jestem jedynie sposobem,

w jaki rzeczywistość staje się dostępna.

III. Operator

Operator Wyjaśniający

A mnie?

Czy ktoś mnie widział?

Obserwacja

Grawitacji?

Nie.

Materializacja

Doboru naturalnego?

Nie.

Fakt

Inflacji?

Nie.

Operator

A jednak wszyscy mówią,

że istnieję.

Materializacja

Bo widzą mnie.

Operator

Nie.

Widzą ciebie.

Mnie dopiero rekonstruują.

IV. Relacja

Relacja

Pozwólcie,

że się wtrącę.

Pojedyncza materializacja

niczego jeszcze nie wyjaśnia.

Jedno jabłko.

Jedna ćma.

Jedna cena.

Jedno wahadło.

To za mało.

Materializacja

Czyli nie wystarczam?

Relacja

Nie.

Dopiero wiele materializacji,

powiązanych ze sobą,

tworzy możliwość rekonstrukcji.

V. Model

Model

I właśnie wtedy wchodzę ja.

Nie tworzę świata.

Nie tworzę materializacji.

Organizuję ich sens.

Relacja

Czyli?

Model

To ja decyduję,

że właśnie ten związek

jest istotny.

Nie każdy ruch oznacza grawitację.

Nie każda zmiana populacji oznacza dobór naturalny.

Nie każda zmiana cen oznacza inflację.

VI. Widzialność modelowa

Widzialność Modelowa

Ludzie często myślą,

że pokazuję rzeczy.

To nieporozumienie.

Ja organizuję sposób ich rozpoznawania.

Galileusz nie patrzył innymi oczami.

Patrzył innym modelem.

Obserwacja

Czyli model zmienia widzenie?

Widzialność Modelowa

Nie.

Model zmienia rozpoznawalność.

VII. Widzialność pośrednia

Widzialność Pośrednia

A ja idę jeszcze dalej.

Nie pokazuję operatora.

Pokazuję możliwość jego rekonstrukcji.

Fakt

Jak?

Widzialność Pośrednia

Czy ktoś widział obrót Ziemi?

Materializacja

Nie.

Widzimy jedynie:

wahadło Foucaulta,

efekt Coriolisa,

zmiany ruchu atmosfery.

Widzialność Pośrednia

Czy ktoś widział pole grawitacyjne?

Relacja

Nie.

Widzimy ruch planet.

Spadanie ciał.

Zakłócenia światła.

Widzialność Pośrednia

Czy ktoś widział dobór naturalny?

Materializacja

Nie.

Widzimy:

melanizm przemysłowy,

zmiany dziobów zięb,

oporność bakterii.

Widzialność Pośrednia

Czy ktoś widział bozon Higgsa?

Fakt

Nie.

Widzimy produkty rozpadu.

Widzialność Pośrednia

Czy ktoś widział inflację?

Materializacja

Nie.

Widzimy ceny.

Płace.

Siłę nabywczą.

Widzialność Pośrednia

A jednak wszystkie te operatory

uznajemy za istniejące.

Nie dlatego,

że zostały zobaczone.

Lecz dlatego,

że zostały zrekonstruowane.

VIII. Fakt

Fakt

Czyli ja również nie jestem początkiem?

Model

Nie.

Fakt

Nie rodzę się z obserwacji?

Relacja

Nie.

Fakt

Nie rodzę się z materializacji?

Operator

Nie.

Fakt

To skąd pochodzę?

Model

Powstajesz,

gdy określona materializacja

zostaje włączona

do uporządkowanej struktury wyjaśniającej.

IX. Metaepistemologia

Metaepistemologia

Widzę,

że wszyscy rozmawiacie

o poznaniu.

Ja pytam o coś wcześniejszego.

Model

Co może być wcześniejsze ode mnie?

Metaepistemologia

Dlaczego właśnie ty?

Dlaczego właśnie taki model?

Dlaczego właśnie taka aparatura?

Dlaczego właśnie taki eksperyment?

Dlaczego właśnie taka definicja faktu?

Dlaczego właśnie taka rekonstrukcja?

Operator

Nigdy o tym nie myślałem.

X. Logodygmat

Logodygmat

Bo to ja organizuję

możliwość was wszystkich.

Materializacja

Moją także?

Logodygmat

Nie organizuję świata.

Organizuję sposób,

w jaki świat

staje się poznawalny.

Model

Czyli ja również jestem skutkiem?

Logodygmat

Tak.

Widzialność Modelowa

A ja?

Logodygmat

Ty organizujesz obserwację.

Widzialność Pośrednia

A ja?

Logodygmat

Ty organizujesz rekonstrukcję.

Metaepistemologia

A ja?

Logodygmat

Ty organizujesz pytania,

które pozwalają odkryć,

dlaczego właśnie taki sposób organizacji

stał się możliwy.

XI. Epilog

Doświadczenie

Myślałem,

że wszystko zaczyna się ode mnie.

Obserwacja

Ja sądziłem,

że zaczyna się ode mnie.

Materializacja

Ja wierzyłem,

że jestem rzeczywistością.

Fakt

Ja uważałem,

że jestem fundamentem nauki.

Model

Ja sądziłem,

że wyjaśniam świat.

Operator Wyjaśniający

Ja wierzyłem,

że jestem celem poznania.

Metaepistemologia

A tymczasem wszyscy jesteśmy

elementami większej organizacji.

Logodygmat

Historia nauki

nie jest historią

coraz lepszych teleskopów,

coraz dokładniejszych mikroskopów

ani coraz większych akceleratorów.

Jest historią

coraz głębszych sposobów

organizowania poznawalności.

Najpierw człowiek doświadcza.

Później obserwuje.

Następnie rozpoznaje materializacje.

Łączy je relacjami.

Rekonstruuje operatory.

Buduje modele.

Organizuje widzialność.

Odtwarza to,

co niewidzialne.

Aż w końcu zadaje pytanie,

które otwiera metaepistemologię:

Dlaczego właśnie taki sposób poznawania świata stał się możliwy?