Czy Wszechświat może mieć tożsamość?

Abstrakt

Pytanie o tożsamość człowieka, państwa, religii, pieniądza czy Ziemi zakłada zwykle istnienie systemu, który można odróżnić od jego środowiska i obserwować w różnych momentach historii. W przypadku Wszechświata oba założenia stają się problematyczne. Jeśli Wszechświat oznacza całość fizycznej rzeczywistości, nie posiada oczywistego środowiska zewnętrznego; obserwator również nie może zająć pozycji poza nim. Co więcej, relatywistyczna czasoprzestrzeń komplikuje samo pytanie, czy Wszechświat jest rzeczą „trwającą przez czas”, czy raczej czterowymiarową historią, której wcześniejsze i późniejsze konfiguracje są jej częściami.

Pojawia się wobec tego pytanie bardziej fundamentalne niż w poprzednich analizach logodygmatu:

czy pojęcie tożsamości, wypracowane dla systemów lokalnych, można bez modyfikacji odnieść do całości, wewnątrz której istnieją wszystkie systemy, wszystkie obserwatory i sam czas używany do opisu ich trwania?

W filozofii klasycznej problem tożsamości przez zmianę dotyczy napięcia pomiędzy niezmiennością identyczności numerycznej a faktem, że realnie istniejące rzeczy zmieniają własności. Współczesna metafizyka rozróżnia m.in. trwanie przez bycie w całości obecnym w kolejnych chwilach oraz trwanie jako czterowymiarowy byt posiadający części czasowe.[1] W kosmologii to rozróżnienie nabiera wyjątkowego znaczenia: pytanie „czy to ten sam Wszechświat miliard lat temu i dzisiaj?” nie jest neutralne wobec przyjętej ontologii czasu.

Logodygmat proponuje wobec tego odróżnić identyczność numeryczną od tożsamości genealogiczno-organizacyjnej. Pierwsza jest relacją logiczną: każdy byt jest identyczny z samym sobą. Druga dotyczy kryteriów, dzięki którym różne fazy dynamicznego procesu kwalifikujemy jako historię tego samego systemu.

Główna teza brzmi:

Jeżeli pojęcie tożsamości Wszechświata ma treść wykraczającą poza logiczną tautologię „Wszechświat jest identyczny z samym sobą”, musi dotyczyć genealogicznej ciągłości jego fizycznej historii: relacji, dzięki którym radykalnie odmienne konfiguracje kosmiczne są interpretowane jako fazy jednego procesu, a nie jako niezależne światy.

Jednocześnie analiza prowadzi do granicy:

Wszechświat może nie być po prostu największym systemem. Jeżeli stanowi całość domeny fizycznej, może być raczej horyzontem, w którym pojęcie systemu i jego tożsamości w ogóle uzyskuje zastosowanie.

Wtedy pytanie „czy Wszechświat może mieć tożsamość?” przestaje być zwykłym zastosowaniem teorii tożsamości.

Staje się:

testem granic samej teorii.

1. Najpierw trzeba ustalić, o co właściwie pytamy

Zdanie:

„Wszechświat jest tym samym Wszechświatem”

wydaje się oczywiste.

Ale może oznaczać co najmniej trzy różne rzeczy.

Pierwsze

Wszechświat jest numerycznie identyczny z samym sobą.

Drugie

różne epoki kosmiczne należą do historii jednego Wszechświata.

Trzecie

istnieje kryterium pozwalające wskazać, jakie transformacje Wszechświat mógłby przeżyć, nie tracąc własnej tożsamości.

Tylko dwa ostatnie problemy są dla logodygmatu naprawdę interesujące.

2. Identyczność numeryczna jest banalnie silna

W logice klasycznej identyczność oznacza:

A = A.

Jeżeli A istnieje:

jest sobą.

Nie istnieje dodatkowy mechanizm, który sprawia, że:

A „utrzymuje” własną identyczność.

Współczesna filozofia tożsamości zwraca uwagę właśnie na tę pozorną prostotę: problem zaczyna się nie przy samym pojęciu identyczności, lecz przy próbie pogodzenia go z realną zmianą.[1]

3. Tożsamość logodygmatyczna nie jest konkurencyjną logiką identyczności

To bardzo ważne zabezpieczenie.

Logodygmat nie mówi:

A może przestać być identyczne z A.

Mówi:

obserwator musi posiadać kryterium pozwalające traktować A w czasie t₁ oraz A w czasie t₂ jako fazy historii jednego systemu.

To jest:

problem trwałości,

a nie zmiana klasycznego znaczenia znaku „=”.

4. Dlatego właściwe pytanie brzmi inaczej

Nie:

„dlaczego Wszechświat jest identyczny ze sobą?”

Lecz:

dlaczego gorący, niemal jednorodny wczesny kosmos oraz obecny Wszechświat zawierający galaktyki, gwiazdy, planety i obserwatorów traktujemy jako fazy jednej historii?

To jest problem:

genealogicznej kwalifikacji.

5. Wszechświat bardzo się zmienił

Współczesna kosmologia rekonstruuje około 13,8 miliarda lat ewolucji kosmicznej. Najstarsze bezpośrednio obserwowane promieniowanie elektromagnetyczne — mikrofalowe promieniowanie tła — pochodzi z epoki około 380 tysięcy lat po rozpoczęciu gorącej historii ekspansyjnej.[2]

Dzisiejszego świata wtedy:

praktycznie nie było.

6. Nie istniała Ziemia

Nie istniało:

Słońce;

Układ Słoneczny;

życie ziemskie;

człowiek.

Nie istniały nawet:

galaktyki w obecnej dojrzałej postaci.

A jednak mówimy:

ten sam Wszechświat.

7. Tożsamość nie może więc zależeć od zachowania aktualnego inwentarza

Jeżeli tożsamość Wszechświata byłaby:

sumą tożsamości wszystkich aktualnych obiektów,

powstanie i śmierć każdej gwiazdy zmieniałaby:

tożsamość całego Wszechświata.

To absurdalne.

Dlatego:

tożsamość całości nie jest tożsamością listy jej aktualnych składników.

8. Wszechświat różni się tutaj nawet od statku Tezeusza

Statek Tezeusza:

wymienia części z otoczeniem.

