Wszechświat i granice kompensacji organizacyjnej - dodatek metodologiczny.

Abstrakt

Jednym z najważniejszych pytań pojawiających się wobec metaontologii hierarchicznej jest status samego Wszechświata. Jeżeli zasada kompensacji hierarchicznej opisuje organizację systemów złożonych, to czy odnosi się również do najwyższego poziomu rzeczywistości? Artykuł proponuje dwie równorzędne hipotezy: pierwsza zakłada, że Wszechświat stanowi najwyższy poziom organizacji i reprodukuje swoją możliwość istnienia poprzez kompensację organizacyjną; druga pozostawia otwartą możliwość istnienia poziomu W+1, przekraczającego obserwowalny kosmos. Autor argumentuje, że proponowana teoria nie rozstrzyga między tymi stanowiskami, zachowując metodologiczną neutralność wobec metafizyki i filozofii religii.

Słowa kluczowe: Wszechświat, metaontologia, kompensacja organizacyjna, kompensacja hierarchiczna, logodygmat, organizacja możliwości.

1. Problem

Jednym z najbardziej naturalnych pytań wobec proponowanej teorii jest pytanie o status samego Wszechświata.

Jeżeli każdy system złożony zachowuje możliwość dalszego istnienia dzięki mechanizmom kompensacji, to pojawia się pytanie:

Czy analogiczna zasada obowiązuje również na poziomie całego Wszechświata?

Odpowiedź nie jest oczywista.

Przede wszystkim należy zauważyć, że sama zasada kompensacji wymaga uogólnienia.

Dotychczas mówiliśmy o kompensacji hierarchicznej, czyli relacjach pomiędzy kolejnymi poziomami organizacji.

Jednak analiza Wszechświata prowadzi do bardziej ogólnego wniosku.

Hierarchia nie jest kategorią pierwotną.

Stanowi jedynie szczególny przypadek kompensacji organizacyjnej.

2. Hipoteza I. Wszechświat jako najwyższy poziom organizacji

Pierwsza hipoteza zakłada, że Wszechświat stanowi najwyższy poziom organizacji rzeczywistości.

Nie istnieje poziom nadrzędny (W+1), względem którego mogłaby zachodzić klasyczna kompensacja hierarchiczna.

Nie oznacza to jednak, że możliwość dalszego istnienia Wszechświata pozostaje niewyjaśniona.

Prowadzi natomiast do uogólnienia samego pojęcia kompensacji.

Kompensacja hierarchiczna okazuje się jedynie szczególnym przypadkiem bardziej ogólnej kompensacji organizacyjnej.

System nie zachowuje swojej ciągłości wyłącznie poprzez relacje pomiędzy poziomami organizacji.

Może ją zachowywać poprzez nieustanną reorganizację własnych procesów.

Wszechświat nie pozostaje strukturą statyczną.

Rozszerza się.

Powstają i zanikają gwiazdy.

Tworzą się galaktyki.

Dochodzi do narodzin i śmierci struktur kosmicznych.

Zmienia się rozkład materii i energii.

Jeżeli Wszechświat jest systemem najwyższego poziomu, to kompensacja nie polega na odwołaniu do poziomu nadrzędnego.

Polega na zachowaniu zdolności do ciągłej reorganizacji własnej organizacji.

W tym miejscu konieczna staje się korekta samego pojęcia stabilności.

Nie można już mówić jedynie o utrzymaniu organizacji, ponieważ sama organizacja podlega nieustannej ewolucji.

Znacznie trafniejsze wydaje się stwierdzenie, że reprodukcji podlega:

ciągłość możliwości organizacyjnej.

Nie jest zachowywana konkretna struktura.

Nie jest zachowywany określony stan.

Reprodukcji podlega zdolność systemu do tworzenia kolejnych form organizacji.

Można zatem sformułować uogólnioną zasadę:

Każdy system złożony zachowuje możliwość dalszego istnienia dzięki reprodukcji własnej możliwości organizacyjnej. Kompensacja hierarchiczna jest jedynie jednym z mechanizmów tej reprodukcji. W systemach najwyższego poziomu organizacji kompensacja przyjmuje postać kompensacji organizacyjnej.

