Abstrakt
Pytanie „czy to ta sama substancja?” wydaje się jednym z najprostszych problemów naukowych. Woda jest wodą, dwutlenek węgla jest CO₂, a powietrze jest powietrzem. Rozwój chemii, fizyki, biologii i filozofii języka pokazuje jednak, że za tą pozorną oczywistością kryje się kilka odmiennych rodzajów tożsamości.
Woda istniała przed odkryciem jej składu chemicznego. Ludzie pili ją, używali do gotowania, obserwowali deszcz, rzeki i lód, zanim wiedzieli, że jej podstawową mikrostrukturę opisujemy formułą H₂O. Odkrycie dokonane w ramach rewolucji chemicznej XVIII wieku nie spowodowało, że woda „stała się” związkiem wodoru i tlenu; zmieniło epistemiczną organizację naszego dostępu do istniejącej wcześniej substancji.[1]
Jednocześnie utożsamienie:
WODA = H₂O
wymaga ostrożności. Argumenty Kripkego i Putnama dotyczące rodzajów naturalnych silnie wspierają tezę, że odpowiednia mikrostruktura H₂O jest konieczna dla ziemskiej wody, ale nie rozstrzygają automatycznie, że dowolna pojedyncza cząsteczka H₂O jest już „próbką wody” we wszystkich znaczeniach tego słowa.[2] Ciekła woda posiada bowiem emergentne własności wynikające z dynamicznej organizacji wielu cząsteczek i sieci wiązań wodorowych.[3]
Jeszcze wyraźniej problem ujawnia się, gdy porównamy dwie próbki wody. Woda butelkowana i woda z lokalnego zbiornika mogą zawierać przede wszystkim H₂O, a mimo to różnić się biologicznie i użytkowo tak bardzo, że jedna jest bezpieczna do picia, a druga stanowi dla podróżnego realne zagrożenie. CDC wskazuje np., że w Egipcie poza dużymi międzynarodowymi hotelami wody kranowej nie należy zakładać jako bezpiecznej do spożycia.[4]
Podobny problem występuje w przypadku powietrza. Powietrze nie jest jednym związkiem chemicznym, lecz mieszaniną gazów. Sucha atmosfera ziemska zawiera około 78% azotu i 21% tlenu, a także argon, CO₂ i inne składniki; ilość pary wodnej jest zmienna.[5] Niewielka zmiana składu może prowadzić do radykalnej zmiany funkcjonalnej. CO₂ pozostaje chemicznie CO₂ zarówno jako śladowy składnik atmosfery, jak i w środowisku, w którym jego stężenie stanowi zagrożenie dla życia. NIOSH przyjmuje wartość 40 000 ppm jako stężenie IDLH dla dwutlenku węgla.[6]
To oznacza:
tożsamość molekularna składnika nie jest tożsamością systemu, w którym ten składnik uczestniczy.
Jeszcze inny przypadek reprezentuje eter światłonośny. Woda przeżyła reorganizację teorii: jej referent pozostał, podczas gdy zmieniała się wiedza o jego strukturze. Klasyczny eter nie przeżył podobnej transformacji w tej samej postaci. Eksperyment Michelsona–Morleya nie wykazał oczekiwanego ruchu względem eteru, a szczególna teoria względności pozwoliła opisać propagację światła bez postulowania mechanicznego ośrodka tego rodzaju.[7] Co więcej, gdy Einstein w 1920 roku ponownie używał słowa „eter”, określał nim coś zasadniczo odmiennego od wcześniejszego mechanicznego medium.[8]
Powstają zatem dwa przeciwstawne przypadki:
WODA
→ reorganizacja modelu
→ zachowanie referenta;
ETER
→ reorganizacja modelu
→ utrata albo radykalna transformacja postulowanego referenta.
Artykuł proponuje rozróżnienie:
tożsamości molekularnej;
tożsamości substancjalnej;
tożsamości próbki;
tożsamości środowiskowej;
tożsamości funkcjonalnej;
tożsamości genealogicznej;
tożsamości epistemicznej;
tożsamości semiotycznej.
Centralna teza brzmi:
Tożsamość substancji nie jest prostą identycznością formuły chemicznej. Formuła może wskazywać konstytutywny inwariant mikrostrukturalny, lecz rzeczywiste próbki, fazy, mieszaniny i środowiska posiadają dodatkową organizację, której zmiana może zachować molekularną identyczność składników przy jednoczesnej zmianie funkcji, własności makroskopowych i relacji z organizmem.
Jeszcze szerzej:
Tożsamość substancji poprzez reorganizację jest przypadkiem ogólnej zasady, według której trzeba odróżniać to, co pozostaje inwariantne na określonym poziomie organizacji, od tego, co może się zmieniać bez zerwania genealogii danego rodzaju lub systemu.
1. Woda zanim stała się problemem chemii
Człowiek nie odkrył najpierw:
H₂O,
aby następnie wywnioskować:
wodę.
Kolejność historyczna była odwrotna.
Najpierw istniała:
woda jako element świata przeżywanego.
2. Woda była dostępna operacyjnie
Można było:
pić;
myć;
gotować;
pływać;
obserwować deszcz;
obserwować zamarzanie;
wykorzystywać nurt rzeki.
Znano:
własności fenomenalne i funkcjonalne.
Nie znano:
mikrostruktury molekularnej.
3. Tożsamość praktyczna poprzedzała chemiczną
„Woda” oznaczała:
określony rodzaj materialnego doświadczenia.
Był to przedmiot:
starszy od jego nowoczesnego modelu.
To bardzo ważne dla:
genealogii pojęcia.
4. Starożytna woda nie była inną substancją dlatego, że źle ją rozumiano
Jeżeli mieszkaniec Egiptu dwa tysiące lat temu czerpał wodę z Nilu:
jego niewiedza chemiczna nie powodowała zmiany składu molekularnego tej wody.
Rzeczywistość:
nie czeka na teorię.
5. To prowadzi do pierwszego rozróżnienia
SUBSTANCJA
≠
MODEL SUBSTANCJI.
Możemy błędnie wyjaśniać:
to, co istnieje.
Zmiana teorii:
nie musi zmieniać referenta.
6. Woda jako element
Przez znaczną część historii europejskiej przyrody woda była traktowana:
jako jeden z elementarnych składników rzeczywistości.
Rewolucja chemiczna podważyła:
taki sposób organizacji pojęciowej.
7. XVIII wiek reorganizuje wodę epistemicznie
Eksperymenty Priestleya, Cavendisha, Watta i Lavoisiera doprowadziły do rozpoznania, że woda może być:
syntetyzowana z gazów
i:
rozkładana na składniki.
Lavoisier interpretował wyniki jako dowód, że woda jest związkiem wodoru i tlenu.[1]
8. Woda nie zmieniła wtedy ontologii
Zmienił się:
model.
Nie nastąpiło:
WODA-ELEMENT
→ fizyczna przemiana →
WODA-ZWIĄZEK.
Nastąpiło:
MODEL WODY JAKO ELEMENTU
→ reorganizacja eksperymentalna →
MODEL WODY JAKO ZWIĄZKU.
9. To modelowy przykład różnicy pomiędzy zmianą świata i zmianą wiedzy
Świat:
pozostawał fizycznym ograniczeniem teorii.
Teoria:
została zmuszona do reorganizacji.
To dokładnie wcześniejsza zasada:
model ≠ przedmiot.
10. Genealogia wody i genealogia wiedzy o wodzie
Musimy zatem odróżnić:
genealogię ontologiczną
historię rzeczywistej ziemskiej wody;
oraz:
genealogię epistemiczną
historię modeli i pojęć wody.
Nie są:
tym samym ciągiem.
11. Czy woda przed Lavoisierem była H₂O?
W jednym sensie:
tak.
Jeżeli pytamy:
o mikrostrukturę odpowiednich molekuł.
W innym:
pytanie wymaga doprecyzowania.
12. Rzeka nie składa się wyłącznie z H₂O
Realna woda rzeczna zawiera:
jony;
gazy rozpuszczone;
substancje organiczne;
mikroorganizmy;
cząstki zawieszone.
Czyli:
„woda z Nilu”
nie jest chemicznie czystym H₂O.
13. H₂O pozostaje jednak składnikiem konstytutywnym fazy wodnej
Możemy więc powiedzieć:
woda rzeczna jest układem wodnym, którego dominującym molekularnym składnikiem jest H₂O.
To jest bardziej precyzyjne niż:
„rzeka = H₂O”.
14. Już tutaj potrzebujemy sygnatury tożsamości
Jeżeli pytamy:
czy mamy wodę jako rodzaj substancjalny,
istotna jest:
mikrostruktura.
Jeżeli pytamy:
czy mamy tę samą wodę rzeczną,
musimy zachować:
znacznie bogatszą strukturę.
15. H₂O jako inwariant mikrostrukturalny
Możemy roboczo powiedzieć:
H₂O jest podstawowym mikrostrukturalnym inwariantem ziemskiej wody.
Nie oznacza to jednak:
że wyczerpuje wszystkie poziomy jej tożsamości.
16. Kripke i konieczność a posteriori
Saul Kripke pokazał, że pewne prawdy poznawane empirycznie mogą być:
konieczne.
Klasycznym przykładem stały się:
identyfikacje rodzajów naturalnych.
17. „Woda jest H₂O”
W klasycznej interpretacji Kripkego:
jeżeli rzeczywiście odkryliśmy, że woda jest H₂O,
nie jest to przypadkowy fakt podobny do:
„woda znajduje się teraz w tej szklance”.
Ma dotyczyć:
konstytutywnej natury rodzaju.[2]
18. Możliwe światy
Kripkowski możliwy świat nie jest:
odległym fizycznym Wszechświatem obserwowanym teleskopem.
Jest:
sposobem, na jaki świat mógłby się mieć.
To narzędzie:
analizy modalnej.
19. Woda w świecie możliwym
Jeżeli gdzieś istnieje ciecz:
przezroczysta;
bezbarwna;
pijana przez mieszkańców;
wypełniająca jeziora;
ale posiadająca:
mikrostrukturę XYZ,
to w klasycznej Kripke'owsko-Putnamowskiej intuicji:
nie byłaby naszą wodą.
20. Podobieństwo funkcjonalne nie wystarcza
XYZ mogłoby:
zachowywać się powierzchniowo identycznie.
A jednak:
należeć do innego rodzaju.
To ważny argument:
przeciw utożsamieniu tożsamości z podobieństwem fenomenalnym.
21. Putnam i Ziemia Bliźniacza
Hilary Putnam rozwija ten problem poprzez:
Twin Earth.
Eksperyment umieszczony zostaje w 1750 roku, czyli przed poznaniem chemicznej struktury wody.[2]
To jest kluczowe.
22. Dwaj użytkownicy mogą mieć identyczne stany poznawcze
Mieszkaniec Ziemi:
mówi „woda”.
Jego odpowiednik na Ziemi Bliźniaczej:
używa odpowiednika tego samego słowa.
Obaj posiadają:
podobne doświadczenia.
Ale referenty mogą być:
różne.
23. Znaczenie nie jest tylko w głowie
To prowadzi Putnama do słynnego eksternalistycznego wniosku:
odniesienie terminu zależy częściowo od środowiska, w którym użytkownik języka funkcjonuje.[9]
To ma ogromne znaczenie dla logodygmatu.
24. Genealogia semantyczna
Słowo „woda” nie musi zachowywać referencji dlatego, że wszyscy użytkownicy znają:
definicję chemiczną.
Może ją zachowywać poprzez:
historyczny łańcuch użycia odnoszący kolejne akty językowe do rzeczywistej substancji.
To jest:
genealogia referencji.
25. Woda przed chemią i woda po chemii
Mamy:
WODA FENOMENALNA
↓
WODA PRAKTYCZNA
↓
WODA CHEMICZNA
↓
H₂O
↓
WODA MOLEKULARNA
↓
WODA JAKO DYNAMICZNA CIECZ.
To nie musi oznaczać:
serii różnych referentów.
Może oznaczać:
zwiększanie rozdzielczości opisu jednego rodzaju.
