33 obserwujących
624 notki
714k odsłon
2960 odsłon

Jak to z tą dziurą ozonową jest...

Wykop Skomentuj43

Pamiętam - choć miałem wtedy lat kilkanaście - jak we wczesnych latach dziewięćdziesiątych ubiegłego stulecia panowała mała histeria ozonowa. W mediach apelowali o jak najkrótsze przebywanie na dworze, jeśli nie było to konieczne - czym psuli mi wakacje, łobuzy! - o unikanie przebywania na pełnym Słońcu w południe i o stosowanie kremów z filtrem. Mało się wtedy tym wszystkim przejmowałem, nieraz skóra boleśnie mi schodziła z ramion i pleców. Co innego liczy się w tym wieku:)

Potem sprawa dziury ozonowej zaczęła schodzić z tematów rozmów, nikt już nie ograniczał dzieciakom czasu spędzanego na dworze a i media po jakimś czasie znudziły się tematem.

http://naukawpolsce.pap.pl/aktualnosci/news,401820,fizyk-atmosfery-ozonu-przestalo-ubywac-takze-nad-polska.html

Czy jednak problem dziury ozonowej zniknął? Bynajmniej, to, z czym mieliśmy do czynienia w latach dziewięćdziesiątych było małą "dziurką" - czyli znacznym ubytkiem w warstwie ozonowej - w atmosferze Ziemii. Akurat pech chciał, że wytworzyła się nad "naszym niebiem" jak by to Pawlak powiedział. Ten ubytek, na skutek korzystnych dla nas uwarunkowań klimatycznych w naszej części świata szybko został zasklepiony. Główny ubytek, stale znajdujący się nad kontynentem Antarktydy jednak nie zniknął. Przeciwnie rosnął przez cały czas, dopiero ostatnie kilka lat to stabilizacja.

Jak to z tą dziurą ozonową jest...

Jak to z tą dziurą ozonową jest...

Gdyby dziurę ozonową stacjonującą nad Antarktydą - kontynentem większym od Europy - przenieść do nas sprawa na pewno by nie ucichła. Ale kogo interesuje niemal niezamieszkany kontynent wiekszy od Europy? Chyba tylko naukowców... i przywódców mocarstw, którzy kombinują jak obejść traktat czyniący z Antarktydy strefę międzynarodową i jak dobrać się do jej bogactw naturalnych.

Dlaczego jednak dziura ozonowa trwa nad Antarktydą, podczas gdy w Europie o niej zapomnieliśmy? Co sprawia, że naprawa tamtejszej warstwy ozonowej jest tak długotrwała? I dlaczego ozon, którego w atmosferze jest niezmiernie mało jest równocześnie dla Ziemskiego życia bezcenny? Postaram się w notce dać przystępne odpowiedzi na te pytania, choć temat do łatwych z pewnością nie należy.

Najpierw czym jest ozon: O3, to trójatomowa odmiana tlenu cząsteczkowego. Znajduje się w stratosferze, w warstwie ozonosfery. Zidentyfikowane naturalne źródła ozonu to przede wszystkim wyładowania burzowe, pożary lasu i w mniejszym stopniu ulenianie terpentyny w lasach iglastych.

Ozon jest gazem silnie toksycznym, na szczęście dla nas naturalnie znajduje się w stratosferze, gdzie nam nie zagraża a chroni przed szkodliwym promieniowaniem UV.

Niestety i tu zaburzamy naturalną równowagę. Z jednej strony szkodzimy i przyczyniamy się do ubytku cennego ozonu stratosferycznego a z drugiej znacznie zwiększamy (trzykrotny wzrost od początku motoryzacji) ilość szkodliwego dla nas ozonu troposferycznego.

Ozon troposferycznny powstaje w warunkach silnego usłonecznienia w miejscach silnie zanieczyszczonych spalinami samochodowymi. Przyczynia się do powstania smogu fotochemicznego, będącego utrapieniem takich miast jak Los Angeles, czy Meksyk. U nas zresztą też występuje, w okresie letnich stagnacji wyżów.

Nas jednak interesuje ozon stratosferyczny. Jak to się dzieje, że gaz, którego w atmosferze jest niezmiernie mało (co najmniej 40 razy mniej niż dwutlenku węgla!) pełni tak ważna rolę?

Gdyby cały ozon, znajdujący się w atmosferze skroplić, jego warstwa na powierzchni Ziemii miałaby zaledwie... 3 mm. grubości! A jednak, życie bez niego jest niemożliwe!

Nie będzie więc przesadą stwierdzenie, że bez warstwy ozonowej nie byłoby na Ziemi życia. Jeśli nawet jakieś organizmy zdołałoby się dostosować do skrajnie trudnych warunków, to nie była by to już "nasza" Ziemia.

Ozon chroni DNA żywych organizmów przed niekontrolowanymi uszkodzeniami, niedpopuszczając do powierzchni szkodliwego dla nas promieniowanie ultrafioletowego.

Jak więc powstaje ozon? I jak dochodzi do jego niszczenia?

Najpierw konieczna jest reakcja rozbicia dwuatomowych cząsteczek tlenu, na jednoatomowe. Dochodzi do tego przy udziale promieniowania UV:

O2 + UV -> O + O

Dla tego procesu niezbędne jest promieniowanie UV o długości fal poniżej 0,242 u‚m. Następnie w reakcji:

O + O2 + M -> M + O3

tworzy się ozon. Dla skutecznego przebiegu tej reakcji niezbędne jest jednoczesne zderzenie trzech cząstek: tlenu atomowego i tlenu dwuatomowego, oraz neutralnej cząsteczki M (tzw potrójne zderzenie). Neutralna cząsteczka M niezbędna jest do odprowadzenia nadmiaru energii kinetcznej.

Ozon powstaje w stosunkowo gęstej atmosferze. W bardzo rzadkim powietrzu (na zbyt dużej wysokości) prawdopodobieństwo zderzenia się trzech cząstek jest zbyt niskie, aby ozon mógł powstać. Ponieważ do produkcji ozonu niezbędne jest też promieniowanie UV, które szybko słabnie w miarę zbliżania się do powierzchni, optymalne warunki do powstawania tego gazu panują w stratosferze, na wysokości 15-45 km.

Wykop Skomentuj43
Ciekawi nas Twoje zdanie! Napisz notkę Zgłoś nadużycie

Więcej na ten temat

Salon24 news

Co o tym sądzisz?

Inne tematy w dziale Technologie