Stara deska zostaje usunięta.

Nowa:

przychodzi z zewnątrz.

Jeżeli jednak Wszechświat jest:

całością fizycznego świata,

nie istnieje magazyn poza Wszechświatem, z którego mógłby:

pobierać części zamienne.

9. Kosmiczny statek Tezeusza nie wymienia części z zewnętrzem

Zmienia się raczej:

organizacja tego, co już należy do domeny fizycznej.

Materia:

łączy się;

rozpada;

zmienia formy;

tworzy nowe poziomy organizacji.

To jest:

reorganizacja wewnętrzna całości.

10. To fundamentalna różnica

Dla systemów lokalnych możemy pytać:

co system wymienił ze środowiskiem?

Dla Wszechświata jako całości:

takie pytanie może utracić sens.

Jeżeli „zewnętrze” oddziaływałoby fizycznie z Wszechświatem:

należałoby rozszerzyć pojęcie Wszechświata tak, aby objąć także owo zewnętrze.

11. Wszechświat nie posiada oczywistego środowiska

A większość naszych dotychczasowych definicji systemu opierała się na relacji:

SYSTEM ↔ ŚRODOWISKO.

Ziemia:

ma środowisko.

Człowiek:

ma środowisko.

Przedsiębiorstwo:

ma środowisko.

Wszechświat jako całość:

nie musi go mieć.

12. Czy wobec tego Wszechświat jest w ogóle systemem?

To pierwsza granica logodygmatu.

Możliwe są dwa stanowiska.

Stanowisko A

Wszechświat jest największym systemem.

Stanowisko B

Wszechświat jest domeną, w której systemy istnieją, a więc kategoria systemu–środowiska nie stosuje się do niego w zwykłym znaczeniu.

Drugie stanowisko wydaje się filozoficznie mocniejsze.

13. System graniczny

Możemy jednak zachować pojęcie pośrednie:

System graniczny jest przedmiotem, wobec którego zwykła relacja system–środowisko przestaje być operacyjna, ponieważ każde fizycznie oddziałujące zewnętrze musiałoby zostać włączone do szerszej definicji samego systemu.

Wszechświat byłby:

przypadkiem granicznym systemowości.

14. Ale może być czymś więcej niż systemem granicznym

Jeżeli świat oznacza:

całość fizycznego istnienia,

możliwe jest jeszcze mocniejsze stanowisko:

świat jest ontologicznym horyzontem systemowości.

Nie jednym systemem obok innych.

Lecz domeną:

w której rozróżnienie system–środowisko może w ogóle wystąpić.

15. Wracamy więc do pojęcia istnienia

Architektura logodygmatu zaczynała się:

ISTNIENIE

↓

ZMIANA

↓

RÓŻNICA

↓

RELACJA

↓

ORGANIZACJA

↓

SYSTEM.

Pytając o Wszechświat:

przechodzimy przez system z powrotem ku horyzontowi istnienia.

To istotny ruch spiralny.

16. Jest jeszcze większy problem: czas

Każde dotychczasowe pytanie o tożsamość brzmiało mniej więcej:

czy system w chwili t₁ jest tym samym systemem w chwili t₂?

Ale:

co oznacza t₁ i t₂ dla całego Wszechświata?

17. Nasza intuicja czasu jest przedrelatywistyczna

Potocznie wyobrażamy sobie:

jedną kosmiczną teraźniejszość.

Cały Wszechświat istnieje:

„teraz”.

Następnie mija sekunda.

Cały:

przechodzi do następnego stanu.

Relatywistyczna fizyka komplikuje ten obraz.

18. Nie istnieje ogólna absolutna równoczesność

Szczególna teoria względności wiąże równoczesność przestrzennie oddalonych zdarzeń z układem odniesienia; nie istnieje wyróżniony globalnie układ inercjalny ustanawiający absolutną teraźniejszość.[3]

Dlatego zdanie:

„stan całego Wszechświata dokładnie teraz”

nie jest tak ontologicznie niewinne, jak podpowiada intuicja.

19. Kosmologia wprowadza jednak czas kosmiczny

Standardowe modele Friedmanna–Lemaître’a–Robertsona–Walkera wykorzystują wysoką symetrię kosmologiczną i pozwalają definiować czas kosmiczny dla odpowiedniej rodziny obserwatorów współporuszających się z kosmiczną materią.[4]

Dzięki temu sensowne są zdania:

„Wszechświat miał wtedy około miliarda lat”.

Ale:

jest to struktura określonej klasy modeli kosmologicznych.

20. Nie należy z modelowego czasu zrobić automatycznie metafizyki absolutnego czasu

To kluczowe.

Czas kosmiczny:

jest niezwykle użyteczny fizycznie.

Nie wynika z tego:

Newtonowski absolutny zegar całej rzeczywistości.

Dlatego logodygmat powinien mówić:

kosmologiczna genealogia jest rekonstruowana przy określonej organizacji czasoprzestrzennej modelu.

21. Pojawia się teraz jeszcze głębszy problem

Może Wszechświat:

w ogóle nie „trwa przez czas” tak jak zwykła rzecz?

Może cała czasoprzestrzenna historia jest:

jednym czterowymiarowym bytem?

Wtedy pytanie:

„czy Wszechświat dzisiejszy jest tym samym Wszechświatem co dawniej?”

traci część swojego pierwotnego sensu.

22. Endurantyzm i perdurantyzm

W metafizyce trwania istnieją dwa klasyczne typy stanowisk.

Endurantyzm

obiekt pozostaje w pewnym sensie:

w całości obecny w różnych chwilach.

Perdurantyzm

obiekt jest:

rozciągnięty temporalnie,

a różne momenty jego historii są:

różnymi częściami czasowymi.[5]

23. Dla Wszechświata różnica jest ogromna

W obrazie endurantystycznym:

Wszechświat zmienia się z czasu na czas.

W obrazie czterowymiarowym:

cały przebieg kosmiczny może być traktowany jako jedna czasoprzestrzenna całość.

Wczesny Wszechświat i dzisiejszy:

nie są wtedy dwoma stanami jednej rzeczy „przesuwającej się” przez zewnętrzny czas.