26. To jest przypadek odporności referencyjnej
Odporność referencyjna jest zdolnością pojęcia do zachowania odniesienia do tego samego rodzaju przedmiotu mimo jakościowych reorganizacji teorii opisującej jego własności i strukturę.
Woda:
jest bardzo silnym przypadkiem takiej odporności.
27. Ale „woda = H₂O” wymaga ostrożności
Współczesne analizy rodzajów naturalnych zwracają uwagę, że argument Kripkego–Putnama pokazuje przede wszystkim:
konieczność odpowiedniej konstytucji H₂O dla wody.
Nie musi sam przez się dowodzić:
że każde H₂O w każdym kontekście jest wystarczającym przypadkiem „wody”.[2]
28. Jedna cząsteczka nie ma temperatury w zwykłym sensie próbki
Pojedyncza cząsteczka H₂O:
nie jest szklanką wody.
Nie posiada:
wszystkich makroskopowych własności cieczy.
To bardzo ważna różnica poziomów.
29. Mikrostruktura nie wyczerpuje organizacji makroskopowej
Woda ciekła posiada:
lepkość;
napięcie powierzchniowe;
określoną pojemność cieplną;
własności dielektryczne;
strukturę solwatacyjną.
Nie są to:
cechy izolowanej pojedynczej molekuły.
30. Sieć wiązań wodorowych
Kluczową rolę w zachowaniu ciekłej wody odgrywa:
dynamiczna sieć wiązań wodorowych.
Wiązania:
nie tworzą nieruchomej struktury.
Nieustannie:
powstają i zanikają.[3]
31. Woda jest dynamiczną organizacją
To bardzo ważne dla logodygmatu.
Własności cieczy istnieją nie dlatego, że:
wszystkie relacje pozostają stałe.
Powstają dzięki:
ciągłej reorganizacji relacji między molekułami.
32. Woda jest więc pięknym przykładem stabilizacji poprzez zmianę
Nie mamy:
STAŁEJ SIECI
→ stabilnej wody.
Mamy:
CIĄGŁE TWORZENIE I ZRYWANIE WIĄZAŃ
→ względnie stabilne własności makroskopowe.
To niemal modelowy przypadek:
organizacji jako stabilizacji zmiany.
33. „Pamięć wody” wymaga tu szczególnej ostrożności
Dynamiczna sieć ciekłej wody posiada:
korelacje i charakterystyczne czasy relaksacji.
Nie oznacza to:
trwałej pamięci wcześniejszych substancji w sensie homeopatycznym.
Eksperymenty ultrafast wskazują wręcz na bardzo szybką utratę lokalnych korelacji strukturalnych sieci wiązań wodorowych.[10]
34. Woda posiada historię, ale nie każdą możliwą „pamięć”
Trzeba odróżnić:
historię fizyczną próbki;
korelacje molekularne;
trwałe składniki;
informację chemiczną.
Od:
postulowanej pamięci nieposiadającej znanego fizycznego nośnika.
Genealogia:
nie jest magiczną pamięcią.
35. Ciężka woda komplikuje prosty slogan
IUPAC definiuje ciężką wodę jako wodę zawierającą znaczną frakcję deuteru w postaci:
D₂O albo HDO.[11]
To ważne.
36. Czy D₂O jest wodą?
W praktyce chemicznej:
mówimy „ciężka woda”.
A więc rodzina kategorii „woda” toleruje:
izotopową reorganizację.
To nie znaczy:
że D₂O i H₂O mają wszystkie te same własności.
37. Izotop nie niszczy automatycznie rodzaju
Tutaj prosta formuła:
„woda to dokładnie H₂O”
wymaga:
interpretacji strukturalnej.
Dwa atomy wodoru mogą być:
izotopowo odmienne.
A mimo to mówimy:
o wodzie.
38. Potrzebujemy rodziny mikrostrukturalnej
Można więc roboczo zaproponować:
rodzina wodna obejmuje materialne realizacje zachowujące odpowiednią organizację tlen–wodór, przy czym izotopowa realizacja może modyfikować własności fizyczne bez automatycznego zerwania przynależności do rodzaju.
To propozycja:
logodygmatyczna.
39. Faza również komplikuje sprawę
Lód:
składa się z molekuł wodnych.
Para wodna:
także.
Czy są:
wodą?
W codziennym języku często rezerwujemy „wodę” dla:
cieczy.
W chemii użycie jest:
szersze.
40. Znów zmienia się sygnatura
Jeżeli pytamy:
o rodzaj chemiczny,
lód i para należą do:
wodnej rodziny materialnej.
Jeżeli pytamy:
o fazę,
są:
różnymi stanami organizacji.
41. Tożsamość molekularna może przetrwać zmianę fazy
LÓD
↓
topnienie
↓
CIECZ
↓
parowanie
↓
PARA.
Zmienia się:
organizacja międzycząsteczkowa.
Nie musi zmienić się:
typ molekularny.
Zmiana fazy pokazuje również różnicę pomiędzy:
energetycznym mechanizmem reorganizacji
a:
tożsamością chemiczną substancji.
Dostarczenie albo odebranie energii może prowadzić do reorganizacji relacji międzycząsteczkowych i zmiany fazy, choć podstawowa struktura molekularna pozostaje zachowana.
Energia uczestniczy więc w przejściu:
LÓD → WODA → PARA,
ale nie stanowi kryterium rozstrzygającego:
czy na poziomie chemicznym nadal mamy wodną strukturę molekularną.
To właśnie pokazuje, dlaczego:
mechanizm transformacji i kryterium tożsamości należy analizować oddzielnie.
42. To jest czysta reorganizacja substancji
Faza:
nie jest dodatkowym atomem.
Jest:
zbiorową organizacją układu.
To bardzo ważne dla:
emergencji.
43. Możemy zdefiniować tożsamość fazową
Tożsamość fazowa jest organizacyjną kwalifikacją makroskopowego stanu substancji wynikającą z relacji pomiędzy jej składnikami przy określonych warunkach termodynamicznych.
Zmiana fazy:
może zachować rodzaj chemiczny przy utracie poprzedniej organizacji fazowej.
44. „Ta sama woda” może więc znaczyć co najmniej pięć rzeczy
ten sam rodzaj chemiczny;
tę samą fazę;
tę samą próbkę;
tę samą masę wodną;
ten sam system hydrologiczny.
To są:
odmienne kryteria.
45. Tożsamość próbki
Próbka A:
pobrana ze studni.
Próbka B:
pobrana godzinę później.
Mogą mieć:
niemal identyczny skład.
Nie są jednak:
tą samą porcją materii.
46. Tożsamość rodzaju ≠ tożsamość tokenu
To wraca do:
TYPE
≠
TOKEN.
Dwie szklanki wody:
mogą zawierać ten sam rodzaj substancji.
Nie są:
jednym egzemplarzem.
47. Genealogia konkretnej molekuły jest odrębnym problemem
Molekuła H₂O może:
uczestniczyć w reakcjach;
ulegać dysocjacji;
uczestniczyć w wymianie protonowej;
zostać rozłożona;
a następnie w tym samym układzie materialnym mogą powstać nowe molekuły H₂O.
Dlatego pytanie:
„czy to dokładnie ta sama molekuła?”
nie jest tym samym pytaniem co:
„czy mamy nadal ten sam rodzaj chemiczny?”
48. Genealogia składników nie jest genealogią molekuły
Jeżeli molekuła H₂O zostanie rozłożona, jej składniki uczestniczą następnie w innych strukturach, a później powstanie nowa molekuła H₂O, możemy mówić o:
ciągłości historii części materiału,
ale nie wynika z tego automatycznie:
ciągłość tego samego molekularnego tokenu.
Trzeba więc rozróżnić:
GENEALOGIĘ ATOMÓW I SKŁADNIKÓW
od:
GENEALOGII MOLEKUŁY
oraz:
GENEALOGII SYSTEMU, W KTÓRYM TE SKŁADNIKI UCZESTNICZĄ.
49. Pochodzenie nie jest pamięcią
Jeszcze ważniejsze jest inne rozróżnienie.
Z faktu, że określony stan B rzeczywiście powstał ze stanu A, nie wynika:
że B zachowuje operacyjnie dostępny zapis A.
Różne historie mogą prowadzić do:
tego samego albo przy danej rozdzielczości nierozróżnialnego stanu końcowego.
Dlatego:
genealogia rzeczywista nie jest tym samym co pamięć genealogii.
50. System wodny może zachowywać tożsamość mimo utraty informacji o historii składników
Rzeka może zachowywać:
ciągłość hydrologiczną,
choć jej molekuły nieustannie się wymieniają i nie jesteśmy w stanie odtworzyć indywidualnej historii każdej z nich.
To prowadzi do ważnej zasady:
Tożsamość systemu wyższego poziomu nie wymaga ani zachowania indywidualnej genealogii wszystkich jego składników, ani możliwości pełnej rekonstrukcji ich przeszłości.
50a. Ślad genealogiczny
Ślad genealogiczny jest aktualnie istniejącą własnością systemu, której stan zależy od określonych wcześniejszych transformacji i która może służyć do częściowej rekonstrukcji jego historii.
Nie każda historia:
pozostawia taki ślad.
50b. Pamięć fizyczna wymaga nośnika
O pamięci fizycznej można mówić wtedy, gdy aktualny stan systemu:
mierzalnie zależy od jego wcześniejszej historii.
Przykładami są m.in.:
histereza;
niektóre procesy lepkosprężyste;
materiały z pamięcią kształtu.
Samo wcześniejsze uczestnictwo w określonym procesie nie wystarcza więc do stwierdzenia:
że system „pamięta” ten proces.
50c. Genealogia nie uzasadnia „pamięci wody”
Historia przyczynowa próbki:
nie jest sama przez się informacją zapisaną w próbce.
Aby mówić o pamięci wcześniejszej substancji, należałoby wskazać:
trwały nośnik;
specyficzny ślad;
mechanizm jego zachowania;
możliwość eksperymentalnego odczytu.
Dlatego:
genealogia wody nie stanowi argumentu za homeopatyczną koncepcją pamięci wody.
51. Nil jest dobrym przykładem
Mówimy:
Nil.
Przez tysiące lat:
woda się wymienia;
osady się zmieniają;
koryto ewoluuje;
biologia się zmienia.
A jednak:
rekonstruujemy jedną genealogię hydrologiczną.
52. Woda w Egipcie prowadzi jednak do jeszcze innego pytania
Europejski podróżny może usłyszeć:
„nie pij wody z kranu”.
Ale przecież:
to nadal H₂O.
Co więc właściwie się zmieniło?
53. Zmieniła się sygnatura funkcjonalna
Pytanie nie brzmi:
czy obecne są molekuły H₂O?
Brzmi:
czy ten układ wodny jest bezpieczny dla określonego sposobu użycia przez określony organizm?
To zupełnie inna tożsamość.
54. Woda pitna jest kategorią systemową
„Pitność” zależy od:
mikroorganizmów;
toksyn;
związków chemicznych;
parametrów fizycznych;
infrastruktury;
warunków przechowywania.
Nie jest:
własnością pojedynczej molekuły H₂O.
55. Egipt pokazuje różnicę między wodą chemiczną i wodą użytkową
CDC podaje, że w dużych międzynarodowych hotelach w Egipcie woda kranowa jest zazwyczaj odpowiednio chlorowana, natomiast poza nimi może pochodzić z prywatnych zbiorników, które nie są kontrolowane w ten sam sposób, dlatego nie powinna być zakładana jako bezpieczna do picia.[4]
To nie jest:
problem identyczności H₂O.
To problem:
organizacji próbki i infrastruktury.
56. Ta sama molekuła — inna relacja biologiczna
H₂O pozostaje:
H₂O.
Ale układ:
H₂O + mikroorganizmy + substancje rozpuszczone
może tworzyć:
zupełnie inną relację z organizmem człowieka.
Tożsamość funkcjonalna jest:
relacyjna.
57. „Bezpieczna do picia” nie jest czystą cechą substancji
Jest relacją:
PRÓBKA
↔
ORGANIZM
↔
DAWKA
↔
SPOSÓB EKSPOZYCJI.
