Menopauza to nie tylko uderzenia gorąca i problemy ze snem. Nowe badania sugerują, że okres ten wiąże się również ze zmianami w mózgu, które pod pewnymi względami przypominają te obserwowane w chorobie Alzheimera.
Z tego artykułu dowiesz się:
- jak menopauza wpływa na mózg i funkcje poznawcze kobiet
- co wykazały badania na danych niemal 125 tys. uczestniczek z Wielkiej Brytanii
- jaki związek z menopauzą mają objawy depresji, lęku i zaburzenia snu
- czy hormonalna terapia zastępcza może łagodzić niektóre zmiany w mózgu
Menopauza i mózg. Co już wiadomo
Menopauza to okres w życiu kobiety, w którym miesiączki ustępują na skutek spadku poziomu hormonów. Zazwyczaj dotyka kobiet w wieku od 45 do 55 lat. Do typowych dolegliwości tego etapu należą uderzenia gorąca, obniżony nastrój oraz problemy ze snem. Już wcześniej łączono menopauzę z pogorszeniem funkcji poznawczych, takich jak pamięć, uwaga czy zdolności językowe.
Aby przeciwdziałać skutkom menopauzy, wielu kobietom przepisuje się hormonalną terapię zastępczą (HTZ). W Anglii w 2023 roku leczenie to stosowało około 15 proc. kobiet. Mimo to wiedza na temat wpływu menopauzy oraz późniejszego stosowania HTZ na mózg, funkcje poznawcze i zdrowie psychiczne wciąż pozostaje ograniczona.
Badanie Uniwersytetu Cambridge i dane z Biobanku
Naukowcy z University of Cambridge przeanalizowali dane z brytyjskiego Biobanku dotyczące niemal 125 tys. kobiet. Uczestniczki podzielono na trzy grupy: kobiety przed menopauzą, kobiety po menopauzie, które nigdy nie stosowały HTZ, oraz kobiety po menopauzie stosujące HTZ. Wyniki opublikowano w czasopiśmie „Psychological Medicine”.
Poza kwestionariuszami dotyczącymi doświadczeń związanych z menopauzą, samooceny zdrowia psychicznego, snu i ogólnego stanu zdrowia, część uczestniczek wzięła udział w testach poznawczych, m.in. testach pamięci i czasu reakcji. Około 11 tys. kobiet poddano także badaniom rezonansu magnetycznego (MRI), co umożliwiło analizę struktury ich mózgów.
Średni wiek wystąpienia menopauzy wynosił około 49,5 roku, natomiast średni wiek kobiet rozpoczynających HTZ – około 49 lat.
Lęk, depresja i częstsze wizyty u lekarzy
Kobiety po menopauzie częściej niż kobiety przed menopauzą zgłaszały się po pomoc do lekarza rodzinnego lub psychiatry z powodu lęku, nerwicy lub depresji. Uzyskiwały także wyższe wyniki w kwestionariuszach oceniających objawy depresji i częściej otrzymywały leki przeciwdepresyjne.
Choć kobiety stosujące HTZ wykazywały większe nasilenie lęku i depresji niż te, które terapii nie stosowały, dalsza analiza pokazała, że różnice te były widoczne już przed menopauzą. Zdaniem autorów możliwe jest, że w niektórych przypadkach lekarze przepisywali HTZ, przewidując nasilenie objawów menopauzy.
Sen, zmęczenie i bezsenność po menopauzie
Kobiety po menopauzie częściej zgłaszały bezsenność, krótszy sen oraz przewlekłe zmęczenie. Co istotne, kobiety stosujące HTZ deklarowały największe zmęczenie spośród wszystkich trzech grup, mimo że nie odnotowano różnic w długości snu między nimi a kobietami po menopauzie niestosującymi terapii.
„Nie powinno być wstydu w proszeniu o pomoc”
– „Większość kobiet przechodzi menopauzę i może to być wydarzenie zmieniające życie, niezależnie od tego, czy stosują HTZ, czy nie. Zdrowy styl życia – na przykład aktywność fizyczna i zdrowa dieta – jest szczególnie ważny w tym okresie, aby złagodzić niektóre skutki menopauzy” – wyjaśnia dr Christelle Langley z Uniwersytetu Cambridge.
– „Musimy jednak być bardziej wyczuleni nie tylko na zdrowie fizyczne, ale także psychiczne kobiet w tym okresie. Nie powinno być wstydu w mówieniu innym o tym, przez co się przechodzi, i w proszeniu o pomoc” – dodaje.
Czas reakcji wolniejszy, pamięć bez dużych różnic
Menopauza wydawała się również wpływać na niektóre funkcje poznawcze. Kobiety po menopauzie, które nie stosowały HTZ, miały wolniejszy czas reakcji niż kobiety przed menopauzą oraz kobiety stosujące terapię hormonalną. Nie stwierdzono jednak istotnych różnic między grupami w zadaniach pamięciowych.
– „Wraz z wiekiem nasz czas reakcji naturalnie się wydłuża – dotyczy to zarówno kobiet, jak i mężczyzn. Menopauza wydaje się przyspieszać ten proces, natomiast HTZ może go częściowo hamować” – przekonuje dr Katharina Zühlsdorff z Wydziału Psychologii Uniwersytetu Cambridge.
Zmiany w istocie szarej mózgu
W obu grupach kobiet po menopauzie naukowcy zaobserwowali istotne zmniejszenie objętości istoty szarej – tkanki mózgowej zawierającej ciała komórek nerwowych, odpowiedzialnej m.in. za przetwarzanie informacji, kontrolę ruchu oraz regulację pamięci i emocji.
To właśnie te zmiany sprawiają, że badacze coraz częściej porównują wpływ menopauzy na mózg do procesów obserwowanych we wczesnych stadiach chorób neurodegeneracyjnych.
na zdjęciu: osoba przeżywająca ból głowy, złe samopoczucie. Zdjęcie ilustracyjne. fot. Karolina Grabowska www.kaboompics.com
RD
Inne tematy w dziale Rozmaitości