Są:

regionami jednej historii czasoprzestrzennej.

24. Logodygmat nie powinien arbitralnie rozstrzygać tego sporu

Możemy jednak zbudować kategorię neutralną wobec obu interpretacji:

ciągłość genealogiczna.

Nie wymaga ona twierdzenia:

w jaki metafizyczny sposób coś trwa.

Wymaga tylko:

dynamicznej i historycznej relacji pomiędzy konfiguracjami.

25. Definicja minimalna

Kosmiczna ciągłość genealogiczna zachodzi wtedy, gdy konfiguracje reprezentowane jako wcześniejsze i późniejsze pozostają powiązane relacjami fizycznymi pozwalającymi rekonstruować je jako części jednej historii kosmologicznej.

To jest słabsze niż:

pełna metafizyka identyczności Wszechświata.

I dlatego bezpieczniejsze.

26. Właśnie tak współczesna kosmologia organizuje historię świata

CMB przedstawia Wszechświat około 380 tysięcy lat po rozpoczęciu gorącej ekspansyjnej fazy; niewielkie fluktuacje temperatury i gęstości są traktowane jako zalążki struktur, które później rozwinęły się w galaktyki i większe układy.[6]

Czyli:

STAN WCZEŚNIEJSZY

nie jest tylko:

podobny do późniejszego.

Jest:

jego fizycznym poprzednikiem.

27. Tożsamość genealogiczna ≠ podobieństwo

Wręcz przeciwnie.

Wczesny kosmos jest:

bardzo niepodobny do obecnego.

A mimo to genealogicznie:

znacznie silniej związany z nim niż hipotetyczny drugi Wszechświat wyglądający dziś identycznie.

To bardzo ważne.

28. Podobieństwo jakościowe nie tworzy identyczności numerycznej

Dwa identycznie wyglądające wszechświaty:

nadal byłyby dwoma wszechświatami,

jeżeli rzeczywiście byłyby:

odrębnymi obiektami.

Natomiast jeden Wszechświat może:

radykalnie zmienić jakość,

pozostając:

jedną genealogią.

To klasyczne rozróżnienie identyczności jakościowej i numerycznej.[7]

29. Logodygmat dodaje między nimi poziom trzeci

Mamy:

identyczność numeryczną,

podobieństwo jakościowe,

oraz:

ciągłość genealogiczno-organizacyjną.

Ta ostatnia:

nie zastępuje pierwszej.

Dostarcza:

kryterium rozpoznawania ciągłości transformującego się systemu.

30. To właśnie jest właściwa treść pytania o tożsamość Wszechświata

Pytamy:

czy kosmiczna genealogia jest wystarczającą podstawą traktowania radykalnie odmiennych faz jako historii jednej całości?

W praktyce naukowej:

tak właśnie czynimy.

Ale filozoficznie pozostaje pytanie:

czy jest to tylko sposób organizacji modelu, czy kryterium ontologiczne?

31. Genealogia świata i genealogia modelu muszą pozostać rozdzielone

To jest lekcja wcześniejszego tekstu.

Genealogia świata

to:

rzeczywiste procesy.

Genealogia modelu

to:

historyczne sposoby ich reprezentowania.

Kosmologia może:

radykalnie zmienić model,

bez zmiany przeszłości świata.

32. Wszechświat nie zaczął się rozszerzać, gdy odkryliśmy ekspansję

Zmienił się:

model.

Podobnie inne galaktyki:

nie powstały wtedy, gdy Hubble potwierdził pozagalaktyczną naturę Andromedy.

Zmienił się:

zakres świata naukowo widzialnego.

33. Czy Big Bang jest początkiem tożsamości Wszechświata?

To pytanie wydaje się naturalne.

Jeżeli Wszechświat ma:

początek,

to może właśnie tam:

zaczyna się jego tożsamość.

Problem w tym, że „Big Bang” jest pojęciem bardziej subtelnym niż potoczna:

pierwsza chwila eksplozji.

34. Big Bang nie jest wybuchem w istniejącej przestrzeni

NASA podkreśla, że metafora eksplozji jest myląca. Standardowa kosmologia opisuje ekspansję przestrzeni i nie wskazuje obserwowalnego centralnego miejsca, z którego materia została wyrzucona.[8]

Nie mamy:

PUSTEJ PRZESTRZENI

EKSPLOZJI W JEDNYM PUNKCIE.

35. Równie ostrożnie trzeba mówić o „pierwszej chwili”

Klasyczne modele FLRW prowadzone wstecz mogą osiągać granicę osobliwą, gdzie wielkości matematyczne przestają zachowywać się regularnie. Filozofia kosmologii podkreśla, że osobliwość wskazuje również na granicę stosowalności klasycznej ogólnej teorii względności, a nie po prostu na zwykłe zdarzenie zachodzące w gotowej czasoprzestrzeni.[9]

To ważne.

36. „Początek modelu” nie musi być „początkiem istnienia”

Jeżeli teoria przestaje być wiarygodna poniżej pewnej skali:

nie możemy z samego tego faktu wywnioskować, że wcześniej „nic nie istniało”.

Może to oznaczać jedynie:

nasz model nie posiada dalszej uzasadnionej ekstrapolacji.

NASA nadal podkreśla, że natura procesu inflacji i pytanie o to, co ją poprzedzało, pozostają otwarte.[10]

37. To rozróżnienie jest fundamentalne

GRANICA TEORII

≠

GRANICA BYTU.

To jeden z najważniejszych przypadków:

inwersji modelowej, której należy uniknąć.

Jeżeli model kończy się w punkcie X:

świat nie musi kończyć się razem z nim.

38. Powstaje pojęcie epistemicznego początku

Epistemiczny początek jest najwcześniejszym stanem, do którego aktualna organizacja teorii i świadectw pozwala uzasadnionie rekonstruować historię danego systemu.

Nie musi być:

początkiem ontologicznym.

39. A czym byłby początek ontologiczny?

Musiałby oznaczać:

pojawienie się samej domeny, której wcześniej nie było.

Ale wtedy natychmiast pojawia się problem:

„wcześniej” względem czego?

Jeżeli czas sam należy do Wszechświata:

pytanie może być źle skonstruowane.

