Abstrakt
Artykuł rozwija tezę, że klasyczne i nowoczesne teorie znaczenia — od tradycji realistycznej poprzez Gottlob Frege, Bertrand Russell, Willard Van Orman Quine aż po Saul Kripke — budowane były przede wszystkim w horyzoncie epistemologii nauki i problemu odniesienia języka do rzeczywistości. Proponowana modalno-autopoietyczna teoria znaczenia posiada natomiast charakter transsystemowy i odnosi się nie wyłącznie do nauki, lecz do wszystkich systemów operujących stabilizacją sensu:
prawa,
polityki,
ekonomii,
antropologii,
i struktur społecznych.
Tekst argumentuje, że znaczenie nie jest jedynie problemem językowym, lecz operacyjną strukturą organizacji rzeczywistości społecznej. Analizie poddano:
ius operativum jako autopoiesis prawa,
replikę jako strukturę antropologiczną,
kwantową strukturę społeczeństwa,
autopoietyczność polityki europejskiej,
oraz ekonomię jako system stabilizacji binarnej aktywów i pasywów.
Artykuł proponuje ujęcie znaczenia jako uniwersalnej operacji redukcji modalności interpretacyjnej w obrębie systemów reprodukujących własne warunki istnienia.
1. Wprowadzenie
Klasyczne i nowoczesne teorie znaczenia:
od Arystotelesa,
poprzez Fregego,
Russella,
Quine’a,
Wittgensteina,
aż po Kripkego,
powstawały przede wszystkim:
w horyzoncie epistemologii nauki.
Ich centralnym problemem było:
odniesienie języka do rzeczywistości,
stabilizacja referencji,
prawdziwość zdań,
oraz możliwość opisu świata.
Znaczenie:
rozumiane było głównie jako:
problem:
logiczny,
epistemologiczny,
lub semantyczny.
Niniejszy tekst rozwija tezę,
że:
znaczenie nie jest wyłącznie problemem języka ani nauki,
lecz:
uniwersalnym mechanizmem operacyjnej organizacji systemów społecznych.
2. Ograniczenia klasycznych teorii znaczenia
2.1. Frege i epistemologia odniesienia
Gottlob Frege:
rozszczepił:
sens (Sinn)
i odniesienie (Bedeutung)¹.
Jednak:
problem znaczenia
pozostawał nadal:
problemem:
logiczno-epistemologicznym.
2.2. Russell i analiza logiczna
Bertrand Russell:
próbował redukować znaczenie
do:
logicznej struktury opisu².
Znaczenie:
miało charakter:
reprezentacyjny,
i deskrypcyjny.
2.3. Quine i relacyjność języka
Willard Van Orman Quine:
destabilizował:
sztywność znaczenia,
pokazując:
nieokreśloność przekładu,
i holistyczność języka³.
Jednak:
nadal:
problem znaczenia
pozostawał osadzony:
w teorii poznania i nauki.
2.4. Kripke i stabilizacja referencji
Saul Kripke:
próbował ustabilizować znaczenie
poprzez:
sztywną desygnację⁴.
Jednak:
także tutaj:
głównym polem pozostawała:
epistemologia odniesienia naukowego.
3. Przekroczenie epistemologii nauki
Modalno-autopoietyczna teoria znaczenia:
przekracza:
wyłącznie językowy
i epistemologiczny
charakter semantyki.
Znaczenie:
okazuje się uniwersalnym mechanizmem organizacji systemów społecznych.
Nie dotyczy wyłącznie:
języka nauki,
lecz:
wszystkich systemów:
stabilizujących własną operacyjność.
4. Prawo i ius operativum
4.1. Prawo jako operacja
W klasycznych teoriach:
prawo:
interpretowano:
normatywnie,
lub instytucjonalnie.
W ujęciu:
ius operativum
norma prawna nie posiada znaczenia wyłącznie tekstowego, lecz realizuje się operacyjnie poprzez praktykę interpretacyjną, instytucjonalną i proceduralną
Norma:
organizuje:
czas,
relacje,
przepływy,
oraz możliwość działania systemu.
4.2. Znaczenie prawa
Znaczenie normy:
nie jest:
wyłącznie definicją,
lecz:
modalną stabilizacją możliwości operacyjnych.