To bardzo ważne.
58. Europejczyk i mieszkaniec lokalny
Nie należy upraszczać tego do:
„Europejczyk zawsze zachoruje, miejscowy nie”.
Ryzyko zależy od:
patogenu;
dawki;
odporności;
wcześniejszej ekspozycji;
stanu zdrowia.
Ale przykład pokazuje:
relacyjność funkcji biologicznej.
59. Woda biologiczna nie jest po prostu H₂O
W organizmie woda:
tworzy środowisko roztworów jonowych, białek, metabolitów i błon.
Własności biologiczne powstają:
na poziomie całego układu.
60. H₂O pozostaje konieczne, ale nie wystarcza do opisu funkcji
To zasadnicza zasada artykułu.
Mikrostrukturalny inwariant składnika nie wyczerpuje organizacyjnej tożsamości systemu.
61. Przechodzimy do powietrza
„Powietrze” jest innym przypadkiem niż:
„woda”.
Nie posiada:
jednej formuły chemicznej.
Jest:
mieszaniną.
62. Skład suchego powietrza
Według NOAA sucha atmosfera ziemska zawiera w przybliżeniu:
78,084% N₂;
20,946% O₂;
0,934% Ar;
około 0,042% CO₂;
oraz mniejsze ilości innych gazów.[5]
63. Powietrze wilgotne jest jeszcze innym układem
Para wodna może stanowić lokalnie:
kilka procent objętości atmosfery.
A więc „powietrze”:
nie ma jednego absolutnie stałego składu.[5]
64. Dlaczego nadal mówimy „powietrze”?
Bo jego tożsamość nie polega:
na identycznym stosunku każdej molekuły.
Posiada:
zakres organizacyjnej tolerancji składu.
65. Powietrze jest rodzajem mieszaniny
To zmienia kryterium względem:
wody.
W przypadku H₂O pytamy:
o mikrostrukturę związku.
W przypadku powietrza:
o profil mieszaniny.
66. Możemy zdefiniować tożsamość mieszaniny
Tożsamość mieszaniny jest organizacyjną kwalifikacją układu wieloskładnikowego, którego poszczególne składniki i ich udziały mogą zmieniać się w określonych granicach bez utraty przynależności do danego rodzaju środowiska.
To jest:
tożsamość tolerancyjna par excellence.
67. Ale tolerancja ma granice
Jeżeli tlen zostanie:
zbyt silnie zredukowany,
możemy nadal mieć:
mieszaninę gazów,
ale nie:
normalne powietrze nadające się do oddychania.
68. OSHA używa progu 19,5% O₂
W kontekście bezpieczeństwa pracy atmosfera poniżej 19,5% tlenu jest klasyfikowana jako:
oxygen-deficient.[12]
To przykład:
funkcjonalnego progu organizacyjnego.
69. „Powietrze” i „powietrze zdatne do oddychania” nie są więc identycznymi kategoriami
Pierwsza:
może być opisem mieszaniny.
Druga:
dodaje relację do fizjologii organizmu.
Znów:
substancja/środowisko ≠ funkcja.
70. CO₂ daje jeszcze wyraźniejszy przykład
CO₂ jest:
jednym rodzajem molekuły.
Posiada:
tę samą podstawową strukturę chemiczną
niezależnie od tego, czy jest:
w atmosferze;
w wydychanym powietrzu;
w napoju gazowanym;
w zamkniętym pomieszczeniu.
71. Tożsamość molekularna CO₂ jest silna
Molekuła:
nie zmienia rodzaju dlatego, że zmieniło się jej otoczenie.
To odpowiada:
chemicznemu inwariantowi.
72. Ale rola CO₂ zmienia się radykalnie
W atmosferze:
uczestniczy w obiegu węgla i bilansie radiacyjnym.
W roślinie:
może zostać wykorzystany w fotosyntezie.
W organizmie:
jest produktem metabolizmu.
W wysokim stężeniu:
jest zagrożeniem.
73. Funkcja nie siedzi wewnątrz molekuły
Nie istnieje osobny:
„CO₂ klimatyczny”
i:
„CO₂ toksyczny”.
Jest:
CO₂ w różnych relacjach organizacyjnych.
74. Stężenie reorganizuje środowisko
Niewielka ilość:
może być normalnym składnikiem mieszaniny.
Duża:
może zmienić cały reżim fizjologiczny środowiska.
NIOSH przyjmuje obecnie 40 000 ppm jako wartość IDLH dla CO₂.[6]
75. To kolejny próg organizacyjny
Nie zmieniła się:
chemiczna tożsamość molekuły.
Zmieniła się:
przestrzeń możliwości organizmu znajdującego się w środowisku.
76. Ten sam CO₂ może więc należeć do różnych systemów funkcjonalnych
To niezwykle ważne.
Tożsamość składnika nie determinuje tożsamości funkcji systemu.
77. Można powiedzieć jeszcze mocniej
Funkcja jest relacją organizacyjną, a nie własnością izolowanego składnika.
CO₂:
nie jest sam w sobie „dobry” albo „zły”.
Znaczenie biologiczne zależy:
od konfiguracji.
78. Oddychanie pokazuje prymat organizacji
Człowiek potrzebuje:
odpowiedniego środowiska gazowego.
Nie wystarczy:
istnienie pojedynczych molekuł O₂ gdzieś w otoczeniu.
Liczą się:
stężenie;
ciśnienie parcjalne;
inne gazy;
wentylacja;
fizjologia.
79. Atmosfera jest więc systemem, nie listą molekuł
To analogiczne do:
wody rzecznej.
Możemy znać:
wszystkie typy składników,
a nadal nie rozumieć:
właściwości całego środowiska.
80. Woda i powietrze tworzą dwie odmienne ontologie substancjalne
Woda
silnie związana z:
określonym rodzajem molekularnym.
Powietrze
związane z:
profilem mieszaniny.
Ale obie:
posiadają emergentne własności organizacyjne.
81. CO₂ pozwala oddzielić cząsteczkę od środowiska
To jest bardzo wartościowy test.
Możemy powiedzieć:
ta sama chemiczna substancja,
ale:
inny system środowiskowy.
82. I wracamy do możliwych światów
Wyobraźmy sobie świat:
posiadający atmosferę.
Może ona zawierać:
te same typy molekuł co ziemska.
Nie wynika z tego:
że jest tym samym typem środowiska biologicznego.
83. Proporcja jest elementem organizacji
To kolejny rodzaj inwariantu:
inwariant kompozycyjny.
Nie musi oznaczać:
jednej dokładnej liczby.
Może mieć:
zakres tolerancji.
84. Środowisko posiada profile, nie tylko składniki
Możemy zdefiniować:
Profil środowiskowy jest organizacją składu, koncentracji, warunków fizycznych i relacji dynamicznych, która określa przestrzeń funkcjonalnie dostępnych procesów.
To kategoria:
logodygmatyczna.
85. Tożsamość środowiska
Tożsamość środowiskowa zachodzi wtedy, gdy mimo wymiany składników zachowany zostaje w odpowiednim zakresie profil relacji umożliwiających charakterystyczne procesy danego systemu.
Atmosfera:
jest świetnym przykładem.
86. Przechodzimy do eteru
Tutaj problem zmienia charakter.
Woda:
była przedmiotem interakcji przed teorią.
Eter:
został postulowany przede wszystkim po to, aby teoria posiadała odpowiedni mechanizm.
87. Dlaczego postulowano eter?
Jeżeli światło jest:
falą,
wydawało się naturalne pytać:
w czym fala się rozchodzi?
Dźwięk:
potrzebuje ośrodka.
Fale wodne:
potrzebują wody.
Stąd:
eter światłonośny.[7]
88. Eter był funkcjonalnym postulatem modelu
Miał spełniać:
określoną rolę wyjaśniającą.
Nie był:
bezpośrednim doświadczeniem typu „woda w szklance”.
To bardzo ważna różnica epistemologiczna.
89. Eter posiadał profil postulowanych inwariantów
Miał:
wypełniać przestrzeń;
przenosić falę świetlną;
umożliwiać określenie ruchu względem ośrodka;
pozostawać zgodny z własnościami światła.
To określało:
jego teoretyczną essentia.
90. Problem stawał się coraz trudniejszy
Eter musiał posiadać:
niezwykłe własności.
Musiał umożliwiać bardzo szybkie fale,
a zarazem:
nie hamować ruchu planet w oczywisty sposób.
Model komplikował:
własny postulowany byt.
91. Michelson i Morley
Eksperyment z 1887 roku próbował wykryć:
względny ruch Ziemi względem eteru
poprzez różnicę propagacji światła w różnych kierunkach.[7]
92. Oczekiwanego efektu nie znaleziono
Wynik był:
zgodny z brakiem oczekiwanego dryfu eteru w czułości doświadczenia.
Był to:
poważny problem dla prostych modeli eterowych.[7]
93. Ale nie należy mówić: jedno doświadczenie „dowiodło, że eteru nie ma”
Historia była:
bardziej złożona.
Powstały próby:
zachowania eteru przez dodatkowe hipotezy.
FitzGerald i Lorentz rozwijali:
odpowiednie transformacje i kontrakcję.
94. To przykład odporności modelu
Model zagrożony anomalią może:
reorganizować założenia pomocnicze.
To znamy z:
Duhema, Quine’a, Kuhna i Lakatosa.
Anomalia:
nie zabija automatycznie teorii.
95. Einstein reorganizuje problem w 1905 roku
Szczególna teoria względności umożliwia opis:
elektrodynamiki i propagacji światła
bez postulowania:
klasycznego mechanicznego eteru jako wyróżnionego medium.
To jakościowa zmiana:
architektury modelu.
96. Eter staje się zbędny w swojej klasycznej funkcji
To nie jest:
odkrycie głębszej mikrostruktury eteru analogiczne do H₂O.
To jest:
usunięcie potrzeby postulowania określonego rodzaju bytu.
Tu różnica woda–eter staje się fundamentalna.
97. Woda przeżyła falsyfikację jej starego opisu
Stara teza:
„woda jest elementem”
upadła.
Ale:
woda pozostała.
98. Eter nie przeżył w ten sam sposób
Nie było:
„eter okazał się składać z X”.
Raczej:
określona teoretyczna rola klasycznego eteru przestała być potrzebna.
To może oznaczać:
śmierć referentu teoretycznego w danym sensie.
99. Definicja śmierci referentu
Śmierć referentu teoretycznego zachodzi wtedy, gdy reorganizacja teorii pozwala wyjaśnić dotychczasowy zakres zjawisk bez postulowania bytu zachowującego konstytutywny profil własności przypisywanych wcześniejszemu referentowi.
To propozycja:
logodygmatu.
100. Ale słowo „eter” nie umarło natychmiast
I tu historia staje się jeszcze ciekawsza.
Einstein w 1920 roku wygłosił w Lejdzie wykład:
Ether and the Theory of Relativity.[8]
101. Einstein ponownie mówi o „eterze”
Ale nie o:
dawnym mechanicznie poruszającym się medium.
W ogólnej teorii względności czasoprzestrzeń posiada:
fizyczne właściwości geometryczne.
Einstein używał słowa „eter” dla:
takiego niepustego fizycznego charakteru przestrzeni.[8]
102. To nie był prosty powrót eteru
Einstein wyraźnie odrzucał możliwość:
przypisywania temu „eterowi” ruchu składających się nań części
w sposób właściwy dla:
zwykłego materialnego medium.[8]
Czyli konstytutywna struktura:
była inna.
103. Czy to „ten sam eter”?
Właśnie tu pojawia się:
teoria tożsamości.
Semiotycznie:
ta sama nazwa.
Historycznie:
genealogiczne nawiązanie.
Ontologicznie:
radykalnie zmieniony profil.
104. Nazwa może trwać dłużej niż referent
To bardzo ważne.
TOŻSAMOŚĆ SŁOWA
≠
TOŻSAMOŚĆ TEORII
≠
TOŻSAMOŚĆ REFERENTA.
Eter pokazuje to:
wyjątkowo wyraźnie.