40. „Co było przed czasem?” może przypominać pytanie „co jest na północ od bieguna północnego?”

Nie zawsze jest tak.

Istnieją modele kosmologiczne próbujące opisywać:

wcześniejsze fazy;

odbicia;

cykle.

Ale trzeba najpierw ustalić:

czy w danym modelu istnieje fizyczna relacja czasowa pozwalająca mówić o „przed”.

Nie wolno zakładać jej językowo.

41. Tożsamość i początek są więc logicznie odrębne

System może mieć:

tożsamość przez pewien zakres historii,

niezależnie od tego, czy:

znamy jego absolutny początek.

Tak samo człowiek może posiadać:

ciągłość autobiograficzną,

choć nie pamięta własnych narodzin.

42. Kosmologia posiada dodatkową trudność: jeden Wszechświat

W większości nauk możemy porównywać:

wiele organizmów;

wiele gwiazd;

wiele planet.

W kosmologii całościowej posiadamy:

jeden dostępny Wszechświat.

Filozofia kosmologii traktuje tę „jedyność Wszechświata” jako jeden z głównych problemów metodologicznych tej nauki.[11]

43. Nie znamy więc empirycznej klasy „wszechświatów”

Nie możemy powiedzieć:

„przebadaliśmy tysiąc wszechświatów i ustaliliśmy warunki ich indywidualnej tożsamości”.

Dlatego kryterium:

co czyni Wszechświat tym samym Wszechświatem

nie może zostać uzyskane w taki sposób, jak kryteria:

tożsamości gwiazdy.

44. To niezwykle osłabia możliwość definiowania kosmologicznej essentia

Przy człowieku możemy porównywać:

ludzi.

Przy Ziemi:

inne planety.

Przy Wszechświecie:

nie dysponujemy obserwacyjną populacją analogicznych całości.

Dlatego:

kosmologiczna essentia musi mieć status znacznie bardziej hipotetyczny.

45. Możemy jednak sformułować minimalną propozycję

Kosmologiczna essentia jest zespołem warunków genealogicznej ciągłości, dzięki którym różne rekonstruowane konfiguracje mogą być traktowane jako fazy jednej historii fizycznej, mimo radykalnej zmiany struktur powstających w jej obrębie.

Nie określa:

jednej substancji.

Określa:

strukturę ciągłości.

46. Kosmologiczne esse

Analogicznie:

Kosmologiczne esse jest konkretną realizacją kosmicznej historii reprezentowaną przy określonej skali, epoce i organizacji czasoprzestrzennej modelu.

Ale znów:

„stan w danej epoce”

jest pojęciem częściowo zależnym od modelu kosmologicznego.

47. Tożsamość świata jest więc mniej substancjalna niż wszystkie wcześniejsze przypadki

Nie możemy powiedzieć:

„Wszechświat pozostaje ten sam, bo ma tę samą materię”.

Materia:

zmienia formy.

A na poziomie współczesnej fizyki samo pojęcie zachowania „tych samych cząstek” nie dostarcza prostej ontologii trwałości całego kosmosu.

48. Nie wystarczy również powiedzieć: „bo posiada te same prawa”

Po pierwsze:

prawa są elementem naukowej reprezentacji świata.

Po drugie:

nie wszystkie efektywne reguły zachowania wyglądają identycznie w różnych skalach i warunkach.

Po trzecie:

nie mamy empirycznego dostępu do alternatywnych całych wszechświatów pozwalającego prosto zdefiniować ich identyczność poprzez zestaw praw.

49. Tożsamość praw i tożsamość świata nie są tym samym

Dwa hipotetyczne wszechświaty mogłyby:

realizować te same prawa fizyczne

i nadal być:

dwoma wszechświatami.

A jeden świat może przechodzić:

jakościowo odmienne efektywne reżimy,

nie tracąc:

genealogicznej ciągłości.

50. Fundamentalne i efektywne reguły trzeba rozróżnić

Wczesny gorący kosmos:

nie posiadał atomów.

Później powstała fizyka:

atomów;

gwiazd;

planet;

chemii.

Nie oznacza to:

że fundamentalne prawa zostały świadomie przeorganizowane.

Zmieniły się:

warunki umożliwiające emergencję określonych poziomów efektywnej organizacji.

51. Dlatego nie wolno automatycznie przypisywać Wszechświatowi metaorganizacji

Metaorganizacja w logodygmacie oznacza:

zmianę reguł własnej transformowalności.

W przypadku przedsiębiorstwa lub refleksyjnego podmiotu:

można wskazać konkretny mechanizm.

W przypadku całego kosmosu zdanie:

„Wszechświat zmienia własne prawa”

wymagałoby:

niezależnego fizycznego uzasadnienia.

52. Emergentna zmiana reżimu nie jest zmianą fundamentalnego prawa

To szczególnie istotne.

Powstanie lodu:

nie wymaga zmiany praw fizyki.

Powstanie gwiazdy:

również nie.

Powstanie życia:

nie dowodzi zmiany praw fundamentalnych.

Zmienia się:

organizacja realizacji.

53. Kosmiczna emergencja

Kosmiczna emergencja jest powstawaniem w toku kosmicznej genealogii nowych poziomów organizacji i efektywnych własności, których nie trzeba traktować jako oddzielnych fundamentalnych praw istniejących w tej samej jawnej formie w każdej wcześniejszej epoce.

To ważniejsze dla logodygmatu niż spekulacja:

o ewolucji samych praw.

54. Wszechświat jest historią emergencji

Możemy schematycznie zapisać:

WCZESNY GORĄCY KOSMOS

↓

CZĄSTKI I JĄDRA

↓

ATOMY

↓

GWIAZDY

↓

CIĘŻSZE PIERWIASTKI

↓

GALAKTYKI

↓

UKŁADY PLANETARNE

↓

CHEMIA ZŁOŻONA

↓

ŻYCIE

↓

ŚWIADOMOŚĆ

↓

MODEL WSZECHŚWIATA.

Nie jest to:

kosmiczny plan.

Jest:

rekonstrukcją naszej historii.

55. Nie należy z tej sekwencji wyprowadzać teleologii

Wszechświat:

nie musiał istnieć po to, aby pojawił się obserwator.