Prawo:
produkuje:
własne warunki interpretacyjne,
czyli:
działa autopoietycznie.
5. Antropologia: replika jako struktura człowieka
5.1. Człowiek jako replika społeczna
Klasyczna antropologia:
zakładała:
autonomiczny podmiot.
W ujęciu repliki:
jednostka:
reprodukuje:
formy kulturowe,
językowe,
i społeczne.
Tożsamość:
nie jest absolutnie substancjalna,
lecz:
operacyjnie reprodukowana.
5.2. Znaczenie osoby
Znaczenie człowieka:
nie jest:
wyłącznie biologiczne,
ani:
czysto psychologiczne.
Jest:
autopoietyczną stabilizacją relacji społecznych i symbolicznych.
6. Kwantowa struktura społeczeństwa
6.1. Społeczeństwo jako pole modalności
Społeczeństwo:
nie posiada:
jednej stabilnej postaci,
lecz:
funkcjonuje jako:
pole potencjalnych konfiguracji.
Znaczenie społeczne:
aktualizuje się:
poprzez operacje systemowe,
podobnie jak:
stan kwantowy
aktualizuje się:
poprzez pomiar.
6.2. Prawda jako efekt operacyjny
Znaczenie:
nie jest wyłącznie reprezentacją,
lecz:
efektem:
organizacji relacji,
komunikacji,
i stabilizacji systemowej.
7. Polityka i autopoiesis Unii Europejskiej
7.1. UE jako system autopoietyczny
European Union:
nie jest wyłącznie strukturą polityczną,
lecz:
systemem reprodukującym:
własne reguły,
znaczenia,
i mechanizmy legitymizacji.
7.2. Znaczenie polityczne
Pojęcia:
„praworządność”,
„Europa”,
„wartości europejskie”,
„demokracja”
nie posiadają:
jednej stabilnej istoty.
Ich znaczenie:
stabilizowane jest:
operacyjnie,
instytucjonalnie,
i komunikacyjnie.
8. Ekonomia i binarność aktywa–pasywa
8.1. Znaczenie ekonomiczne
Ekonomia:
nie operuje wyłącznie:
materialnymi dobrami,
lecz:
systemami znaczeń finansowych.
Pieniądz:
jest:
znakiem operacyjnym.
8.2. Aktywa i pasywa
Binarność:
aktywa/pasywa
stanowi:
mechanizm stabilizacji systemu ekonomicznego.
Znaczenie:
nie wynika:
wyłącznie z materialności,
lecz:
z pozycji relacyjnej w systemie przepływów.
9. Modalno-autopoietyczna teoria znaczenia
Znaczenie:
nie jest:
wyłącznie problemem językowym,
lecz:
operacyjnym mechanizmem organizacji rzeczywistości społecznej.
Każdy system:
stabilizuje:
własne znaczenia,
różnice,
i relacje interpretacyjne.
Znaczenie:
jest redukcją modalnej nadmiarowości świata
do:
operacyjnie używalnych struktur.
10. Wnioski
Klasyczne teorie znaczenia:
powstawały głównie:
w obrębie epistemologii nauki.
Modalno-autopoietyczna teoria znaczenia:
rozszerza problem semantyki
na:
wszystkie systemy społeczne.
Znaczenie:
okazuje się:
uniwersalnym mechanizmem:
autopoietycznej stabilizacji operacyjnej.
W konsekwencji:
język,
prawo,
polityka,
ekonomia,
i antropologia
funkcjonują jako systemy produkcji i stabilizacji modalności znaczeniowych.
Przypisy
Gottlob Frege, “Über Sinn und Bedeutung,” 1892.
Bertrand Russell, “On Denoting,” Mind 14 (1905).
Willard Van Orman Quine, Word and Object (Cambridge, MA: MIT Press, 1960).
Saul Kripke, Naming and Necessity (Cambridge, MA: Harvard University Press, 1980).
Bibliografia
Frege, Gottlob. “Über Sinn und Bedeutung.” 1892.
Kripke, Saul. Naming and Necessity. Cambridge, MA: Harvard University Press, 1980.
Quine, Willard Van Orman. Word and Object. Cambridge, MA: MIT Press, 1960.
Russell, Bertrand. “On Denoting.” Mind 14 (1905).
Komentarze
Pokaż komentarze (3)