105. Możemy mówić o translokacji nazwy
Translokacja nazwy zachodzi wtedy, gdy historycznie zachowany termin zostaje przeniesiony do nowej struktury teoretycznej, w której pełni inną funkcję i nie musi zachowywać pierwotnego referenta.
Tak można interpretować:
część historii „eteru”.
106. Woda reprezentuje przeciwny przypadek
Słowo:
pozostaje.
Referent:
pozostaje w znacznej mierze stabilny.
Model:
zmienia się.
Czyli:
duża odporność referencyjna.
107. Eter reprezentuje słabą odporność referencyjną
Model:
zmienia się.
Nazwa:
może pozostawać.
Ale profil referenta:
zostaje zerwany.
To jest:
semantyczna ciągłość bez pełnej ontologicznej ciągłości.
108. Możemy wprowadzić kontinuum odporności referencyjnej
wysoka
zmiana teorii pogłębia wiedzę o tym samym referencie;
średnia
część struktury zostaje zachowana, część ulega transformacji;
niska
pozostaje problem albo nazwa, lecz wcześniejszy referent zostaje usunięty.
Woda i eter leżą:
po różnych stronach tego spektrum.
109. CO₂ jest kolejnym przypadkiem odporności referencyjnej
Dwutlenek węgla był historycznie opisywany jako:
odmienny rodzaj „powietrza” czy „fixed air”.
Van Helmont rozpoznawał odrębność gazów, w tym tego, co identyfikujemy jako CO₂; rozwój chemii stopniowo ustalił jego skład.[13]
110. Czy „fixed air” było CO₂?
Jeżeli historyczne eksperymenty rzeczywiście dotyczyły:
tego gazu,
to późniejsza identyfikacja:
nie stworzyła nowej substancji.
Zmieniła:
jej klasyfikację.
Analogicznie do:
wody.
111. CO₂ nie powstał wraz z formułą CO₂
To oczywiste, ale filozoficznie istotne.
Rośliny, oceany, wulkany i organizmy uczestniczyły w obiegu tego związku:
zanim istniała chemia.
Znów:
BYT
przed:
MODELEM BYTU.
112. Genealogia materii jest starsza od genealogii pojęć
To jeden z centralnych wniosków.
Świat posiada:
historię transformacji.
Nauka posiada:
historię jej rekonstrukcji.
Obie genealogie:
mogą się krzyżować,
ale nie należy ich:
utożsamiać.
113. Tożsamość substancji posiada więc co najmniej osiem poziomów
I. molekularny
czy zachowana jest konstytutywna mikrostruktura?
II. izotopowy
czy zmiana izotopów zachowuje rodzaj?
III. fazowy
czy układ zachowuje daną organizację fazową?
IV. próbkowy
czy mamy tę samą porcję materii?
V. mieszaninowy
czy zachowany jest odpowiedni profil składu?
VI. środowiskowy
czy układ zachowuje charakterystyczny reżim relacji?
VII. funkcjonalny
czy może nadal pełnić tę samą funkcję wobec innego systemu?
VIII. genealogiczno-referencyjny
czy pojęcie nadal odnosi się do tego samego rodzaju rzeczy?
114. Tabela porównawcza
115. To pokazuje, że „substancja” nie jest jedną kategorią
W chemii:
związek.
W praktyce:
próbka.
W biologii:
środowisko.
W filozofii nauki:
referent teorii.
Nie wolno:
automatycznie przechodzić pomiędzy tymi poziomami.
116. Sygnatura rozstrzyga, o co pytamy
Jeżeli sygnaturą jest:
skład molekularny,
woda butelkowana i skażona są:
bardzo podobne.
Jeżeli sygnaturą jest:
bezpieczeństwo biologiczne,
mogą być:
radykalnie różne.
117. Tożsamość nie jest więc arbitralna, ale jest kryterialna
Obserwator:
wybiera pytanie.
Ale nie może:
dowolnie ustanowić odpowiedzi.
Analiza laboratoryjna może wykazać:
obecność patogenu.
Świat:
ogranicza kwalifikację.
118. Wraca realizm relacyjno-kryterialny
Kryterium zależy od problemu, ale trafność zastosowania kryterium zależy od struktury przedmiotu.
To bardzo dobrze działa:
w chemii i biologii.
119. Inwariant mikrostrukturalny
Inwariant mikrostrukturalny jest konstytutywną organizacją elementów na poziomie molekularnym lub atomowym, której zachowanie pozwala kwalifikować różne egzemplarze jako należące do tego samego rodzaju chemicznego.
H₂O i CO₂:
są dobrymi przykładami.
120. Inwariant kompozycyjny
Inwariant kompozycyjny jest profilem udziałów składników zachowywanym w określonym zakresie tolerancji, dzięki któremu zmienne mieszaniny mogą należeć do jednego rodzaju środowiska.
Powietrze:
jest dobrym przypadkiem.
121. Inwariant fazowy
Inwariant fazowy jest zespołem zbiorowych relacji między składnikami utrzymujących charakterystyczny reżim makroskopowy, taki jak ciecz, ciało stałe lub gaz.
Topnienie:
niszczy jeden inwariant fazowy
bez konieczności:
niszczenia tożsamości chemicznej.
122. Inwariant funkcjonalny
Inwariant funkcjonalny jest organizacją umożliwiającą układowi pełnienie określonej roli wobec systemu zewnętrznego mimo zmienności części jego składu lub realizacji.
„Woda pitna”:
może być analizowana właśnie tak.
123. Inwariant genealogiczny
Inwariant genealogiczny nie oznacza zachowania identycznych elementów, lecz zachowanie relacji pochodzenia pozwalającej kolejne realizacje traktować jako fazy jednej historii systemu.
Rzeka:
jest przykładem.
124. Inwariant referencyjny
Inwariant referencyjny jest zespołem warunków pozwalających pojęciu zachować odniesienie do tego samego rodzaju przedmiotu mimo reorganizacji wiedzy o jego naturze.
Woda:
wykazuje wysoką stabilność referencyjną.
125. Eter pokazuje próg referencyjny
Jeżeli zmienimy:
zbyt wiele konstytutywnych własności postulowanego bytu,
może się okazać, że:
zachowaliśmy słowo,
ale nie:
referent.
126. Próg referencyjny
Próg referencyjny jest punktem reorganizacji teorii, po którego przekroczeniu nowy obiekt postulowany pod dawną nazwą nie zachowuje wystarczającego profilu konstytutywnego, aby bez dodatkowego argumentu traktować go jako ten sam referent.
To bardzo ważne:
dla historii nauki.
127. Woda nie przekroczyła tego progu przy przejściu do H₂O
Odkrycie mikrostruktury:
pogłębiło referencję.
Nie usunęło:
podstawowych przypadków wzorcowych.
128. Eter prawdopodobnie go przekroczył
Mechaniczne medium:
z możliwością określenia ruchu względem niego
i:
geometryczne właściwości czasoprzestrzeni
to:
bardzo odmienne postulaty ontologiczne.
Sama wspólna nazwa:
nie wystarcza.
129. To prowadzi do pojęcia sukcesji teoretycznej
Nowa teoria może:
przejąć funkcję wyjaśniającą starego pojęcia
bez zachowania:
jego referenta.
To jest:
sukcesja funkcjonalna bez tożsamości ontologicznej.
130. Przykład eteru
Stary problem:
jak opisać propagację światła i strukturę przestrzeni?
Nowa teoria:
odpowiada inaczej.
Ciągłość:
problemowa.
Nie koniecznie:
substancjalna.
131. To rozróżnia genealogie pojęć od genealogii bytów
Pojęcie może:
mieć potomka.
Nie oznacza to:
że przedmiot ma tego samego następcę.
To jest analogiczne do:
systemu następcy.
132. Możemy zdefiniować genealogiczny następnik pojęcia
Genealogiczny następnik pojęcia jest kategorią powstałą z wcześniejszego problemu teoretycznego, która przejmuje część jego funkcji inferencyjnych, niekoniecznie zachowując tożsamość wcześniejszego referenta.
„Eter”:
jest dobrym polem testowym.
133. Woda pokazuje inny mechanizm
Tutaj następne modele:
zachowują referent.
Możemy mówić:
o pogłębianiu modelowym.
134. Pogłębienie modelowe
Pogłębienie modelowe zachodzi wtedy, gdy nowa teoria zmienia reprezentację i wyjaśnienie przedmiotu, ale zachowuje wystarczającą ciągłość referencyjną, aby wcześniejsze przypadki nadal traktować jako przypadki tego samego rodzaju.
Woda:
element → związek → molekuła → dynamiczna sieć.
135. Tożsamość substancji nie polega więc na niezmienności teorii
Wręcz przeciwnie.
Teoria może:
radykalnie się zmienić.
Referent może:
pozostać.
To bardzo ważne dla:
realizmu naukowego.
136. Ale referent nie jest automatycznie gwarantowany przez ciągłość słowa
Eter pokazuje:
przeciwieństwo.
Nazwa:
może przeżyć.
Ontologia:
niekoniecznie.
To jest kolejny argument przeciw:
utożsamianiu logosu ze światem.
137. Model może reorganizować widzialność przedmiotu
Woda przed chemią:
była widzialna makroskopowo.
Chemia uczyniła widzialną modelowo:
jej mikrostrukturę.
Nie stworzyła:
tej mikrostruktury.
138. Eter był natomiast widzialny przede wszystkim przez model
Nie mogliśmy:
nalać eteru światłonośnego do szklanki.
Jego istnienie było:
inferowane jako element struktury teorii.
Dlatego był:
bardziej podatny na śmierć modelową.
139. Możemy wprowadzić stopień zależności modelowej referentu
Zależność modelowa referentu oznacza stopień, w jakim dostęp do postulowanego przedmiotu opiera się na jego roli inferencyjnej w teorii, a nie na niezależnych i wielokanałowych sposobach interakcji eksperymentalnej.
To może być użyteczne:
poza eterem.
140. Woda posiada niską zależność modelową istnienia
Można:
pić;
ważyć;
zamrażać;
destylować;
analizować.
Jej istnienie:
nie zależy od jednego modelu.
141. Eter posiadał znacznie większą zależność teoretyczną
Jego charakter:
wynikał w dużej mierze z funkcji wymaganej przez teorię falową światła.
Gdy zmieniła się:
architektura teorii,
osłabł:
ontologiczny przymus postulowania eteru.
142. To może stanowić kryterium odporności bytów teoretycznych
Im więcej:
niezależnych operacji eksperymentalnych
wiąże pojęcie z referentem,
tym większa może być:
odporność referencyjna.
Nie jest to:
absolutna reguła.
Ale jest:
dobrym heurystycznym kryterium.
143. Powrót do H₂O
Czy więc H₂O jest:
prawdziwą istotą wody?
Najbezpieczniej powiedzieć:
jest konstytutywnym mikrostrukturalnym warunkiem ziemskiej wody w standardowej chemii.
Nie należy jednak redukować:
całej ontologii ciekłej wody
do:
jednej izolowanej molekuły.
144. Mikrostruktura i emergencja nie konkurują
Można jednocześnie powiedzieć:
woda jest konstytuowana przez odpowiednie molekuły
i:
jej własności makroskopowe emergują z ich organizacji.
To nie jest:
sprzeczność.
145. Schemat wygląda tak
O + H
↓
H₂O
↓
ODDZIAŁYWANIA MIĘDZYCZĄSTECZKOWE
↓
SIEĆ WIĄZAŃ
↓
FAZA
↓
WŁASNOŚCI MAKROSKOPOWE
↓
ROZTWÓR / ŚRODOWISKO
↓
FUNKCJA BIOLOGICZNA.
Na każdym poziomie:
pojawiają się nowe inwarianty.
146. Tożsamość jest hierarchiczna
Nie istnieje koniecznie:
jeden inwariant wszystkich poziomów.
Molekularna identyczność:
może trwać,
gdy funkcjonalna:
zanika.
Funkcjonalna może czasem:
trwać mimo wymiany konkretnych molekuł.
147. Woda pitna może zmienić wszystkie swoje molekuły
System uzdatniania:
stale dostarcza nową wodę.
Funkcja:
pozostaje.