Fakt, że obserwator powstał:

jest wynikiem historii.

Nie dowodem:

uprzedniego celu.

To dokładnie nasze rozróżnienie:

KIERUNKOWOŚĆ

≠

TELEOLOGIA.

56. Obserwator jest jednak ontologicznie wyjątkowym zdarzeniem lokalnym

Nie dlatego, że:

stanowi centrum kosmosu.

Ale dlatego, że w pewnym regionie świata powstał system zdolny:

reprezentować świat;

modelować jego przeszłość;

przewidywać część jego przyszłości;

pytać o jego tożsamość.

To nowy poziom:

relacji świata do reprezentacji.

57. Czy Wszechświat „poznaje siebie”?

To efektowna metafora.

Ale metodologicznie:

zbyt mocna.

Nie mamy podstaw, aby przypisywać:

kosmosowi jako całości jeden podmiot poznający.

Precyzyjniej:

w kosmicznej genealogii powstały lokalne podsystemy zdolne modelować większą całość, do której należą.

58. To wystarcza do powstania kosmologicznej autoreferencji

Nie jest to:

autoreferencja jednego umysłu.

Jest to:

strukturalna autoreferencja poznawcza.

Część świata:

reprezentuje świat.

Model:

jest fizycznym zdarzeniem wewnątrz domeny, którą przedstawia.

59. Nie istnieje obserwator zewnętrzny

To fundamentalne.

Żaden empiryczny obserwator:

nie może stanąć obok Wszechświata jako całości.

Każdy:

człowiek;

teleskop;

detektor;

komputer

znajduje się:

wewnątrz świata.

60. To zmienia problem obiektywności

Obiektywność kosmologii nie może oznaczać:

widoku z zewnątrz.

Musi oznaczać:

kontrolę skutków lokalnej pozycji.

To zgodne z wcześniejszą zasadą logodygmatu:

obiektywność nie wymaga obserwatora bez pozycji; wymaga organizacji pozwalającej kontrolować konsekwencje zajmowanej pozycji.

61. Wszechświat obserwowalny jest relacyjny

To, co możemy obserwować, zależy:

od naszej światolinii;

od historii propagacji sygnałów;

od geometrii czasoprzestrzeni.

Dlatego:

Wszechświat obserwowalny nie jest po prostu „kawałkiem wszystkiego ograniczonym ścianą”.

Jest:

strukturą dostępności informacji.

62. Granica obserwowalności nie jest granicą ontologiczną

To jedno z najważniejszych rozróżnień.

Nie widzę X

nie implikuje:

X nie istnieje.

Ale również:

X może istnieć

nie implikuje:

mogę dowolnie twierdzić, jakie X jest.

Pierwsze zabezpiecza:

realizm.

Drugie:

naukową dyscyplinę.

63. Kosmologiczna niewidzialność

Kosmologiczna niewidzialność jest brakiem bezpośredniej dostępności regionu lub zdarzenia wynikającym z organizacji czasoprzestrzennej relacji obserwator–sygnał, nie zaś automatycznym dowodem jego ontologicznego nieistnienia.

To szczególnie czysta forma:

niewidzialności organizacyjnej.

64. Obserwator zawsze widzi przeszłość

Światło potrzebuje czasu.

Patrząc na:

Słońce,

widzę je:

sprzed kilku minut.

Patrząc na odległą galaktykę:

sprzed milionów lub miliardów lat.

Kosmologia zamienia więc przestrzenny horyzont w:

archiwum czasu.

65. Nie posiadamy fotografii całego „Wszechświata teraz”

Każdy głęboki obraz kosmosu jest:

montażem różnych przeszłości.

Im dalszy region:

tym wcześniejszą fazę widzimy.

To kolejny powód, dla którego wyobrażenie:

jednej globalnej aktualnej formy Wszechświata

jest poznawczo zdradliwe.

66. Tożsamość Wszechświata jest więc bardziej genealogiczna niż obrazowa

Nie dysponujemy:

jednym obrazem całej jego aktualnej formy.

Dysponujemy:

strukturą śladów pozwalających rekonstruować historię.

Dlatego:

kosmiczna tożsamość ujawnia się bardziej jako relacja między fazami niż jako podobieństwo kolejnych fotografii.

67. To jest niezwykle bliskie podstawowej intuicji logodygmatu

Tożsamość nie musi istnieć pod zmianą.

Może istnieć:

jako organizacja ciągłości zmiany.

Dla Wszechświata teza ta osiąga:

skrajnie czystą postać.

68. Ale zarazem prawie znika kryterium alternatywne

Przy człowieku możemy powiedzieć:

gdyby nastąpiło X, osoba przestałaby istnieć.

Przy przedsiębiorstwie:

rozwiązanie organizacji.

Przy planecie:

fizyczny rozpad.

A co musiałoby się wydarzyć, aby:

Wszechświat przestał być tym samym Wszechświatem?

69. Tu zaczyna się prawdziwy problem

Jeżeli zachodzi:

radykalna transformacja kosmosu,

ale jest ona fizycznie i genealogicznie związana ze stanem wcześniejszym,

to można powiedzieć:

kolejna faza tej samej historii.

Co więc miałoby oznaczać:

system następca?

70. Wszechświat następca jest pojęciem niezwykle trudnym

Dla systemu lokalnego:

SYSTEM A

może zaniknąć,

a z jego pozostałości powstać:

SYSTEM B.

Oba istnieją:

we wspólnym świecie.

Ale jeżeli:

cały świat A przechodzi w świat B,

nie istnieje nadrzędna scena, na której można wskazać:

dwa kolejne systemy.

71. Każdy fizycznie ciągły „następca świata” może po prostu rozszerzać jego genealogię

To prowadzi do:

paradoksu sukcesji kosmicznej.

Jeżeli stan B wynika fizycznie ze stanu A, relacja ta przemawia za wspólną genealogią. Jeżeli nie istnieje żadna relacja pomiędzy A i B, trudno z kolei powiedzieć, że B jest następcą A.

W obu przypadkach pojęcie:

zmiany tożsamości Wszechświata

staje się problematyczne.

72. Próg tożsamości może więc zniknąć

W przypadku Ziemi mogliśmy poszukiwać:

progu planetarnej śmierci organizacyjnej.

