Co to jest Lend-Lease? Jak Amerykanie pomogą Ukrainie

Amerykanie zgodzili się na przyjęcie ustawy o Lend-Lease. W ramach programu pomocowego Kijów będzie mógł otrzymywać towary niezbędne do prowadzenia wojny (źródło: PAP/EPA/JIM LO SCALZO)
Amerykanie zgodzili się na przyjęcie ustawy o Lend-Lease. W ramach programu pomocowego Kijów będzie mógł otrzymywać towary niezbędne do prowadzenia wojny (źródło: PAP/EPA/JIM LO SCALZO)
Stały komitet Izby Reprezentantów USA zgodził się na przyjęcie ustawy S. 3522 – ustawy o Lend-Lease na rzecz obrony demokracji na Ukrainie (The Ukraine Democracy Defense Lend-Lease Act of 2022). Już 6 kwietnia Senat jednogłośnie uchwalił ten dokument. W ramach kolejnych działań nastąpi głosowanie w Izbie Reprezentantów oraz podpisanie ustawy przez prezydenta.

Wielu Rosjan i Ukraińców doskonale zdaje sobie sprawę z tego, czym jest Lend-Lease. To program pomocy Stanów Zjednoczonych dla sojuszników, przed ich pełnym zaangażowaniem się w II Wojnę Światową w Europie, dzięki któremu mieszkańcy tych krajów mieli dostęp do importowanej czekolady czy narzędzi kuchennych.

Od 1941 program Lend-Lease obejmował także ZSRR. W ciągu czterech lat wojny Związek Radziecki otrzymał dostawy od USA, Kanady i Wielkiej Brytanii o łącznej wartości 13 miliardów dolarów (z czego 11,3 miliardów dolarów pochodziło ze Stanów Zjednoczonych). W 2015 oszacowano tę kwotę na ponad 160 miliardów dolarów, przeliczając na dzisiejsze pieniądze.

Warunki programu zakładały nieoprocentowaną pożyczkę, a za zniszczony lub nienadający się do użytku sprzęt i materiały nie trzeba było płacić. Spłacić trzeba było natomiast nienaruszone mienie nadające się do użytku.

Rola Lend-Lease w produkcji radzieckiej

Zdaniem stronniczych specjalistów, rola Lend-Lease jest niewielka: “tylko” 409 tys. ciężarówek, 13,3 tys. traktorów i ciągników, 18,7 tys. samolotów, 12,5 tys. czołgów i dział samobieżnych, 90 statków towarowych, 105 ścigaczy okrętów podwodnych, 1900 lokomotyw i 11 tys. wagonów, 4,5 mln ton żywności. I twierdzą, że jest to zaledwie 4 procent produkcji radzieckiej.

Jednocześnie w wydanym w 2011 roku rosyjskim podręczniku do historii dla klasy jedenastej, opracowanym przez A.O. Czubariana, napisano:

— W czasie “zimnej wojny” ideolodzy radzieccy starali się bagatelizować tę pomoc, szacując ją na 4 procent całej produkcji radzieckiej. Z kolei wielu amerykańskich specjalistów starało się przedstawiać dostawy w ramach Lend-Lease jako główne źródło sowieckich zwycięstw. Historycy są zgodni co do tego, że pomoc w ramach Lend-Lease stanowiła aż 10 procent całkowitej produkcji radzieckiej, przyczyniając się w znacznym stopniu do wspólnego zwycięstwa.

Dostawy w ramach programu

Dostawy w ramach Lend-Lease odbywały się różnymi drogami: do położonych na północy Rosji Murmańska i Archangielska, przez okupowany przez ZSRR Iran i Wielką Brytanię oraz przez porty na Dalekim Wschodzie i Kamczatce.

Dyrektor Międzynarodowego Centrum Historii i Socjologii II Wojny Światowej Wyższej Szkoły Ekonomicznej Rosyjskiego Państwowego Uniwersytetu Badawczego Oleg Budnickij napisał, że dostarczone przez aliantów statki służyły co najmniej do połowy lat 70. Importowane konserwy mięsne stanowiły 108 procent produkcji radzieckiej (664,6 tys. ton), cukier granulowany – prawie 42 procent (610 tys. ton). Zaimportowano także 16 milionów par butów.

— Dostawy aliantów praktycznie wyeliminowały dwie słabe strony Armii Czerwonej – transport i łączność. Alianci dostarczyli 409,5 tys. samochodów, przede wszystkim ciężarowych (“Studebaker”), co stanowiło 1,5 raza więcej niż produkcja radziecka w czasie wojny. Ponadto dostarczono 1,9 tys. parowozów (produkcja radziecka – 446 sztuk), ponad 11 tys. wagonów (w ZSRR wyprodukowano nieco ponad 1000), 622 tys. ton szyn. W ramach programu Lend-Lease dostarczono do ZSRR 35,8 tys. radiostacji, 5899 odbiorników, prawie milion mil kabla telefonicznego (mógłby on kilkakrotnie okrążyć Ziemię wokół równika). Alianci dostarczyli 22 195 samolotów, z których większość była lepsza od radzieckich odpowiedników. Słynny radziecki as, trzykrotny Bohater Związku Radzieckiego Aleksandr Pokryszkin zestrzelił 48 z 59 niemieckich samolotów, latając amerykańskim myśliwcem Airacobra — zaznaczył ekspert.

Nieoceniona pomoc Amerykanów

Ekspert zacytował również marszałka ZSRR Gieorgija Żukowa, który odniósł się do amerykańskiej pomocy w ramach Lend-Lease.

— Nie da się zaprzeczyć, że Amerykanie przysłali nam tyle materiałów, bez których nie mogliśmy stworzyć rezerw i nie mogliśmy kontynuować wojny… Nie mieliśmy materiałów wybuchowych, prochu. Nie mieliśmy z czego robić naboi do karabinów. Amerykanie naprawdę pomogli nam z prochem, materiałami wybuchowymi. A ile blachy do nas wysłali! Przecież nie bylibyśmy w stanie szybko uruchomić produkcji czołgów, gdyby nie amerykańska pomoc w zakresie stali. A teraz zostało to przedstawione w taki sposób, że mieliśmy tego wszystkiego pod dostatkiem — mówił Żukow.

Problemy ze spłatą zobowiązań

Zgodnie z postanowieniami umowy, Związek Radziecki musiał zapłacić za dostawy. Wielka Brytania wypłacała pożyczone od Stanów Zjednoczonych i Kanady 5,5 miliada dolarów aż do 2016 roku. 

Władze ZSRR w 1947 odmówiły zapłaty.

Obietnicę spłaty długu Amerykanie uzyskali dopiero w 1990 roku, zmniejszając do tego czasu kwotę z 2,6 miliarda dolarów do 674 milionów dolarów. 

Rosja, która przejęła wszystkie długi ZSRR, spłaciła Stanom Zjednoczonym dług z tytułu Lend-Lease dopiero w 2006 roku — 61 lat po zakończeniu wojny i 65 lat po rozpoczęciu pomocy.

Lubię to! Skomentuj11 Napisz notkę Zgłoś nadużycie

Więcej na ten temat

Komentarze

Inne tematy w dziale Polityka