Tożsamość użytkowa:
nie wymaga numerowania cząsteczek.
148. Analogicznie atmosfera
Nie zachowuje:
tych samych molekuł N₂ i O₂.
A jednak:
reprodukuje względnie stabilny profil.
Tożsamość:
jest organizacyjna.
149. Ziemski cykl materii
Woda, węgiel, tlen i azot:
nieustannie przechodzą pomiędzy systemami.
Atmosfera:
biosfera:
hydrosfera:
geosfera.
Materiał:
cyrkuluje.
Organizacja:
tworzy lokalne systemy.
150. To prowadzi do genealogii materii
Genealogia materii jest historią transformacji i translokacji składników materialnych pomiędzy strukturami, w której tożsamość rodzaju chemicznego może być zachowywana, tracona i ponownie generowana w kolejnych reakcjach.
To nie jest:
genealogia jednej trwałej substancjalnej bryły.
151. Materia nie jest nieruchomym nośnikiem tożsamości
Atom węgla może:
należeć do CO₂;
wejść do rośliny;
znaleźć się w cukrze;
zostać utleniony;
wrócić do atmosfery.
Tożsamość układu:
nie wynika z wiecznego miejsca atomu.
152. Tożsamość chemiczna sama powstaje i zanika
CO₂ może:
zostać rozłożony w reakcji.
Później nowe molekuły CO₂ mogą:
powstać.
Mamy:
ten sam rodzaj,
ale nie:
tę samą molekułę.
152a. Materia transformuje się energetycznie
Dotychczasowa analiza mikrostruktury, fazy i środowiska wymaga jeszcze jednego elementu:
energii.
Zmiana organizacji materii nie zachodzi:
poza fizyczną dynamiką.
Topnienie lodu, parowanie wody, reakcja chemiczna, transport ciepła czy reorganizacja atmosfery wymagają:
określonych przemian energetycznych.
Energia uczestniczy więc w:
mechanizmie transformacji systemu.
152b. Energia nie jest jednak „substancją tożsamości”
Trzeba odróżnić dwa pytania:
co fizycznie powoduje albo umożliwia przejście S₁ → S₂?
oraz:
dlaczego S₁ i S₂ kwalifikujemy jako stany tego samego systemu?
Pierwsze pytanie dotyczy:
dynamiki.
Drugie:
tożsamości.
Dlatego:
energia może być warunkiem albo wielkością opisującą transformację systemu, ale nie wynika z tego, że energia „wytwarza tożsamość”.
152c. E = mc² nie oznacza, że byt jest „potencjałem”
Równanie:
E = mc²
wyraża relację między masą a odpowiadającą jej energią spoczynkową.
Nie oznacza:
że wszystkie realnie istniejące byty są „potencjałami”
ani:
że energia jest uniwersalnym tworzywem ontologicznym, z którego powstaje tożsamość.
W szczególnej teorii względności pełniejsza relacja energia–pęd pokazuje, że energia jest wielkością fizyczną zależną od stanu układu, a dla ciała w spoczynku redukuje się do energii spoczynkowej związanej z masą.
Nie należy więc bez dodatkowego argumentu przechodzić od:
RÓWNOWAŻNOŚCI MASY I ENERGII
do:
ONTOLOGII POTENCJALNOŚCI
a następnie do:
ENERGETYCZNEJ TEORII TOŻSAMOŚCI.
Są to trzy różne poziomy twierdzeń.
152d. Energia potencjalna nie jest ontologiczną potencjalnością
Szczególnie ważne jest rozróżnienie słów:
potencjalny
i:
potencjalność.
Energia potencjalna jest pojęciem fizycznym związanym z konfiguracją układu i oddziaływaniami.
Nie jest tym samym co:
filozoficzna możliwość, możność albo potencjalność bytu.
Podobieństwo językowe nie ustanawia:
tożsamości ontologicznej pojęć.
Dlatego z faktu, że układ posiada:
energię potencjalną,
nie wynika:
że jego istnienie jest „potencjałowe” w metafizycznym znaczeniu.
152e. Ta sama energia nie oznacza tego samego systemu
Energia nie może być samodzielnym inwariantem tożsamości.
Dwa jakościowo różne układy mogą posiadać:
tę samą całkowitą energię.
A jeden system może:
zwiększać i zmniejszać własną energię,
pozostając:
tym samym systemem.
Szklanka wody o temperaturze 10°C i ta sama szklanka wody po ogrzaniu do 40°C:
nie posiadają tego samego stanu energetycznego,
ale nie musimy z tego powodu uznawać:
że powstała nowa substancja.
Z drugiej strony dwie różne próbki mogą posiadać:
tę samą energię,
a pozostawać:
dwoma różnymi systemami.
Dlatego:
równość energii nie implikuje tożsamości, a zmiana energii nie implikuje utraty tożsamości.
152f. Energia jako operator możliwości reorganizacji
Znacznie bardziej użyteczne dla logodygmatu jest potraktowanie energii jako elementu:
warunków osiągalności transformacji.
Nie każda konfiguracja materialna może przejść:
dowolnie w każdą inną.
Przejścia mogą wymagać:
dostarczenia energii;
jej odprowadzenia;
przekroczenia bariery aktywacji;
odpowiedniej temperatury;
ciśnienia;
oddziaływania z otoczeniem.
Energia uczestniczy więc w kształtowaniu:
przestrzeni fizycznie osiągalnych reorganizacji.
Można to ująć następująco:
Energetyczne warunki reorganizacji są zespołem ograniczeń określających, które transformacje systemu są fizycznie osiągalne przy danym stanie i otoczeniu.
Nie oznacza to jednak, że energia:
ustanawia sama tożsamość systemu.
Mechanizm energetyczny określa:
jak możliwa jest transformacja.
Profil inwariantów i genealogia określają:
czy po tej transformacji nadal śledzimy ten sam system.
Dlatego pełniejszy schemat wygląda:
SYSTEM S₁
↓
WARUNKI ENERGETYCZNE
↓
MECHANIZM TRANSFORMACJI
↓
SYSTEM S₂
↓
INWARIANTY + TOLERANCJA + GENEALOGIA
↓
KWALIFIKACJA TOŻSAMOŚCI.
153. Genealogia materii
Genealogia materii jest rzeczywistą historią powstawania, rozpadu, transformacji i translokacji struktur materialnych. Nie oznacza jednak, że aktualny stan materii zachowuje kompletną informację o wszystkich wcześniejszych strukturach, w których jej składniki uczestniczyły.
Różne historie materialne mogą prowadzić do:
stanów nierozróżnialnych przy określonej sygnaturze i rozdzielczości.
Dlatego trzeba rozdzielić:
RZECZYWISTĄ HISTORIĘ MATERII
od:
ŚLADÓW TEJ HISTORII W STANIE AKTUALNYM
oraz:
MOŻLIWOŚCI JEJ REKONSTRUKCJI.
Genealogia:
nie jest pamięcią genealogii.
154. Materia nie jest nieruchomym nośnikiem własnej historii
Atom węgla może:
należeć do CO₂;
wejść do rośliny;
znaleźć się w cukrze;
zostać utleniony;
ponownie znaleźć się w atmosferze.
Materiał:
przechodzi pomiędzy różnymi organizacjami.
Historia atomu nie musi jednak pozostawiać w jego aktualnym stanie:
znacznika pozwalającego odtworzyć wszystkie wcześniejsze struktury, w których uczestniczył.
Dlatego:
rzeczywiste pochodzenie składnika nie oznacza automatycznie operacyjnej dostępności jego historii.
155. Tożsamość chemiczna sama powstaje i zanika
CO₂ może:
zostać przekształcony w reakcji.
Jego atomy mogą następnie:
wejść w inne struktury chemiczne.
Później mogą powstać:
nowe molekuły CO₂.
Mamy wtedy:
ten sam rodzaj molekularny,
ale nie wynika z tego:
tożsamość konkretnego molekularnego tokenu.
To pokazuje, że:
reprodukcja rodzaju chemicznego nie wymaga ciągłości indywidualnej molekuły.
156. Rodzaj posiada inną genealogię niż token
GENEALOGIA RODZAJU
dotyczy:
ciągłości określonego typu organizacji chemicznej.
GENEALOGIA TOKENU
dotyczy:
historii konkretnej realizacji tej struktury.
Ale trzeba dodać trzeci problem:
REKONSTRUOWALNOŚĆ GENEALOGII TOKENU.
Możemy wiedzieć:
że określony rodzaj struktury wielokrotnie powstawał i zanikał,
a jednocześnie nie być w stanie ustalić:
historii konkretnej aktualnej molekuły.
Dlatego:
genealogia rodzaju, genealogia tokenu i możliwość odtworzenia genealogii tokenu są trzema odrębnymi problemami.
157. To jest modalna tolerancja
Niektóre różnice:
są dopuszczalne.
Inne:
przekraczają próg tożsamości rodzaju.
Możliwe światy pomagają:
testować ten próg pojęciowo.
158. Ale modalność nie zastępuje chemii
Nie dowiadujemy się:
czym jest woda
wyłącznie poprzez filozoficzną analizę możliwych światów.
Najpierw potrzebne było:
empiryczne odkrycie mikrostruktury.
Modalność działa:
na materiale dostarczonym przez świat.
159. To bardzo ważne dla logodygmatu
Przestrzeń możliwości jest ograniczana przez organizację rzeczywistości.
Nie jest:
dowolną przestrzenią wyobrażeń.
Kripke właśnie temu:
nadaje szczególną ostrość.
160. Woda na Ziemi Bliźniaczej nie jest więc kwestią podobieństwa sensorycznego
XYZ może:
zdać wszystkie powierzchniowe testy potoczne.
Ale jeżeli:
posiada inną konstytutywną mikrostrukturę,
przekracza:
modalny próg rodzaju.
To pokazuje przewagę:
inwariantu nad powierzchniowym podobieństwem.
161. Blivet i Twin Earth dają dwie różne lekcje
Blivet:
lokalne cechy mogą sugerować przedmiot, którego globalnie nie ma.
Twin Earth:
globalne podobieństwo powierzchniowe może sugerować ten sam rodzaj, mimo różnicy konstytutywnej.
W obu przypadkach:
percepcja nie wystarcza.
162. Potrzebujemy globalnej koherencji i inwariantu
To łączy:
wszystkie ostatnie komentarze.
Identyfikacja musi uwzględniać:
strukturę;
genealogię;
inwariant;
sygnaturę;
koherencję.
Nie tylko:
wygląd.
163. Tabela poziomów tożsamości substancji
164. Dwadzieścia pięć tez
Teza pierwsza
Substancja może istnieć przed poprawną teorią własnej struktury.
Teza druga
Odkrycie mikrostruktury nie tworzy retrospektywnie substancji.
Teza trzecia
Genealogię substancji należy odróżnić od genealogii modeli substancji.
Teza czwarta
H₂O stanowi podstawowy mikrostrukturalny inwariant wody, ale nie wyczerpuje wszystkich poziomów organizacji wodnych systemów.
Teza piąta
Pojedyncza molekuła H₂O i próbka ciekłej wody należą do różnych poziomów opisu.
Teza szósta
Makroskopowe własności ciekłej wody wynikają z organizacji zbiorowej i dynamicznych oddziaływań między molekułami.
Teza siódma
Zmiana fazy może niszczyć tożsamość fazową bez niszczenia tożsamości chemicznego rodzaju.
Teza ósma
Izotopowa zmiana H₂O–HDO–D₂O pokazuje, że kryterium rodzaju wodnego jest subtelniejsze niż literalna identyczność jednego zapisu molekularnego.
Teza dziewiąta
Tożsamość rodzaju nie jest tożsamością konkretnej próbki.
Teza dziesiąta
Tożsamość systemu wodnego nie wymaga zachowania indywidualnych molekuł.
Teza jedenasta
Woda pitna jest kategorią funkcjonalno-systemową, nie nazwą czystej molekuły H₂O.
Teza dwunasta
Identyczna mikrostruktura dominującego składnika nie gwarantuje identycznej jakości biologicznej próbki.
Teza trzynasta
Powietrze jest mieszaniną, dlatego jego tożsamość wymaga profilu kompozycyjnego i tolerancji.