W przypadku świata jako całości:

próg tożsamości może być niewyznaczalny.

Nie dlatego, że:

Wszechświat jest wieczny.

Lecz dlatego, że:

brakuje nadrzędnego kryterium sukcesji.

73. To bardzo ważne dla samego logodygmatu

Nasza teoria mówiła:

tożsamość jest relacyjnie kwalifikowaną ciągłością transformacji.

Ale:

relacyjnie względem czego?

Dla systemów lokalnych:

środowiska;

funkcji;

genealogii;

obserwatora;

innych systemów.

Dla całego świata część tych punktów odniesienia:

zanika.

74. Wszechświat może być przypadkiem absolutnej genealogii

Możemy roboczo wprowadzić:

absolutną genealogię

nie w sensie:

poznania absolutnego,

lecz:

braku zewnętrznej genealogii nadrzędnej.

Wszystkie fizyczne transformacje:

są już wewnątrz tej samej domeny.

75. Ale termin „absolutna” jest niebezpieczny

Dlatego lepsze może być:

genealogia graniczna.

Genealogia graniczna jest historią przedmiotu, którego następstwa nie można zakwalifikować przy użyciu nadrzędnego środowiska ani klasy zewnętrznych egzemplarzy, ponieważ przedmiot został zdefiniowany jako całość domeny analizowanych relacji.

To odpowiada sytuacji Wszechświata.

76. Co z końcem Wszechświata?

Kosmologia rozważa:

przyszłe ewolucje kosmosu.

Ale nawet hipotetyczny:

heat death;

Big Crunch;

Big Rip

nie musi oznaczać w sensie logicznym:

„Wszechświat przestał być tym samym i stał się innym Wszechświatem”.

Może oznaczać:

graniczny albo późny stan jego historii.

77. Śmierć organizacyjna świata jest więc kategorią problematyczną

Przy gwieździe:

dobrze wiadomo, co oznacza utrata organizacji gwiezdnej.

Przy całym świecie:

nie istnieje nadrzędny system, do którego mogłyby przejść jego pozostałości.

Dlatego:

śmierć Wszechświata może znaczyć koniec określonych procesów lub struktur, niekoniecznie utratę numerycznej tożsamości całości.

78. Entropia nie rozstrzyga tego problemu

Nawet maksymalizacja entropii w pewnym kosmologicznym modelu:

nie oznacza automatycznie ontologicznego nieistnienia.

System może osiągnąć stan:

ubogi w zdolność generowania określonych struktur,

ale nadal:

istnieć fizycznie.

Ponownie:

KONIEC ORGANIZACJI

≠

automatycznie:

NIEBYT.

79. To jest jeszcze jedna granica kategorii śmierci organizacyjnej

Nasza wcześniejsza formuła:

substrat pozostaje, organizacja umiera

działa bardzo dobrze dla:

lodowca;

organizmu;

instytucji.

Dla całego świata:

„substrat świata po śmierci świata”

jest pojęciowo niejasny.

Jeżeli substrat istnieje:

dlaczego nie należy już do świata?

80. Możliwe światy dodatkowo komplikują język

W filozofii modalnej „możliwy świat” nie oznacza automatycznie:

drugi fizycznie istniejący kosmos.

Może być narzędziem semantyki modalnej.

Nie wolno więc utożsamiać:

możliwych światów filozofii

kosmologicznym multiwersum.

81. Podobnie multiverse ≠ Many-Worlds Interpretation

Kosmologiczne scenariusze multiwersum i wieloświatowa interpretacja mechaniki kwantowej są:

różnymi programami teoretycznymi.

Współczesna filozofia kosmologii wskazuje przy scenariuszach wiecznej inflacji m.in. na problem miary i trudności z uzyskiwaniem testowalnych przewidywań.[12]

Nie należy budować ontologii logodygmatu na ich założeniu.

82. Ale hipoteza wielu wszechświatów daje interesujący eksperyment pojęciowy

Załóżmy hipotetycznie:

istnieją dwie fizycznie odrębne domeny kosmologiczne A i B.

Wtedy moglibyśmy pytać:

jakie kryterium czyni A innym Wszechświatem niż B?

Pojawiłoby się:

kryterium odrębności.

83. Jeśli jednak A i B mogą fizycznie oddziaływać…

…natychmiast pojawia się pytanie:

dlaczego nie uznać ich za podsystemy większej całości C?

Ponownie:

granica Wszechświata przesuwa się wraz z odkryciem relacji.

To bardzo logodygmatyczne.

84. Relacja może rozszerzyć ontologię systemu

Jeżeli coś uznane za:

zewnętrzne

zaczyna:

systematycznie oddziaływać,

może wymagać reorganizacji granicy badanego systemu.

Dla Wszechświata oznacza to:

każde empirycznie wykryte „zewnętrze” przestałoby być zewnętrzem.

85. Dlatego „całość wszystkiego” jest pojęciem samorozszerzającym się

To bardzo interesujące logicznie.

Jeżeli odkrywamy:

X poza dotychczasowym „wszystkim”,

to nie był to:

faktycznie cały świat.

Musimy rozszerzyć:

domenę.

Świat pozostaje:

pojęciem granicznym.

86. Pojęcie Wszechświata także posiada więc tożsamość poprzez reorganizację

Historycznie „Wszechświat” oznaczał bardzo różne zakresy:

kosmos sfer;

układ gwiazd;

Drogę Mleczną;

świat galaktyk;

rozszerzającą się czasoprzestrzeń.

Zmieniała się:

epistemiczna organizacja pojęcia.

Nie wynika z tego:

że świat ontologiczny zmieniał się wraz z podręcznikiem astronomii.

87. Potrzebujemy czterech różnych tożsamości

tożsamości ontologicznej świata

ciągłość samej rzeczywistości;

tożsamości kosmologicznego przedmiotu

ciągłość tego, do czego odnosi się kosmologia;

tożsamości modelu kosmologicznego

ciągłość reprezentacji;

tożsamości pojęcia „Wszechświat”

ciągłość semiotyczno-historyczna.

Ich pomieszanie:

generuje pozorne paradoksy.

