Garaż, maszyny i śpiwory. Polskie fabryki nielegalnych papierosów

Fabryki, które działają jak zegar i znikają jak widmo

Raport KPMG z 2024 roku oraz seria artykułów w węgierskich mediach opisują zjawisko, które specjaliści zaczęli nazywać dobowymi fabrykami. To małe, mobilne zakłady produkujące papierosy bez akcyzy w budynkach mieszkalnych, garażach i halach przemysłowych. Nie potrzebują dużo miejsca. Montuje się je szybko i równie szybko demontuje. Często wystarczą 24 godziny.

Zobacz takżeAdwokat Paweł K. może wywinąć się od więzienia. Łagodny wyrok otwiera furtkę

Ich siłą jest prostota, wręcz prymitywna produkcja, bo przestępcy zakładają ryzyko wykrycia i wkalkulowują je w swój kryminalny biznesplan. W Budapeszcie, w jednej z takich fabryk, znaleziono sześć milionów papierosów oraz tytoń wystarczający do wyprodukowania kolejnych dwudziestu jeden milionów sztuk.

Raport wskazuje też na rosnący czarny rynek vape'ów, czyli aromatyzowanych e-papierosów. Sprzedaje się przez internet i media społecznościowe z ominięciem sklepów stacjonarnych. Na Węgrzech organy podatkowe NAV przeprowadzały już zakupy z nielegalnych ogłoszeń online. Ich sprzedawcom grożą surowe kary.

Zorganizowane grupy przestępcze coraz częściej przenoszą też produkcję bliżej odbiorcy, żeby obniżyć koszty transportu i zmniejszyć ryzyko wykrycia na granicy.

W Polsce: garaż, maszyny, śpiwory i ludzie bez dokumentów

Ten sam schemat, te same twarze. CBŚP wchodzi do garażu w powiecie rawskim na Mazowszu i zastaje pracowników którzy przez cały czas produkcji nie opuszczali budynku. Spali, jedli i pracowali w tym samym miejscu, w specjalnie przygotowanej części z łazienką, kuchnią i sypialnią. Rok temu w województwie mazowieckim zatrzymano osiem osób, w tym pięciu obywateli Armenii i trzech Ukraińców. W powiecie oleckim, w hali po dawnym zakładzie, służby odkryły dwie kompletne linie produkcyjne, ponad sześć milionów papierosów i dwa i pół tony krajanki tytoniowej. Zatrzymano trzynaście osób, z czego dziesięcioro to cudzoziemcy.

Zobacz akcję rozbicia nielegalnej fabryki papierosów przez CBŚP:

Rzecznik CBŚP podkomisarz Krzysztof Wrześniowski w TVN24 tak opisywał jedną z akcji w Wielkopolsce: "Zatrzymano czterech obywateli Polski oraz trzy osoby narodowości ukraińskiej, którzy na miejscu zajmowali się procesem produkcyjnym. Ze wstępnych ustaleń śledczych wynika, że grupa mogła wyprodukować w tej fabryce nawet kilkanaście milionów papierosów, które trafiły do sprzedaży w Polsce i za granicą."

W samym 2025 roku samo CBŚP zlikwidowało 29 nielegalnych fabryk papierosów i 11 krajalni tytoniu. Przejęto ponad 710 milionów papierosów bez polskich znaków akcyzy i ponad 237 ton tytoniu.

Straty idą w setki milionów. Ma być gorzej

Według raportu KPMG w 2024 roku z nielegalnych źródeł pochodziło w Polsce około 1,85 miliarda papierosów. To wzrost o ponad 23 procent rok do roku. Straty dla budżetu państwa wyniosły 312 milionów euro, czyli o ponad 57 procent więcej niż rok wcześniej. Jeszcze w 2023 roku szara strefa stanowiła 3,6 procent krajowego rynku tytoniowego. W czwartym kwartale 2024 roku sięgnęła 6,6 procent, a na koniec 2025 roku już 7,5 procent.

Zobacz takżeA ja nie dam. Co dziesiąty podatnik w Polsce nie zamierza się z nikim dzielić

Impulsem do wzrostu są kolejne podwyżki akcyzy. Od marca 2025 roku akcyza na papierosy wzrosła o 25 procent, na tytoń do skręcania o 38 procent, a na wkłady do podgrzewaczy aż o 50 procent. To zjawisko znane od wielu lat w każdej gospodarce: im wyższy podatek, tym większy zysk z nielegalnej produkcji i tym silniejszy powód, żeby uruchomić kolejny garaż. W całej Unii Europejskiej co jedenasty wypalony papieros pochodził w 2024 roku z nielegalnych źródeł. Łączne straty unijnych budżetów wyniosły 14,9 miliarda euro.

Warsaw Enterprise Institute w raporcie z lipca 2025 roku stawia tę sprawę wprost: "Im więcej państwo wprowadza kontroli, zakazów i podatków, tym bardziej traci kontrolę nad rynkiem. Każda nowa regulacja, przedstawiana jako narzędzie do uszczelniania systemu, w rzeczywistości tworzy nowe, lukratywne nisze dla przestępców." Autorzy ostrzegają też, że infrastruktura zbudowana przez lata do przemytu papierosów służy dziś do przemytu podrobionych leków i narkotyków. Polska nie jest już tylko rynkiem zbytu, ale staje się europejskim węzłem przerzutowym zorganizowanej przestępczości.

red.