Teza czternasta
Tożsamość atmosfery oddechowej jest relacyjna wobec organizmu.
Teza piętnasta
CO₂ zachowuje tożsamość molekularną przy radykalnej zmianie funkcji wynikającej ze stężenia i kontekstu.
Teza szesnasta
Tożsamość składnika nie determinuje tożsamości systemu.
Teza siedemnasta
Kripke'owskie możliwe światy umożliwiają badanie modalnych inwariantów tożsamości, ale nie są fizycznym multiwersem.
Teza osiemnasta
Twin Earth pokazuje, że powierzchniowa i funkcjonalna równoważność nie wystarcza do zachowania rodzaju naturalnego.
Teza dziewiętnasta
Referencja terminów natural-kind może zachowywać genealogiczną ciągłość mimo historycznej niewiedzy użytkowników o mikrostrukturze.
Teza dwudziesta
Woda jest przypadkiem wysokiej odporności referencyjnej wobec reorganizacji teorii.
Teza dwudziesta pierwsza
Klasyczny eter światłonośny reprezentuje przypadek, w którym reorganizacja teorii może prowadzić do śmierci postulowanego referentu.
Teza dwudziesta druga
Zachowanie nazwy nie dowodzi zachowania referenta.
Teza dwudziesta trzecia
„Eter” Einsteina z 1920 roku nie powinien być bez dodatkowego argumentu utożsamiany z klasycznym mechanicznym eterem światłonośnym.
Teza dwudziesta czwarta
Tożsamość substancji wymaga wskazania sygnatury: molekularnej, fazowej, środowiskowej, funkcjonalnej, genealogicznej albo referencyjnej.
Teza dwudziesta piąta
Materia może zachowywać rodzaje lokalnie, nieustannie reorganizując konkretne realizacje, co czyni substancję kolejnym przypadkiem tożsamości poprzez reorganizację.
165. Definicja tożsamości molekularnej
Tożsamość molekularna jest kwalifikacją dwóch realizacji jako należących do tego samego typu cząsteczki na podstawie zachowania odpowiedniej organizacji atomowej i elektronowej konstytutywnej dla danego związku.
166. Definicja tożsamości substancjalnej
Tożsamość substancjalna jest kwalifikacją materiału jako realizacji określonego rodzaju chemicznego pomimo zmian położenia, ilości, części warunków fizycznych i innych własności niekonstytutywnych dla przyjętej sygnatury.
167. Definicja tożsamości fazowej
Tożsamość fazowa jest zachowaniem makroskopowego reżimu organizacji zbiorowej substancji, którego własności zależą od relacji między składnikami, a nie jedynie od ich molekularnej tożsamości.
168. Definicja tożsamości próbki
Tożsamość próbki jest genealogiczną ciągłością określonej porcji systemu materialnego, której nie należy utożsamiać z przynależnością wszystkich jej składników do tego samego rodzaju chemicznego.
169. Definicja tożsamości środowiskowej
Tożsamość środowiskowa jest ciągłością profilu składu, warunków i relacji umożliwiających charakterystyczne procesy określonej klasy systemów mimo nieustannej wymiany ich mikroskopowych składników.
170. Definicja tożsamości funkcjonalnej substancji
Tożsamość funkcjonalna jest zachowaniem zdolności układu materialnego do realizowania określonej roli względem innego systemu, przy czym sama tożsamość molekularna jego głównego składnika nie jest ani koniecznie jedynym, ani wystarczającym kryterium tej funkcji.
171. Definicja tożsamości próbki
Tożsamość próbki jest kwalifikowaną ciągłością konkretnej realizacji systemu materialnego ustalaną przy określonych granicach, sygnaturze, rozdzielczości i sposobie śledzenia. Nie należy jej utożsamiać ani z tożsamością rodzaju chemicznego, ani z pełną genealogią aktualnych molekuł próbki, ani z możliwością odtworzenia historii każdego jej składnika.
W przypadku cieczy szczególnie ważne jest to, że:
wymiana, dyfuzja, parowanie, kondensacja i reakcje mogą stopniowo zacierać możliwość jednoznacznego wyznaczenia „tej samej porcji materii”.
Dlatego tożsamość próbki:
wymaga jawnego kryterium śledzenia.
Nie wynika automatycznie:
z podobieństwa składu.
172. Definicja pogłębienia modelowego
Pogłębienie modelowe zachodzi wtedy, gdy reorganizacja teorii zwiększa rozdzielczość lub adekwatność opisu przedmiotu bez zerwania zasadniczej ciągłości jego referencji.
Woda:
jest wzorcowym przypadkiem.
173. Definicja śmierci referentu teoretycznego
Śmierć referentu teoretycznego zachodzi wtedy, gdy po reorganizacji teorii wcześniejszy postulowany byt przestaje być potrzebny do wyjaśnienia zjawisk, a nowa struktura teoretyczna nie zachowuje wystarczającego profilu jego własności konstytutywnych, aby można było uznać ją za dalszy opis tego samego bytu.
Klasyczny eter:
jest kandydatem na taki przypadek.
174. Definicja translokacji nazwy
Translokacja nazwy jest zachowaniem terminu przy przeniesieniu go do nowej architektury pojęciowej, w której może on odnosić się do struktury odmiennej od pierwotnego referenta.
To pozwala opisać:
późniejsze użycia słowa „eter”.
175. Definicja inwariantu modalnego
Inwariant modalny jest własnością lub relacją uznaną za konieczny warunek zachowania danego rodzaju albo indywiduum w kontrfaktycznych konfiguracjach świata.
W przypadku wody:
właściwa mikrostruktura stanowi klasyczny kandydat.
176. Definicja genealogii materii
Genealogia materii jest historią powstawania, rozpadu, transformacji i translokacji struktur materialnych, w której tożsamość rodzajów chemicznych może być reprodukowana pomimo zaniku konkretnych molekuł, a tożsamość systemów wyższego poziomu może trwać pomimo ciągłej wymiany ich materialnych składników.
177. Najważniejszy schemat wody
ATOMY
↓
H₂O
↓
SIEĆ ODDZIAŁYWAŃ
↓
FAZA WODNA
↓
ROZTWÓR
↓
ŚRODOWISKO
↓
FUNKCJA BIOLOGICZNA
↓
GENEALOGIA SYSTEMU.
Nie wolno:
redukować wszystkich tych poziomów do jednego.
178. Najważniejszy schemat powietrza
N₂ + O₂ + Ar + CO₂ + H₂O + ...
↓
PROPORCJE
↓
CIŚNIENIE / TEMPERATURA
↓
PROFIL ATMOSFERYCZNY
↓
ŚRODOWISKO ODDECHOWE
↓
RELACJA Z ORGANIZMEM.
Tutaj tożsamość:
od początku jest organizacyjna.
179. Definicja genealogii materii
Genealogia materii jest rzeczywistą historią powstawania, rozpadu, transformacji i translokacji struktur materialnych, w której tożsamość rodzajów chemicznych może być reprodukowana pomimo zaniku konkretnych molekuł, a tożsamość systemów wyższego poziomu może trwać mimo ciągłej wymiany ich składników. Genealogii tej nie należy utożsamiać z pamięcią systemu ani z możliwością jej pełnej rekonstrukcji: aktualny stan może nie zachowywać śladów pozwalających rozróżnić alternatywne historie, które do niego doprowadziły.
To oznacza, że:
rzeczywista genealogia może istnieć bez operacyjnie dostępnej pamięci genealogii.
179a. Definicja śladu genealogicznego
Ślad genealogiczny jest aktualnie istniejącą własnością systemu, której występowanie lub wartość zależy od określonych wcześniejszych transformacji i która może dostarczać informacji o historii systemu.
Śladem może być:
struktura;
skład izotopowy;
defekt;
zapis magnetyczny;
produkt reakcji;
trwała modyfikacja materiału.
Nie każda transformacja:
pozostawia ślad możliwy do późniejszego odczytu.
179b. Definicja identyfikowalności genealogicznej
Identyfikowalność genealogiczna jest stopniem, w jakim aktualny stan systemu wraz z dostępnymi śladami i zewnętrznymi świadectwami pozwala rozróżnić alternatywne historie prowadzące do tego stanu.
Nie jest więc:
własnością zero-jedynkową.
Genealogia może być:
bardzo dobrze rekonstruowalna;
częściowo rekonstruowalna;
praktycznie nierozstrzygalna;
albo przy przyjętej sygnaturze całkowicie nierozróżnialna.
179c. Definicja konwergencji genealogicznej
Konwergencja genealogiczna zachodzi wtedy, gdy różne historie transformacji prowadzą do stanów nierozróżnialnych przy przyjętej sygnaturze i rozdzielczości, wskutek czego aktualny stan nie pozwala jednoznacznie odtworzyć swojego pochodzenia.
Schematycznie:
A₁ → B
A₂ → B
A₃ → B.
Jeżeli aktualne B nie zawiera śladu pozwalającego rozstrzygnąć, która droga zaszła:
ontologiczna historia istnieje,
ale:
epistemiczna rekonstrukcja pozostaje niedookreślona.
Domek z klocków LEGO jest prostą analogią: obecna konstrukcja może nie ujawniać, czy wcześniej te same klocki tworzyły psa, dźwig czy żadną z tych struktur.
180. Najważniejszy schemat wody
ATOMY
↓
H₂O
↓
SIEĆ ODDZIAŁYWAŃ
↓
FAZA WODNA
↓
ROZTWÓR
↓
ŚRODOWISKO
↓
FUNKCJA BIOLOGICZNA
↓
GENEALOGIA SYSTEMU
↓
MOŻLIWY ŚLAD GENEALOGICZNY
↓
STOPIEŃ REKONSTRUOWALNOŚCI HISTORII.
Nie należy jednak interpretować ostatnich przejść jako koniecznych.
System może:
posiadać rzeczywistą genealogię,
a jednocześnie:
nie zachować aktualnie dostępnego śladu pozwalającego ją odtworzyć.
Dlatego:
genealogia nie implikuje pamięci, a pamięć nie implikuje pełnej rekonstrukcji genealogii.
181. CO₂ dodaje trzeci przypadek
Tutaj:
referent chemiczny pozostaje bardzo stabilny.
Ale funkcja:
zmienia się zależnie od systemu.
Czyli:
referencyjna trwałość nie oznacza funkcjonalnej trwałości.
182. Powietrze dodaje czwarty przypadek
Nie posiada:
jednej konstytutywnej molekuły.
Jego tożsamość wynika:
z zakresu organizacji mieszaniny.
To pokazuje:
wielość modeli substancjalności.
183. Nie istnieje jedna ontologia „substancji”
Mamy:
pierwiastek;
związek;
fazę;
roztwór;
mieszaninę;
środowisko.
Słowo:
„substancja”
musi być używane:
ze wskazaniem poziomu.
184. Logodygmat nie zastępuje chemii
To ważne zastrzeżenie.
Pojęcia:
organizacji;
genealogii;
inwariantu
nie określają:
z czego składa się woda.
To ustala:
nauka empiryczna.
185. Logodygmat organizuje relacje pomiędzy poziomami
Pyta:
co wynika z tego, że H₂O jest składnikiem konstytutywnym?
Co nie wynika?
Co zostaje:
przy zmianie fazy?
Co zostaje:
przy zmianie funkcji?
To jest jego:
metaontologiczne zadanie.
186. Formalizm chemiczny również jest modelem
H₂O:
jest niezwykle skutecznym zapisem.
Ale zapis:
nie jest wodą.
To ponownie:
ZNAK
≠
REFERENT.
187. Nie oznacza to, że formuła jest arbitralna
H₂O reprezentuje:
rzeczywistą strukturę chemiczną.
Jest ograniczana:
przez eksperyment.
Czyli:
realizm bez utożsamienia modelu z przedmiotem.
188. To samo dotyczy CO₂
CO₂:
nie jest „dwutlenkiem węgla na papierze”.
Jest:
reprezentacją typu molekularnego.
Świat:
realizuje strukturę,
model:
ją koduje.