88. Czy obecny model kosmologiczny jest „tym samym światem”, co model Ptolemeusza?

Nie.

Modele:

są radykalnie różne.

Ale można powiedzieć:

historycznie próbowały organizować odniesienie do tej samej rzeczywistości kosmicznej, choć ich granice przedmiotu były odmienne.

To:

epistemiczna genealogia.

89. Czy świat Ptolemeusza naprawdę istniał?

Jeżeli przez „świat Ptolemeusza” rozumiemy:

fizyczny kosmos skonstruowany zgodnie z tym modelem,

nie.

Jeżeli:

świat doświadczenia i logosu, w którym model ten organizował położenie Ziemi i nieba,

tak:

jako struktura poznawcza i kulturowa.

To znów różne poziomy esse.

90. Obserwator nie tworzy świata, ale tworzy granice identyfikacji

To chyba jedna z najważniejszych tez.

Obserwator nie ustanawia:

istnienia galaktyk.

Ale ustanawia:

klasyfikacje;

systemy odniesienia;

granice modelu;

kryteria „tego samego”.

Dlatego:

tożsamość ontologiczna i akt identyfikacji muszą zostać odróżnione.

91. Definicja identyfikacji

Identyfikacja jest operacją poznawczą, w której obserwator przy określonym kryterium i rozdzielczości kwalifikuje różne stany, ślady lub reprezentacje jako odnoszące się do jednego przedmiotu.

To nie:

tworzy przedmiotu.

Ale określa:

sposób jego poznawczego wyodrębnienia.

92. Granica ontologicznej identyfikacji

W przypadku Wszechświata dochodzimy do momentu, w którym:

nie wiadomo już, czy nasze kryterium „tej samej całości” posiada niezależny test poza samym modelem genealogii.

Dlatego:

Granica ontologicznej identyfikacji jest poziomem, na którym dostępne relacje empiryczne nie wystarczają do rozstrzygnięcia, czy postulowana granica lub ciągłość przedmiotu odzwierciedla strukturę świata, czy przede wszystkim strukturę naszej reprezentacji.

93. To nie jest porażka nauki

Każda metoda:

posiada domenę.

Świadomość granicy nie oznacza:

dowolności.

Oznacza:

właściwą kwalifikację epistemiczną.

Właśnie kosmologia pokazuje, jak daleko nauka może dochodzić:

bez możliwości opuszczenia własnego przedmiotu.

94. Obserwator nie ma dostępu do „świata samego w całości”

Ma dostęp do:

sygnałów;

obserwabli;

relacji;

modeli.

Ale świat:

może ograniczać modele.

To pozwala utrzymać:

realizm bez naiwnego „widoku znikąd”.

95. Logodygmatyczny realizm kosmologiczny

Kosmologiczny realizm logodygmatu zakłada, że świat posiada własną fizyczną historię niezależną od aktualnego modelu, lecz każda identyfikacja tej historii jako jednej całości odbywa się z lokalnej pozycji obserwatora za pomocą historycznie transformowalnej organizacji poznawczej.

To jest pozycja:

pośrednia.

96. Ziemia była łatwiejsza

W przypadku Ziemi mogliśmy powiedzieć:

ta planeta zachowuje genealogiczną ciągłość.

Posiada:

orbitę;

materialną historię;

środowisko;

inne planety jako klasę porównawczą.

W przypadku Wszechświata:

prawie wszystkie te zabezpieczenia znikają.

97. Pozostaje genealogia

Dlatego na granicy możemy sformułować:

im bardziej tożsamość rozszerzamy ku całości rzeczywistości, tym mniej opiera się ona na zachowaniu elementów, granicy i środowiska, a coraz bardziej na ciągłości samej relacji transformacji.

To być może najważniejszy rezultat artykułu.

98. Czy genealogia sama wystarcza?

Nie musi.

Bo „genealogia Wszechświata” również jest:

rekonstruowana przez model.

Nie możemy wyjść poza świat i sprawdzić:

jego genealogicznej metryki z zewnętrznej dokumentacji.

Dlatego pozostaje napięcie:

REALNA CIĄGŁOŚĆ

↔

MODELOWA REKONSTRUKCJA CIĄGŁOŚCI.

99. Nie wolno tego napięcia usuwać

Jeżeli powiemy:

model jest światem,

otrzymamy:

konstruktywizm.

Jeżeli powiemy:

model nie ma znaczenia,

otrzymamy:

naiwny realizm.

Logodygmat powinien utrzymać różnicę:

jako konstytutywną dla poznania.

100. Tabela porównawcza

101. Dwadzieścia pięć tez

Teza pierwsza

Identyczność numeryczna Wszechświata i kryterium jego trwania są różnymi problemami.

Teza druga

Logodygmat nie redefiniuje klasycznej relacji identyczności.

Teza trzecia

Pytanie o tożsamość Wszechświata dotyczy przede wszystkim genealogicznej kwalifikacji jego różnych faz.

Teza czwarta

Tożsamość Wszechświata nie może zależeć od zachowania aktualnych obiektów kosmicznych.

Teza piąta

Wszechświat jako całość nie wymienia części z oczywistym środowiskiem zewnętrznym.

Teza szósta

Dlatego analogia statku Tezeusza ma wobec Wszechświata ograniczoną wartość.

Teza siódma

Jeżeli Wszechświat oznacza całość fizycznej domeny, jest granicznym przypadkiem pojęcia systemu.

Teza ósma

Może być trafniej rozumiany jako ontologiczny horyzont systemowości niż największy system.

Teza dziewiąta

Relatywistyczna fizyka komplikuje pojęcie jednego globalnego stanu Wszechświata „teraz”.

Teza dziesiąta

Kosmiczny czas modeli FLRW jest strukturą fizycznie produktywną, lecz nie powinien być automatycznie utożsamiany z metafizycznym czasem absolutnym.

Teza jedenasta

Problem tożsamości Wszechświata zależy częściowo od ontologii trwania — endurantystycznej, perdurantystycznej lub innej.

Teza dwunasta

Logodygmat może pozostać neutralny wobec tych sporów dzięki pojęciu ciągłości genealogicznej.

Teza trzynasta

Big Bang nie powinien być utożsamiany z eksplozją w zewnętrznej przestrzeni.

