Aksjomaty logodygmatu. Próba definicji systemu, organizacji i przestrzeni możliwości

Abstrakt

Artykuł stanowi próbę uporządkowania podstawowych pojęć logodygmatu poprzez sformułowanie aksjomatów metodologicznych dotyczących systemu, organizacji oraz przestrzeni możliwości. Punktem wyjścia jest przekonanie, że współczesna teoria systemów opisuje głównie istniejące organizacje oraz mechanizmy ich powstawania, natomiast nie definiuje wprost warunków reprodukcji przestrzeni organizacyjnych możliwości. Proponowana aksjomatyka nie zastępuje klasycznej teorii systemów, lecz stanowi próbę jej metaontologicznego uogólnienia.

Słowa kluczowe: teoria systemów, logodygmat, aksjomaty, organizacja, metaontologia, przestrzeń możliwości.

1. Wprowadzenie

Każda rozwinięta teoria wymaga określenia własnego aparatu pojęciowego.

Dotyczy to zarówno geometrii, logiki, jak i współczesnych teorii systemów.

W przypadku logodygmatu problem ten nabiera szczególnego znaczenia.

Jeżeli teoria ma opisywać organizację możliwości, konieczne staje się wcześniejsze określenie podstawowych kategorii, takich jak system, organizacja czy relacja.

Poniższe aksjomaty nie mają charakteru twierdzeń empirycznych.

Stanowią propozycję metodologicznych założeń organizujących dalszą analizę.

2. Definicje podstawowe

Definicja 1. Element

Element jest najmniejszą jednostką aktualizacji rozpatrywaną na danym poziomie organizacji.

Nie posiada charakteru absolutnego.

To, co na jednym poziomie stanowi element, na poziomie niższym może być systemem.

Definicja 2. Relacja

Relacja oznacza uporządkowane powiązanie pomiędzy elementami umożliwiające ich współorganizację.

Relacje nie są jedynie połączeniami.

Wyznaczają sposób możliwej współaktualizacji elementów.

Definicja 3. Organizacja

Organizacja jest architekturą relacji umożliwiającą powstawanie, utrzymywanie oraz przekształcanie struktur systemowych.

Nie jest tożsama z konkretną strukturą.

Może zachowywać własną tożsamość pomimo wymiany elementów.

Definicja 4. System

W klasycznej teorii systemów system oznacza zbiór elementów pozostających we wzajemnych relacjach i tworzących względnie spójną całość.¹

W logodygmacie proponuje się definicję bardziej ogólną:

System jest organizacją relacji zdolną do reprodukcji przestrzeni możliwości umożliwiającej zachowanie własnej tożsamości poprzez ciągłą reorganizację elementów, relacji i struktur.

Definicja 5. Przestrzeń możliwości

Przestrzeń możliwości nie oznacza zbioru gotowych przyszłych zdarzeń.

Jest architekturą organizacyjną określającą zakres możliwych aktualizacji systemu.

Przedmiotem reprodukcji nie są pojedyncze możliwości.

Reprodukowana jest właśnie ta architektura.

3. Aksjomaty logodygmatu

Aksjomat I. Relacyjności

Nie istnieje organizacja bez relacji.

Relacje stanowią minimalny warunek organizacji systemowej.

Aksjomat II. Organizacji

Nie istnieje system bez organizacji.

System nie jest prostą sumą elementów.

To organizacja nadaje elementom funkcję systemową.

Aksjomat III. Aktualizacji

Elementy aktualizują organizację.

Organizacja nie istnieje niezależnie od aktualizacji, lecz przejawia się poprzez konkretne procesy zachodzące w systemie.

Aksjomat IV. Reorganizacji

Tożsamość systemu nie wymaga zachowania tych samych elementów.

Może zostać utrzymana poprzez reorganizację relacji oraz struktur.

Aksjomat V. Reprodukcji

Przedmiotem reprodukcji nie jest pojedyncza struktura.

Reprodukcji podlega zdolność systemu do tworzenia kolejnych organizacji.

Aksjomat VI. Przestrzeni możliwości

Każda organizacja wyznacza określoną przestrzeń możliwości.

Aktualizacja jednej możliwości współtworzy warunki pojawienia się kolejnych możliwości.

Aksjomat VII. Kompensacji organizacyjnej

Ograniczenia ujawniające się na jednym poziomie organizacji mogą zostać kompensowane poprzez reorganizację procesów zachodzących na tym samym poziomie lub pomiędzy różnymi poziomami organizacji.

Kompensacja hierarchiczna stanowi szczególny przypadek kompensacji organizacyjnej.

Aksjomat VIII. Otwartości organizacyjnej

Otwartość organizacyjna nie jest tożsama z otwartością energetyczną ani materialną.

Oznacza zdolność systemu do zachowania ciągłości przestrzeni możliwości organizacyjnych pomimo zmian zachodzących w jego elementach i strukturach.

4. Konsekwencje metodologiczne

Przyjęcie powyższych aksjomatów prowadzi do zmiany przedmiotu analizy.

Klasyczna teoria systemów pyta:

Jak zorganizowany jest system?

Logodygmat pyta:

Jak organizowana jest możliwość dalszej organizacji systemu?

Przesunięcie to nie oznacza odrzucenia teorii systemów.

Stanowi próbę jej uogólnienia.

5. Wnioski

Aksjomaty logodygmatu nie opisują konkretnej klasy systemów.

Stanowią propozycję najbardziej ogólnych założeń dotyczących organizacji systemów złożonych.

Jeżeli przedstawiona koncepcja jest trafna, najbardziej podstawową kategorią nie jest ani element, ani relacja, ani nawet organizacja.

Najbardziej podstawową kategorią staje się przestrzeń możliwości organizacyjnych, której reprodukcja umożliwia zachowanie ciągłości systemu pomimo nieustannej reorganizacji jego struktur.

W tym sensie logodygmat proponuje przesunięcie punktu ciężkości z analizy istniejących organizacji na analizę warunków reprodukcji organizacyjnych możliwości.

Przypisy

Ludwig von Bertalanffy, General System Theory: Foundations, Development, Applications, George Braziller, New York 1968.

Niklas Luhmann, Social Systems, Stanford University Press 1995; Humberto Maturana, Francisco Varela, Autopoiesis and Cognition, D. Reidel, Dordrecht 1980.

Ilya Prigogine, From Being to Becoming, W.H. Freeman 1980; Order Out of Chaos (z Isabelle Stengers), Bantam Books 1984.

Przedstawione definicje i aksjomaty mają charakter autorskiej propozycji filozoficznej i stanowią element rozwijanego projektu logodygmatu.