189. Inwersja modelowa w chemii
Inwersja modelowa substancji zachodzi wtedy, gdy formalny opis konstytutywnego poziomu zostaje utożsamiony z pełną ontologią wszystkich realizacji i funkcji badanego układu.
Przykład:
„jest H₂O, więc wszystko, co trzeba wiedzieć o tej wodzie, zostało już powiedziane”.
To jest:
błędne.
190. Formuła mówi dużo, ale nie wszystko
Nie mówi sama:
czy próbka jest sterylna;
czy jest słona;
czy jest lodem;
czy jest częścią cytoplazmy;
czy nadaje się do picia.
Te własności wymagają:
kolejnych poziomów organizacji.
191. Tożsamość substancji jest więc wielosygnaturowa
Wielosygnaturowa tożsamość oznacza możliwość przypisywania temu samemu materialnemu układowi różnych poprawnych kwalifikacji tożsamościowych zależnie od tego, czy zachowujemy strukturę molekularną, fazową, kompozycyjną, funkcjonalną czy genealogiczną.
To nie jest:
sprzeczność.
192. Jedna próbka może być jednocześnie
wodą chemicznie;
roztworem biologicznie;
ściekiem użytkowo;
środowiskiem mikrobiologicznym;
częścią rzeki hydrologicznie.
Każda kwalifikacja:
działa w innej sygnaturze.
193. To rozwiązuje paradoks „przecież to wszystko H₂O”
Nie.
Nie „wszystko”:
jest H₂O.
H₂O może być:
dominującym składnikiem.
Tożsamość całego systemu:
wymaga więcej.
194. Analogicznie „przecież to wszystko powietrze”
Nie każde środowisko gazowe zawierające N₂ i O₂:
jest funkcjonalnie równoważne ziemskiemu powietrzu.
Proporcje:
mają znaczenie.
195. Analogicznie „przecież to ten sam CO₂”
Tak:
na poziomie molekularnym.
Nie:
na poziomie funkcji systemowej.
To jest:
dokładnie właściwe użycie wielopoziomowej tożsamości.
196. Najważniejsza korekta względem redukcjonizmu
Redukcjonizm może trafnie pokazać:
z czego system jest zbudowany.
Nie zawsze wyjaśnia:
jakie własności pojawiają się dzięki organizacji tych składników.
Tożsamość wyższego poziomu:
może wymagać własnych inwariantów.
197. Najważniejsza korekta względem holizmu
Nie można również powiedzieć:
mikrostruktura jest nieważna.
Bez odpowiedniej organizacji molekularnej:
nie mamy ziemskiej wody.
Poziomy:
są zależne.
198. Logodygmatyczna zasada wielopoziomowości
Inwariant poziomu wyższego może być realizowany przez składniki poziomu niższego, ale nie musi być redukowalny do indywidualnej tożsamości tych składników.
To łączy:
wodę;
organizm;
kwant;
Ziemię.
199. Zakończenie
Woda wydaje się:
najprostszą substancją świata codziennego.
Jest:
przezroczysta.
Można ją:
nalać do szklanki.
Można:
wypić.
Właśnie dlatego jest jednym z najlepszych testów teorii tożsamości.
Ludzie znali wodę:
zanim znali H₂O.
Kiedy chemia odkryła:
jej skład,
woda nie zmieniła:
swojej przeszłości.
Nie możemy powiedzieć:
przed XVIII wiekiem była czymś innym, ponieważ nikt nie znał jej mikrostruktury.
Możemy powiedzieć:
jej epistemiczna tożsamość została zreorganizowana.
To, co wcześniej rozpoznawaliśmy przez:
smak;
wygląd;
zachowanie;
miejsce występowania,
zostało powiązane z:
głębszym inwariantem mikrostrukturalnym.
W tym sensie:
woda była H₂O, zanim H₂O stało się elementem ludzkiego logosu.
Ale kolejne pytanie komplikuje tę prostą odpowiedź.
Czy jedna molekuła H₂O:
jest wodą?
Czy lód:
jest wodą?
Czy para:
jest wodą?
Czy D₂O:
jest wodą?
Czy woda z Nilu:
jest tą samą „wodą” co woda butelkowana?
Odpowiedź zależy:
od sygnatury.
Na poziomie molekularnym pytamy:
o mikrostrukturę.
Na poziomie fazowym:
o organizację zbiorową.
Na poziomie użytkowym:
o skład całej próbki.
Na poziomie biologicznym:
o relację próbka–organizm.
Na poziomie genealogicznym:
o historię systemu.
Dlatego stwierdzenie:
„to jest H₂O”
może być całkowicie prawdziwe,
a jednocześnie:
zupełnie niewystarczające do podjęcia decyzji „czy mogę to wypić?”.
To nie jest paradoks.
Zmieniło się:
pytanie o tożsamość.
Podobnie jest z powietrzem.
Powietrze nie jest:
jednym związkiem.
Jest:
mieszaniną.
Oddychamy nie dlatego, że istnieje molekuła o nazwie:
„powietrze”.
Oddychamy dlatego, że środowisko gazowe posiada:
odpowiednią organizację.
Tlen musi występować:
w odpowiednim zakresie.
CO₂:
również.
Ta sama molekuła CO₂ może być:
normalnym śladowym składnikiem atmosfery
i:
częścią środowiska niebezpiecznego dla życia.
Nie zmieniła się:
molekuła.
Zmienił się:
system.
Wtedy pojawia się jedna z głównych tez artykułu:
chemiczna tożsamość składnika nie determinuje tożsamości funkcjonalnej całości.
I właśnie tutaj woda spotyka:
CO₂.
Jedna pokazuje, że:
ten sam rodzaj substancji może uczestniczyć w różnych jakościowo próbkach.
Drugi:
że ten sam rodzaj molekuły może uczestniczyć w różnych reżimach biologicznych i środowiskowych.
Eter natomiast prowadzi problem:
na jeszcze głębszy poziom.
Woda istniała:
niezależnie od tego, czy teoria uznawała ją za element, związek czy dynamiczną sieć molekularną.
Jej referent:
przeżył reorganizację teorii.
Klasyczny eter światłonośny:
nie przeżył jej w podobny sposób.
Kiedy zmianie uległa:
architektura fizyki,
nie odkryliśmy po prostu:
„z czego naprawdę zbudowany jest eter”.
Zmieniło się:
samo zapotrzebowanie teorii na taki byt.
Woda daje więc:
genealogię pogłębiania referencji.
Eter:
genealogię utraty referencji albo jej semantycznej translokacji.
To pozwala sformułować nowe pytanie:
co musi przetrwać reorganizację teorii, abyśmy mogli powiedzieć, że nowa teoria nadal mówi o tym samym?
Sama nazwa:
nie wystarcza.
Samo podobieństwo funkcji:
nie zawsze wystarcza.
Potrzebujemy:
odpowiedniego profilu inwariantów referencyjnych.
Kripke i Putnam pokazują jeszcze jeden wymiar.
Woda może być:
powierzchniowo skopiowana.
XYZ może wyglądać:
dokładnie tak samo.
Może:
płynąć w rzekach.
Może:
gasić pragnienie mieszkańców Ziemi Bliźniaczej.
Ale jeżeli nie zachowuje:
konstytutywnej mikrostruktury ziemskiej wody,
w klasycznej eksternalistycznej interpretacji:
nie jest naszym rodzajem „woda”.
Tożsamość wymaga więc:
więcej niż podobieństwo.
Ale rzeczywista woda uczy nas także:
że mikrostruktura nie wystarcza do wyjaśnienia wszystkich jej funkcji.
Otrzymujemy zatem dwustronne ograniczenie:
bez mikrostruktury tracimy rodzaj; bez organizacji tracimy znaczną część własności rzeczywistej substancji.
I właśnie między tymi dwoma poziomami znajduje się:
reorganizacja.
Najpełniejsza architektura wygląda:
MIKROSTRUKTURA
↓
ODDZIAŁYWANIA
↓
ORGANIZACJA ZBIOROWA
↓
FAZA
↓
MIESZANINA
↓
ŚRODOWISKO
↓
FUNKCJA
↓
GENEALOGIA
↓
MODEL
↓
REFERENCJA.
Każdy poziom posiada:
własne inwarianty.
Każdy:
własne tolerancje.
Każdy:
własne progi utraty tożsamości.
Dlatego ogólna definicja może brzmieć:
Tożsamość substancji poprzez reorganizację jest wielopoziomową ciągłością materialnej organizacji, w której odpowiednie inwarianty mikrostrukturalne konstytuują przynależność do rodzaju chemicznego, podczas gdy inwarianty fazowe, kompozycyjne, funkcjonalne, środowiskowe i genealogiczne określają tożsamość kolejnych poziomów realizacji tej materii.
Ale potrzebny jest jeszcze:
obserwator.
To on pyta:
„ta sama pod jakim względem?”
Nie może jednak:
dowolnie wymyślić odpowiedzi.
Jeżeli woda zawiera:
określony patogen,
to fakt ten istnieje:
niezależnie od turysty.
Jeżeli atmosfera zawiera:
niebezpiecznie dużo CO₂,
nie staje się bezpieczna:
dlatego, że nazwaliśmy ją „powietrzem”.
Jeżeli eksperyment nie wykazuje:
oczekiwanego dryfu eteru,
teoria musi:
odpowiedzieć na różnicę.
Świat:
ogranicza logos.
Dlatego końcowa formuła jest zgodna z realizmem relacyjno-kryterialnym:
obserwator określa sygnaturę pytania o substancję, lecz rzeczywista organizacja materii ogranicza, które odpowiedzi mogą być prawdziwe.
Woda:
nie stała się H₂O przez nazwanie.
CO₂:
nie staje się niebezpieczny przez zmianę nazwy.
Eter:
nie zostaje ocalony przez zachowanie słowa „eter”.
Tożsamość wymaga:
czegoś więcej niż języka.
Wymaga:
realnego inwariantu organizacji.
Ale inwariant nie oznacza:
niezmienności wszystkich własności.
Cząsteczki mogą się:
przemieszczać.
Wiązania:
zrywać.
Faza:
zmieniać.
Mieszanina:
fluktuować.
System:
nadal może należeć do tej samej genealogii.
Nie oznacza to jednak, że materia:
przechowuje pełny zapis własnej historii.
System może rzeczywiście posiadać określoną genealogię, a jednocześnie utracić ślady pozwalające:
tę genealogię odtworzyć.
Ta sama aktualna konfiguracja może być osiągalna poprzez:
różne wcześniejsze trajektorie transformacji.
Dlatego trzeba rozdzielić:
POCHODZENIE
od:
PAMIĘCI POCHODZENIA
oraz:
REKONSTRUKCJI POCHODZENIA.
Pochodzenie jest:
relacją historyczną.
Pamięć wymaga:
aktualnego nośnika zależnego od przeszłości.
Rekonstrukcja wymaga:
śladu albo zewnętrznego świadectwa pozwalającego rozróżnić alternatywne historie.
To rozróżnienie jest szczególnie istotne dla wody. Fakt, że atomy obecne dziś w określonej próbce uczestniczyły wcześniej w innych układach biologicznych lub chemicznych, nie oznacza, że aktualna woda przechowuje informację:
o tych wcześniejszych konfiguracjach.
Jeżeli wcześniejsza molekuła została rozłożona, jej składniki weszły w inne związki, a później powstała nowa molekuła H₂O, zachowana może być:
historia części materiału,
ale nie:
tożsamość wcześniejszego molekularnego tokenu.
Dlatego:
genealogia materii nie stanowi argumentu za „pamięcią wody”.
Aby mówić o pamięci fizycznej, trzeba wskazać:
nośnik;
trwałość śladu;
zależność jego stanu od wcześniejszego zdarzenia;
możliwość operacyjnego odczytu.
Samo stwierdzenie:
„ten materiał wcześniej uczestniczył w X”
nie wystarcza.
I prowadzi to do jeszcze jednej ważnej zasady:
Tożsamość systemu nie wymaga pełnej pamięci własnej historii.
Rzeka może pozostawać:
tą samą rzeką,
choć nie przechowuje indywidualnych biografii wszystkich molekuł wody.