W takim ujęciu ewolucja Wszechświata nie stanowi wyjątku od teorii.

Przeciwnie.

Staje się jej najbardziej ogólnym przykładem.

3. Hipoteza II. Istnienie poziomu W+1

Druga hipoteza ma charakter metafizyczny.

Zakłada możliwość istnienia poziomu organizacji przekraczającego obserwowalny Wszechświat.

Poziom ten nie musi oznaczać wyłącznie kolejnego poziomu fizycznego.

Może być rozumiany jako:

rzeczywistość metafizyczna,

porządek transcendentny,

wieloświat,

lub inna forma organizacji przekraczająca zakres współczesnej kosmologii.

W tej perspektywie Wszechświat stanowi jedynie jeden z poziomów szerszej organizacji.

Jeżeli hipoteza ta byłaby prawdziwa, również wobec Wszechświata mogłyby obowiązywać zasady kompensacji hierarchicznej.

Poziom W+1 pełniłby rolę organizacji nadrzędnej.

Nie przesądza to jednak o jego naturze.

Może być interpretowany filozoficznie, metafizycznie lub teologicznie.

4. Otwartość metodologiczna

Metaontologia nie rozstrzyga pomiędzy obiema hipotezami.

Nie dowodzi ani istnienia, ani nieistnienia poziomu W+1.

Jej zadaniem nie jest rozstrzyganie problemów metafizycznych.

Opisuje jedynie ogólne zasady organizacji systemów złożonych.

Dlatego obie hipotezy pozostają metodologicznie dopuszczalne.

Pierwsza prowadzi do obrazu Wszechświata jako systemu samokompensującego się organizacyjnie.

Druga pozostawia otwartą możliwość istnienia rzeczywistości przekraczającej obserwowalny kosmos.

5. Metaontologia a metafizyka

Proponowana teoria nie pozostaje w sprzeczności z klasyczną metafizyką.

Nie wyklucza również filozofii religii.

Jeżeli istnieje poziom W+1, teoria może zostać rozszerzona o kolejne poziomy organizacji.

Jeżeli natomiast Wszechświat jest poziomem najwyższym, teoria zachowuje ważność poprzez odwołanie do kompensacji organizacyjnej.

Nie istnieje więc konieczność przeciwstawiania naturalizmu i metafizyki.

Oba stanowiska mogą być traktowane jako konkurencyjne interpretacje tego samego schematu organizacyjnego.

6. Zasada otwartości metaontologicznej

Można sformułować następującą zasadę:

Jeżeli organizacja rzeczywistości ma charakter hierarchiczny, teoria nie pozwala rozstrzygnąć, czy Wszechświat stanowi poziom najwyższy, czy też jest jednym z poziomów szerszej organizacji. Jeżeli natomiast Wszechświat jest poziomem najwyższym, jego ciągłość nie polega na zachowaniu niezmiennej organizacji, lecz na reprodukcji własnej możliwości organizacyjnej.

7. Wnioski

Przedstawione rozważania prowadzą do uogólnienia całego projektu logodygmatu.

Najbardziej podstawową kategorią nie okazuje się ani hierarchia, ani organizacja rozumiana statycznie.

Najbardziej fundamentalna staje się ciągłość możliwości organizacyjnej.

System trwa nie dlatego, że zachowuje tę samą strukturę.

Nie dlatego, że zachowuje te same elementy.

Trwa dlatego, że zachowuje zdolność do tworzenia kolejnych organizacji.

Jeżeli hipoteza ta jest trafna, wówczas kompensacja hierarchiczna stanowi jedynie szczególny przypadek znacznie bardziej ogólnej zasady kompensacji organizacyjnej.

To właśnie ona może okazać się najbardziej uniwersalnym operatorem reprodukcji systemów złożonych – od geologii i biologii, przez społeczeństwa i gospodarki, aż po sam Wszechświat lub, jeśli taka rzeczywistość istnieje, jeszcze szerszy porządek metafizyczny.