Codziennie umiera aż 300 Polaków. A na te badania są setki tysięcy wolnych terminów

Z artykułu dowiesz się:

W Polsce z powodu nowotworów umiera ponad 100 tys. osób rocznie
Z programu profilaktyki raka szyjki macicy korzysta około 15 proc. uprawnionych kobiet
Na początku sierpnia dostępnych było ponad 384 tys. terminów na mammografię i ponad 445 tys. na test HPV HR
Od października ma ruszyć program wczesnego wykrywania raka płuca z wykorzystaniem niskodawkowej tomografii komputerowej

Ponad 100 tys. zgonów rocznie. Profilaktyka może uratować życie

Rocznie z powodu nowotworów umiera ponad 100 tys. Polaków. Nowotwory złośliwe odpowiadają za ponad 25 proc. wszystkich zgonów w kraju i są drugą najczęstszą przyczyną śmierci. Według Światowej Organizacji Zdrowia dzięki profilaktyce można zapobiec 30–50 proc. nowotworów. Europejski kodeks walki z rakiem wśród najważniejszych zaleceń wymienia m.in. niepalenie tytoniu, utrzymywanie prawidłowej masy ciała, aktywność fizyczną, szczepienia przeciwko HPV i WZW typu B oraz udział w badaniach przesiewowych. Te ostatnie pozwalają wykryć chorobę lub zmiany przedrakowe jeszcze u osób, które nie mają objawów.

– Obecnie w Polsce funkcjonują trzy programy profilaktyczne. Jest to program profilaktyki raka piersi, skierowany do kobiet od 45. do 74. roku życia. Badaniem, które proponujemy i do którego zachęcamy, jest mammografia. Obecnie zgłaszalność na badania mammograficzne kształtuje się mniej więcej między 20 a 25 proc. Drugim programem jest program profilaktyki raka szyjki macicy, skierowany do kobiet od 25. do 64. roku życia. Testem wykonywanym w ramach programu jest test HPV HR, który określa, czy w wymazie znajduje się DNA wirusa brodawczaka ludzkiego – mówi agencji Newseria Dagmara Mokwa, zastępca kierownika Zakładu Profilaktyki Nowotworów Narodowego Instytutu Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie – PIB.

Zobacz takżeByli pewni, że wygrał fortunę. Ukraińcy pobili i grozili śmiercią 22-latkowi

Setki tysięcy wolnych terminów na badania

W ciągu ostatnich dwóch lat z programu profilaktyki raka piersi skorzystało 32,77 proc. uprawnionych kobiet. W przypadku profilaktyki raka szyjki macicy na 1 sierpnia br. odsetek ten wynosił 15,22 proc., wobec 12,5 proc. w 2025 roku i 13,2 proc. w I kwartale 2026 roku. Wolnych terminów na badania nie brakuje. Na początku sierpnia w centralnej e-rejestracji na kolejne 90 dni dostępnych było ponad 384 tys. terminów na mammografię i ponad 445 tys. na test HPV HR.

Ministerstwo Zdrowia zapowiedziało również dodatkowe przypomnienia o badaniach. W drugiej połowie sierpnia blisko 35 tys. kobiet ma otrzymać SMS z przypomnieniem o mammografii, a kolejne blisko 25 tys. – powiadomienie w aplikacji mojeIKP.

Od 1 sierpnia podstawowym badaniem w programie profilaktyki raka szyjki macicy jest test HPV HR, wykrywający DNA wysokoonkogennych typów wirusa brodawczaka ludzkiego. Ministerstwo Zdrowia podaje, że w pilotażu z udziałem ponad 33 tys. kobiet test okazał się blisko dwukrotnie skuteczniejszy od cytologii w wykrywaniu ryzyka raka i stanów przedrakowych szyjki macicy. – Ze względu na ogromne zainteresowanie nowym testem proponowanym w programie od 1 sierpnia zauważamy bardzo dużą zgłaszalność zarówno kobiet młodych, tych 25–26-letnich, jak i pań starszych. Wychodzimy z zapaści mniej więcej 10–12-proc. zgłaszalności z ogromną nadzieją, że nowy test da nam bardzo duży wzrost zgłaszalności. Natomiast na razie jest to jeszcze bardzo niewystarczający procent – ocenia Dagmara Mokwa.

Zobacz takżeŻurek zszokował wielu. Aż 100 prokuratorów ruszyło do akcji ws. mowy nienawiści

Rak jelita grubego i płuca. Nowy program od października

Niskie zainteresowanie dotyczy również badań przesiewowych w kierunku raka jelita grubego. W I kwartale 2026 roku z programu skorzystało 15,9 proc. osób, które mogą się do niego zgłosić. W całym 2025 roku było to 15,84 proc. Program obejmuje osoby w wieku 50–65 lat, a także młodsze, w wieku 40–49 lat, jeśli rak jelita grubego został rozpoznany u ich krewnego pierwszego stopnia. NFZ szacuje, że z programu może skorzystać około 8 mln Polaków. Co roku raka jelita grubego rozpoznaje się u około 18 tys. osób, a choroba może rozwijać się bezobjawowo nawet przez kilka lat.

Według Narodowego Portalu Onkologicznego udział w badaniach przesiewowych może zapobiec rozwojowi tego nowotworu w 60–90 proc. przypadków. Kolonoskopia pozwala bowiem nie tylko wykryć zmiany przedrakowe, ale również usunąć polipy o wielkości do 15 mm. Od października do trzech funkcjonujących programów badań przesiewowych ma dołączyć program wczesnego wykrywania raka płuca z wykorzystaniem niskodawkowej tomografii komputerowej (NDTK).

Rak płuca jest w Polsce najczęstszą przyczyną zgonów z powodu nowotworów. Według danych Krajowego Rejestru Nowotworów w 2023 roku rozpoznano 21 045 nowych przypadków, a z powodu tej choroby zmarło 22 155 osób. Rak płuca odpowiadał za 25,4 proc. zgonów nowotworowych wśród mężczyzn i 18,6 proc. wśród kobiet.