Organizm może zachowywać:
ciągłość,
nie pamiętając wszystkich wcześniejszych stanów komórkowych.
Atmosfera może reprodukować:
względnie stabilny profil,
mimo że nie istnieje operacyjna możliwość odtworzenia trajektorii każdej molekuły.
Dlatego:
tożsamość genealogiczna i identyfikowalność genealogiczna są odrębnymi wymiarami systemu. Ciągłość ta nie wymaga, aby aktualny stan substancji przechowywał kompletną pamięć własnej historii. Rzeczywista genealogia, pozostawiony przez nią ślad oraz możliwość epistemicznej rekonstrukcji tej genealogii stanowią odrębne poziomy, które mogą się częściowo lub całkowicie rozchodzić.
Dlatego substancja okazuje się kolejnym przypadkiem ogólnej zasady:
tożsamość nie przeciwstawia się zmianie. Jest określonym sposobem zachowania organizacji poprzez zmianę.
A najbardziej syntetycznie:
Woda pokazuje, że ten sam referent może przeżyć zmianę teorii. Eter pokazuje, że ta sama nazwa może przeżyć utratę referenta. CO₂ pokazuje, że ta sama molekuła może zmieniać funkcję wraz z organizacją środowiska. Powietrze pokazuje, że system może posiadać tożsamość bez jednej konstytutywnej molekuły. Razem pokazują, że tożsamość materii nie znajduje się ani wyłącznie w nazwie, ani wyłącznie w formule, lecz w hierarchii inwariantów właściwych dla określonych poziomów organizacji.
To prowadzi do końcowej tezy logodygmatu:
Materia może zachowywać tożsamość organizacyjną poprzez zmianę bez zachowania pełnej informacji o przebytych transformacjach. Genealogia określa rzeczywistą historię systemu; ślad genealogiczny określa, co z tej historii pozostało w stanie aktualnym; identyfikowalność genealogiczna określa natomiast, ile z tej historii może zostać operacyjnie odtworzone.
Przypisy
[1] Historia nowoczesnego rozumienia składu wody była procesem wieloetapowym. Priestley, Cavendish, Watt i Lavoisier uczestniczyli w eksperymentach prowadzących do rozpoznania, że woda nie jest pierwiastkiem; Lavoisier w latach 80. XVIII wieku interpretował syntezę i analizę wody w ramach nowej teorii tlenu i wodoru. Science History Institute podkreśla zarówno eksperymenty syntetyczne, jak i dążenie Lavoisiera do potwierdzenia składu przez analizę.
[2] Współczesne omówienia Kripkego i Putnama wskazują, że argument z wody i Twin Earth silnie wspiera konieczność odpowiedniej konstytucji H₂O dla ziemskiej wody, lecz nie musi dowodzić, że samo posiadanie struktury H₂O jest bez dodatkowych warunków wystarczające dla każdego możliwego użycia kategorii „woda”. SEP wskazuje m.in. problem pojedynczej molekuły, fazy i kolektywnych własności substancji.
[3] Ciekła woda posiada dynamiczną strukturę wiązań wodorowych. Tworzenie, zrywanie i reorganizacja tych wiązań mają zasadnicze znaczenie dla jej struktury, dynamiki i wielu anomalnych własności makroskopowych.
[4] CDC Yellow Book 2026 wskazuje, że ryzyko zakażeń przenoszonych przez żywność i wodę w Egipcie pozostaje istotne. W dużych międzynarodowych hotelach woda kranowa jest zazwyczaj odpowiednio chlorowana, lecz poza nimi może pochodzić ze zbiorników prywatnych niekontrolowanych w taki sam sposób; CDC zaleca przestrzeganie zasad bezpieczeństwa żywności i wody.
[5] NOAA podaje dla suchej atmosfery ziemskiej około 78,084% azotu, 20,946% tlenu, 0,934% argonu i około 0,042% CO₂. Para wodna jest zmienna i może lokalnie stanowić do kilku procent objętości atmosfery.
[6] NIOSH podaje dla CO₂ wartość IDLH równą 40 000 ppm. Limit NIOSH REL wynosi 5 000 ppm jako średnia ważona czasem oraz 30 000 ppm jako wartość krótkotrwała. Dane te pokazują, że funkcjonalny status środowiska zależy od stężenia, mimo zachowania molekularnej tożsamości CO₂.
[7] Eksperyment Michelsona–Morleya z 1887 r. nie wykazał oczekiwanego efektu ruchu Ziemi względem eteru światłonośnego. Wynik stanowił poważne wyzwanie dla prostych modeli eterowych; szczególna teoria względności Einsteina z 1905 r. umożliwiła opis zjawisk bez klasycznego mechanicznego eteru. Historycznie błędne byłoby jednak twierdzenie, że jeden eksperyment natychmiast i samodzielnie „udowodnił nieistnienie” wszystkich możliwych koncepcji eteru.
[8] W wykładzie Ether and the Theory of Relativity wygłoszonym w Lejdzie 5 maja 1920 r. Einstein użył słowa „eter” dla fizycznych własności przestrzeni w ogólnej teorii względności, ale wyraźnie odróżniał taki „eter” od mechanicznego medium z częściami posiadającymi śledzalny ruch. Dlatego ciągłość terminologiczna nie powinna być automatycznie traktowana jako pełna ciągłość ontologiczna.
[9] Eksperyment myślowy Twin Earth Putnama został celowo umieszczony w roku 1750, przed poznaniem molekularnej struktury wody. Ma pokazać, że dwie osoby mogą pozostawać wewnętrznie identyczne pod względem stanów psychicznych, a mimo to ich terminy rodzaju naturalnego posiadają różne referenty ze względu na odmienne środowiska.
[10] Badania ultrakrótkoczasowej dynamiki ciekłej wody wskazują na bardzo szybką redystrybucję energii i utratę określonych korelacji strukturalnych sieci wiązań wodorowych. Nie stanowią wsparcia dla homeopatycznej koncepcji długotrwałej „pamięci wody” po zniknięciu substancji pierwotnie w niej obecnej.
[11] IUPAC definiuje ciężką wodę jako wodę zawierającą znaczącą frakcję deuteru w postaci D₂O lub HDO. Jest to dobry przykład pokazujący, że rzeczywista praktyka chemiczna nie sprowadza kategorii „wody” do jednej naiwnej reprezentacji zawierającej wyłącznie zwykły protium.
[12] OSHA klasyfikuje atmosferę zawierającą mniej niż 19,5% tlenu objętościowo jako oxygen-deficient w kontekście bezpieczeństwa pracy. Próg jest regulacyjnym i funkcjonalnym kryterium bezpieczeństwa, a nie definicją chemicznego „powietrza”.
[13] Jan Baptista van Helmont rozpoznał odrębność różnych gazów i identyfikował gaz odpowiadający temu, co dziś nazywamy CO₂. Późniejsza chemia, w tym prace Lavoisiera, zreorganizowała klasyfikację i wyjaśnienie jego składu. Jest to przykład, w którym referent fizyczny poprzedzał współczesny model chemiczny.
[14] Rozróżnienie „rodzaj naturalny – próbka – faza – mieszanina – środowisko” jest metodologicznie konieczne. W szczególności argumenty dotyczące natural-kind terms nie należy mechanicznie przenosić na wszystkie potoczne użycia słowa „woda”, które mogą oznaczać roztwór, masę wodną, napój albo środowisko hydrologiczne.
[15] Pojęcia „odporność referencyjna”, „śmierć referentu teoretycznego”, „próg referencyjny”, „translokacja nazwy”, „pogłębienie modelowe”, „inwariant referencyjny” i „genealogiczny następnik pojęcia” są w przedstawionych znaczeniach propozycjami terminologicznymi logodygmatu.
[16] Pojęcie „inwariantu mikrostrukturalnego” wykorzystuje pojęcie inwariantu analogicznie do wcześniejszej ogólnej teorii tożsamości. Nie oznacza, że mikrostruktura chemiczna jest formalnym inwariantem matematycznym bez uprzedniego określenia transformacji.
[17] „Inwariant kompozycyjny” odnosi się do mieszanin takich jak powietrze. Nie wymaga dokładnego zachowania każdej proporcji, lecz odpowiedniego profilu składu w granicach właściwych danemu kryterium. W tym sensie jest inwariantem tolerancyjnym, nie ścisłym matematycznym niezmiennikiem.
[18] Funkcjonalna tożsamość środowiska jest relacyjna. Ten sam składnik chemiczny może mieć odmienne konsekwencje zależnie od stężenia, ciśnienia, temperatury, obecności innych składników i właściwości organizmu. CO₂ i H₂O są szczególnie czytelnymi przykładami.
[19] W analizie bezpieczeństwa wody należy odróżnić identyczność podstawowego rozpuszczalnika od jakości całego systemu wodnego. CDC wskazuje, że zanieczyszczona woda może przenosić bakterie, wirusy, pasożyty i zanieczyszczenia chemiczne.
[20] Określenie „eter” obejmowało historycznie wiele koncepcji. Artykuł odnosi się przede wszystkim do klasycznego eteru światłonośnego związanego z problemem propagacji fal elektromagnetycznych. Nie należy utożsamiać wszystkich historycznych i współczesnych użyć słowa „ether”.
[21] Odporność referencyjna nie jest kategorią binarną. Historia nauki może zawierać przypadki częściowego zachowania struktury, w których nie jest oczywiste, czy mamy pogłębienie opisu jednego referenta, sukcesję pojęciową czy zastąpienie wcześniejszego postulowanego bytu.
[22] Możliwe światy Kripkego mają status modalny, a nie kosmologiczny. Nie należy utożsamiać ich z fizycznym multiwersem ani z interpretacją wielu światów mechaniki kwantowej.
[23] Teza o konieczności a posteriori nie oznacza, że sama refleksja filozoficzna ustala mikrostrukturę wody. To badanie empiryczne identyfikuje faktyczną strukturę, natomiast analiza modalna dotyczy statusu konieczności odpowiedniej identyfikacji.
[24] Pojęcie „wielosygnaturowej tożsamości” ma wskazywać, że jeden system materialny może być jednocześnie poprawnie klasyfikowany na różnych poziomach — chemicznym, fazowym, biologicznym, użytkowym czy genealogicznym — bez redukowania wszystkich tych kwalifikacji do jednego kryterium.
[25] Proponowana teoria nie rozstrzyga klasycznego filozoficznego sporu o metafizyczny status „substancji”. Termin jest używany operacyjnie dla rodzajów materialnych i ich realizacji, a głównym przedmiotem analizy jest związek mikrostruktury, organizacji, funkcji, genealogii i referencji.
Bibliografia podstawowa
Kripke S.A., Naming and Necessity, Harvard University Press.
Putnam H., „The Meaning of ‘Meaning’”, w: Mind, Language and Reality, Cambridge University Press, 1975.
„Natural Kinds”, Stanford Encyclopedia of Philosophy.
„Externalism About the Mind”, Stanford Encyclopedia of Philosophy.
Lavoisier A.-L., Traité Élémentaire de Chimie, 1789.
Science History Institute, materiały dotyczące Lavoisiera i rewolucji chemicznej.
Luzar A., Chandler D., „Hydrogen-bond kinetics in liquid water”, Nature 379, 1996.
Cowan M.L. i in., „Ultrafast memory loss and energy redistribution in the hydrogen bond network of liquid H₂O”, Nature 434, 2005.
Nilsson A., Pettersson L.G.M., „The structural origin of anomalous properties of liquid water”, Nature Communications 6, 2015.
IUPAC, Compendium of Chemical Terminology — Gold Book, hasło „heavy water”, wyd. internetowe 2025.
CDC, Yellow Book 2026 — Egypt.
CDC, Yellow Book 2026 — Food and Water Precautions for Travelers.
NOAA, The Atmosphere — JetStream.
NIOSH, Carbon dioxide — IDLH.
OSHA, materiały dotyczące atmosfer z niedoborem tlenu.
American Physical Society, materiały historyczne dotyczące eksperymentu Michelsona–Morleya.
Einstein A., Ether and the Theory of Relativity, Leiden, 1920.
Komentarze
Pokaż komentarze (1)