To nie rak płuc, nie zawał. Co naprawdę zabija Polaków?

7,5 roku różnicy. Polska odbiega od reszty Europy

Kobiety żyją dłużej niż mężczyźni we wszystkich krajach rozwiniętych, i tak jest mniej więcej od końca I wojny światowej. Różnica rosła przez całe XX stulecie, osiągając szczyt w latach 70., po czym zaczęła się systematycznie zmniejszać. W 2023 r. oczekiwana długość życia kobiet we wszystkich krajach europejskich, poza Bułgarią i Węgrami, przekraczała 80 lat, często oscylując wokół 85 lat. Dla mężczyzn wskaźnik ten wynosił od 72 do 82 lat.

Zobacz takżeSzpitale przed wielką reformą. Demografii nie można ignorować

Polska wypada na tym tle wyjątkowo źle. Według danych Eurostatu za 2023 r. różnica między oczekiwaną długością życia kobiet i mężczyzn wyniosła u nas 7,5 roku. To szóste miejsce w Europie, za krajami bałtyckimi, gdzie przepaść sięga nawet ponad 10 lat (na Łotwie). Średnnia dla całej UE wynosi 5,3 roku, a żaden kraj Europy Zachodniej nie przekroczył 6 lat. Holandia i Norwegia notują zaledwie 3 lata różnicy. Polska nie jest więc wyjątkiem w Europie, ale wyjątkowo mocno odstaje od zachodnich sąsiadów.

Alkohol i samobójstwa. Nie nowotwory

Analiza porównawcza pięciu krajów Europy Zachodniej i pięciu krajów Europy Środkowo-Wschodniej, wskazuje na trzy główne przyczyny: nowotwory, choroby serca i tzw. czynniki zewnętrzne, czyli urazy w pracy, wypadki, przemoc i samobójstwa. Zaskakujące jest to, że akurat w Polsce nowotwory nie odgrywają w tej różnicy istotnej roli. Główne zagrożenia to alkohol i czynniki zewnętrzne.

Dane Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego są bezlitosne. Umieralność mężczyzn w Polsce z powodu alkoholu była w 2022 r. o 114 proc. wyższa niż średnia dla krajów UE-27. To ponad dwukrotność europejskiej normy. Kobiety w Polsce także piją więcej niż Europejki (o 89 proc. ponad średnnią UE), ale różnica między płciami jest w tym względzie ogromna.

Zobacz takżeBraun jest problemem dla USA i polskiej prawicy. "Sami sobie go wyhodowali"

Drugi poważny problem to samobójstwa. W grupie wiekowej 15-44 lata są one drugą najczęstszą przyczyną zgonów mężczyzn w Polsce. Co ważne: samobójstwa odpowiadają za więcej potencjalnie utraconych lat życia niż rak płuca, choroby naczyń mózgowych czy zawały serca łącznie. To dane z 2023 r., które wciąż rzadko pojawiają się w debacie publicznej.

Wykształcenie różnicuje. I to mocno

Oczekiwana długość życia to nie tylko kwestia genetyki czy stylów życia. Według Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego poziom wykształcenia jest jednym z kluczowych czynników. W 2022 r. różnica między oczekiwaną długością życia 30-letnich kobiet i mężczyzn wynosiła aż 9,6 roku wśród osób z wykształceniem gimnazjalnym. Wśród absolwentów uczelni wyższych różnica spadała do 5,6 roku. Wynika z tego, że wyższe wykształcenie dosłownie przedłuża życie.

Problem w tym, że polska luka edukacyjna między płciami należy do największych w Europie. Studia podejmuje 50 proc. kobiet w wieku 19-34 lata i tylko ok. 30 proc. mężczyzn. To nie jest zjawisko, które nie niesie za sobą konsekwencji. Jeśli niższe wykształcenie koreluje z krótszym życiem, to obecna luka edukacyjna zapowiada pogłębianie się różnicy długości życia w kolejnych dekadach. Problem nie zniknie sam.

Zobacz takżeKasa NFZ świeci pustkami. Nierozliczone miliardy złotych za terapie i programy lekowe

Jest jeszcze jeden wymiar tej dysproporcji, który rzadko się pojawia w dyskusji. Kobiety, choć żyją dłużej, zarabiają statystycznie mniej niż mężczyźni. Średnnia emerytura kobiet jest o jedną trzecią niższa niż emerytura mężczyzn. Według GUS statystyczny mężczyzna kończący w 2023 r. 60 lat spędzi na emeryturze ok. 14,6 roku. Kobieta w tym samym wieku spędzi na emeryturze aż 24,4 roku, czyli niemal 10 lat dłużej, ale przy niższym świadczeniu.

Tomasz Wypych

Fot: Konferencja poświęcona warszawskim tabliczkom suicydalnym "Nie rezygnuj z życia"/PAP