Teza czternasta

Granica stosowalności modelu najwcześniejszego Wszechświata nie jest automatycznie granicą ontologicznego istnienia.

Teza piętnasta

Nie znamy obserwacyjnej populacji wszechświatów, z której można byłoby empirycznie wyprowadzić kryteria kosmologicznej identyczności.

Teza szesnasta

Tożsamość świata nie jest automatycznie tożsamością praw używanych w aktualnym modelu fizycznym.

Teza siedemnasta

Powstawanie nowych poziomów organizacji nie wymaga samo przez się zmiany praw fundamentalnych.

Teza osiemnasta

Nie ma podstaw do przypisywania Wszechświatowi intencjonalnej metaorganizacji.

Teza dziewiętnasta

Obserwator jest częścią kosmicznej genealogii, a nie zewnętrznym sędzią świata.

Teza dwudziesta

Wszechświat obserwowalny jest strukturą relacji obserwator–czasoprzestrzeń i nie musi być całą rzeczywistością.

Teza dwudziesta pierwsza

Granica obserwowalności nie jest automatycznie granicą bytu.

Teza dwudziesta druga

Pojęcie systemu następcy staje się problematyczne dla świata zdefiniowanego jako całość.

Teza dwudziesta trzecia

Próg tożsamości Wszechświata może być ontologicznie niewyznaczalny.

Teza dwudziesta czwarta

Świat jest granicznym testem kategorii tożsamości poprzez reorganizację.

Teza dwudziesta piąta

Granica zastosowania teorii jest częścią dojrzałej teorii, a nie jej porażką.

102. Ostateczna definicja kosmicznej tożsamości genealogicznej

Kosmiczna tożsamość genealogiczna jest postulowaną ciągłością fizycznej historii, dzięki której radykalnie odmienne konfiguracje kosmosu są traktowane jako fazy jednego procesu, ponieważ późniejsze konfiguracje pozostają dynamicznie powiązane z wcześniejszymi, a nie dlatego, że zachowują tę samą materię, strukturę lub fenomenalną postać.

Słowo:

postulowana

jest konieczne.

Genealogię:

rekonstruujemy.

103. Ostateczna definicja Wszechświata jako systemu granicznego

Wszechświat jest systemem granicznym wtedy, gdy zostaje zdefiniowany jako całość fizycznej domeny, przez co klasyczne rozróżnienie system–środowisko traci operacyjność, a wszelkie empirycznie oddziałujące „zewnętrze” musiałoby zostać włączone do szerszej definicji samej całości.

104. Ostateczna definicja ontologicznego horyzontu systemowości

Możemy jednak zaproponować kategorię głębszą:

Ontologiczny horyzont systemowości jest domeną, w której mogą zachodzić różnice, relacje, organizacje, granice i procesy identyfikowane jako systemy, choć sama domena nie musi być systemem w tym samym znaczeniu co jej lokalne struktury.

Jeżeli:

świat = całość fizycznej rzeczywistości,

to może być właśnie:

takim horyzontem.

105. Ostateczna definicja progu identyfikacji kosmologicznej

Próg identyfikacji kosmologicznej pojawia się wtedy, gdy dostępne relacje obserwacyjne i modelowe nie pozwalają już odróżnić, czy przypisywana Wszechświatowi granica, początek, globalny stan lub kryterium sukcesji należy do struktury fizycznego świata, czy wynika z organizacji używanego modelu.

To nie jest:

próg świata.

Jest:

progiem naszego uzasadnionego orzekania o świecie.

106. Ostateczna definicja kosmologicznej metaostrożności

Możemy nawet wprowadzić regułę metodologiczną:

Kosmologiczna metaostrożność jest zasadą, według której wraz ze wzrostem zakresu przedmiotu od systemów lokalnych ku całości fizycznego świata należy zwiększać rygor rozdzielania twierdzeń empirycznych, konsekwencji modelu i interpretacji ontologicznych.

Im większy przedmiot:

tym łatwiej pomylić mapę z terytorium.

107. Czy zatem Wszechświat ma tożsamość?

Najkrótsza odpowiedź brzmi:

tak — jeżeli przez tożsamość rozumiemy genealogiczną ciągłość rekonstruowanej historii kosmicznej.

Ale:

nie wiemy, czy istnieje nietrywialne, niezależne kryterium „utraty tożsamości Wszechświata” analogiczne do kryteriów stosowanych wobec systemów lokalnych.

To rozróżnienie jest zasadnicze.

108. Mocna i słaba teza

Słaba teza

kolejne epoki kosmosu należą do jednej rekonstruowanej historii.

Jest:

bardzo dobrze zgodna z praktyką kosmologii.

Mocna teza

istnieje ontologicznie jednoznaczne kryterium wszystkich możliwych transformacji, które Wszechświat może przeżyć, pozostając tym samym Wszechświatem.

Tego:

obecnie nie możemy wykazać.

109. Jeszcze silniejsza teza byłaby nieuprawniona

Nie możemy powiedzieć:

„Wszechświat zawsze pozostanie tym samym bez względu na wszystko”.

To byłoby:

pozbawienie pojęcia tożsamości treści.

Jeżeli żadna możliwa różnica nie może zmienić odpowiedzi:

kryterium staje się puste.

110. I właśnie dlatego potrzebujemy granicy

Dojrzały logodygmat powinien umieć powiedzieć:

nie wiem, czy to pojęcie ma jeszcze tutaj ten sam sens.

To znacznie mocniejsze metodologicznie niż:

rozciąganie jednej kategorii na wszystko.

111. Pełna architektura problemu

ISTNIENIE

↓

ZMIANA

↓

RÓŻNICA

↓

RELACJA

↓

ORGANIZACJA

↓

SYSTEM

↓

TOŻSAMOŚĆ SYSTEMU

↓

SYSTEM GRANICZNY

↓

WSZECHŚWIAT

↓

BRAK ZEWNĘTRZNEGO ŚRODOWISKA

↓

BRAK ZEWNĘTRZNEGO OBSERWATORA

↓

PROBLEMATYCZNOŚĆ SYSTEMU NASTĘPCY

↓

GRANICA KRYTERIUM TOŻSAMOŚCI

↓